DİN-HASTALIK İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME: KEFARET YAZITLARI

Yıl 2025, Sayı: 30, 97 - 112, 08.01.2026

Fatma Keskin

Öz

Bu makalenin konusu Batı Anadolu’da Lidya ve Frigya bölgelerinde (günümüz Manisa ve civarı) ele geçirilen bir grup yazıttır. İ.S. 1-3. Yüzyıllara tarihlenen ve kefaret yazıtları olarak adlandırılan bu metinler Hıristiyanlığın kabulünden önce Roma İmparatorluğu’nun Asya Eyaleti’nin kırsal bölgelerinde yaşayan halkın sosyal ve dini hayatlarının yanında tıp tarihi açısından da önemli bilgiler içermektedir. Küçük Asya olarak da isimlendirilen Batı Anadolu’da bilimsel tıbbın geliştiği ve Efes, Bergama, İzmir gibi önemli tıp merkezlerinin ön plana çıktığı bu dönemde yazıtlar merkezden uzak yerleşimlerde tıbbın tapınaklar etrafında şekillendiğini göstermektedir. Bu makalede İ.S. ilk üç yüzyılda Batı Anadolu’nun kırsal bölgelerinde yaşayan toplulukların sağlık, hastalık ve tedavi kavramlarına yaklaşımları yazıtlar çerçevesinde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

İtiraf Yazıtları , Anadolu Tapınak Tıbbı , Antik Anadolu Tıbbı

Kaynakça

• AYTAÇLAR, Pınar Özlem; Confessiones, Antik Çağda Günah, İtiraf, Kefaret, İstanbul, Ege Yayınları, 2012.
• BEHR, Charls Allison; Aelius Aristides and The Sacred Tales, Adolf M. Hakkert Publisher, Amsterdam,1968. https://archive.org/details/trent_0116301496364/page/n7/mode/2up erişim tarihi: 01.10.2025
• BUCKLER, William Hepburn, CALDER, William Musgrave and GUTHRİE, William Keith Chambers; Monumenta Asiae Minoris Antiqua IV: Monuments and Documents from Eastern Asia and Western Galatia (MAMA). Manchester, 1993.
• CHANİOTİS, Angelos; “Illness and Cures in the Greek Propitiatory Inscriptions and Dedications of Lydia and Phrigia” Originalveröffentlichung in : H.F.J. Horstmanshoff- Ph. J. van der Eijk- P.H. Schrijvers (eds.), Ancient Medicine in its Socio-Cultural Context, Amsterdam-Atlanta 1995.
• HERRMANN Peter, VARİNLİOĞLU Ender; “ THEOI PEREUDENOI. Eine Gruppe von Weihungen und Sühninschriften aus der Katakekaumene”, Epigraphica Anatolica, 3, 1984, s:1-18.
• HIPPOCRATES; Hippocrates IV; by William Henry Samuel Jones, St. Catharine’s College, Cambrige, London, MCMLIX, s:421-447 https://archive.org/details/hippocrates04hippuoft/hippocrates04hippuoft/page/4/mode/2up?view=t heater erişim tarihi: 25.09.2025
• HOLOWCHAK, Mark Andrew; “Interpreting Dreams for Corrective Regimen: Diagnostic Dreams in Greco-Roman Medicine”, Journal of the History of Medicine and Allied Sciences, 56, 4, 2001, 382-99. https://www.researchgate.net/publication/11592408_Interpreting_Dreams_for_Corrective_Regimen_Diagnostic_Dreams_in_Greco-Roman_Medicine erişim tarihi:03.10.2025
• HORSTMANSHOFF, H.F.J. and STOL, M.; Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine, Brill, Leiden-Boston, 2004,s:325-342. https://lib.zu.edu.pk/ebookdata/Eastern%20Medicine/Magic%20and%20Rationality%20in%20Ancient%20Near%20Eastern%20and%20Graeco-Roman%20Medicine%20(vol%2027)-by%20JOHN%20SCARBOROUGH.pdf erişim tarihi: 03.10.2025
• KEİL, Josef; “XII. Vorlaufiger Bericht über die Ausgrabungen in Ephesos”, Öjh 23 (1926), Beiblatt col: 263-5.
• LANE, Eugene N; Corpus Monumentorum Religionis Dei Menis I, Leiden, Brill, 1971.
• MALAY, Hasan; “The Sanctuary of Meter Phileis Near Philadelphia”. Epigraphica Anatolica, 6, 1985, 111-26.
• MALAY, Hasan; “New Confession- Inscriptions in the Manisa and Bergama Museums”. Epigraphica Anatolica, 12, 1988, 147-54.
• MALAY, H; Batı Anadolu’da Yerel Tanrılar ve Tapım Merkezleri, Ankara, TTK, 1990, s:389-95.
• MALAY, Hasan; “ Lydia’da Günah Çıkartma Yazıtları”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 89, 1999.
• MALAY, Hasan; Sosyal Tarih, http://www.hasanmalay.com/index.php/din/larmene.html. erişim tarihi: 31.07.2025
• MALAY, Hasan, PETZL, Georg; “Neue Inschriften aus der Museen Manisa, Izmir und Bergama”, Epigraphica Anatolica, 6, 1985, 55-69.
• ÖZHANLI, Mehmet; “Pisidia Antiokheiası Men Kutsal Alanı Hazine Binaları”, Höyük, 9,2022.
• PETZL, Georg; “Neue Inschriften aus Lydien II”, Epigraphica Anatolica, 28, 1997.
• PETZL, Georg; “Die Beichtinschriften Westkleinasiens”, Epigraphica Anatolica, 22, 1994.
• RAMSAY, William Mitchell; The Historical Geography of Asia Minor. London, 1890, p:23-27. https://archive.org/details/TheHistoricalGeographyOfAsiaMinor/page/25/mode/2up?view=theater erişim tarihi: 23.09.2025.
• OBERHELMAN, Steven M.; “Galen, On diagnosis from Dreams”, Journal of the History of Medicine and Allied Sciences, 38, 1983, 36-47.
• TEKİN, Murat; “Arkeolojik ve Epigrafik Veriler Işığında Pontos Tapınak Devleti Ameria’nın Konumu Üzerine Yeni Bir Öneri”, Belleten, Cilt:88, Sayı:311, 2024.
• VARİNLİOĞLU, Ender; ”Zeus Orkamaneites and the Expiatory Inscriptions”, Epigraphica Anatolica, 1, 1983, 75-86.
• VARİNLİOĞLU, Ender; “Eine Gruppe von Sühneinschriften aus dem Museum von Usak” , Epigraphica Anatolica, 13, 1989, 37-50.
• VARİNLİOĞLU, Ender; ”Vier Inschriften aus Lydien”, Epigraphica Anatolica, 18, 1991, 91-95.
• ZİMONYİ, Akos; “The Context of Medical Competitions in Ephesus”, Acta Antiqua Hungarica, 54 (2014), ss: 355-370.