İzmir Yamanlar Kampı: Veremle Mücadelede Bir Halk Sağlığı Deneyimi

Öz

Bu makale, İzmir’de kurulmuş olan Yamanlar Kampı’nın bir tarihsel analizini sunmakta ve kampın, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş döneminde erken bir halk sağlığı girişimi olarak üstlendiği işlevi vurgulamaktadır. Veremin yalnızca tıbbi bir mesele olarak değil, aynı zamanda ulusal üretkenlik ve modernleşme idealleriyle ilişkili önemli bir devlet politikası konusu olarak ele alındığı bir dönemde kamp, dönemin koruyucu sağlık hizmetlerine yönelik yaklaşımı örneklemektedir. İzmir Veremle Mücadele Cemiyet-i Hayriyesi tarafından, yerel ve merkezi yönetimlerin güçlü iş birliğiyle kurulan kamp, yurttaşların genel sağlığını güçlendirmeyi amaçlamıştır. Çalışma, ağırlıklı olarak dönemin gazete haberlerine dayanarak kampın lojistik ve mekânsal gelişimini izlemekte; 1930’larda mevsimlik, geçici bir çadır alanı olarak başlayan mekanın, 1930’lar ve 40’lar boyunca gelişerek kalıcı bir sanatoryum kompleksine dönüşümünü ayrıntılarıyla ortaya koymaktadır. Kamp yaşamı oldukça düzenli ve tıbbi denetime tabi olup, disiplinli günlük rutinler, temiz hava, yeterli dinlenme ve beslenme esasına dayanmıştır. Bunun yanı sıra kamp, öğrencilerden işçi sınıfına ve orta sınıf ailelere kadar farklı grupları bir araya getiren önemli bir sosyo-kültürel merkez işlevi görmüş; eğlence ve sosyal etkileşim olanakları sunarak bedensel güçlenmeyi, sağlıklı ve disiplinli yurttaşlar yaratma yönündeki biyopolitik hedeflerle ilişkilendirmiştir. Sonuç olarak, Yamanlar Kampı’nın tarihi, gönüllü derneklerin, yerel siyasi liderliğin ve çok boyutlu halk sağlığı stratejilerinin Türkiye’nin modernleşme sürecindeki rolünü vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Verem
• Yamanlar Kampı
• İzmir Veremle Mücadele Cemiyeti
• Erken Cumhuriyet Dönemi
• Sağlık Kampları

İzmir Yamanlar Camp: A Public Health Experience in the Fight against Tuberculosis

Öz

This article presents a historical analysis of the Yamanlar Camp established in İzmir and underlines its function as an early public health initiative during the early years of the Turkish Republic. At a time when tuberculosis was regarded not merely as a medical issue but as a crucial matter of state policy tied to national productivity and modernization ideals, the camp exemplified the era’s approach to preventive health. Founded by the İzmir Anti-Tuberculosis Society through strong collaboration between local and central authorities, the camp aimed to strengthen the general health of citizens. Relying mainly on contemporary newspaper accounts, the study follows the camp’s logistical and spatial evolution, describing its transformation from a temporary seasonal tent site in the 1930s into a permanent sanatorium complex over the course of the 1930s and 1940s. Daily life in the camp was highly structured and subject to medical supervision, based on disciplined routines, fresh air, adequate rest, and nutrition. In addition, the camp functioned as an important socio-cultural center that brought together diverse groups, from students to the working class and middle-class families, providing opportunities for recreation and social interaction, thereby linking bodily strengthening with the biopolitical goals of creating healthy and disciplined citizens. Ultimately, the history of the Yamanlar Camp highlights the importance of voluntary organizations, local political leadership, and multifaceted public health strategies in Turkey’s broader modernization process.

Anahtar Kelimeler

• Yamanlar Camp
• Tuberculosis
• İzmir Anti-Tuberculosis Society
• Early Republican Period
• Health Camps

Kaynakça

1. ATAÇ, Adnan, ARAY, Nuran, YILDIRIM, Rıfat Vedat; “Asclepions in Turkey,” Balkan Military Medical Review, 9/2, 2006, s. 82-84.
2. AVCI, Deniz, ve GÖZDE ÖZDER ÇAKIR; “Revitalizing ruins: Adaptive reuse of Yamanlar Sanatorium as a contemporary summer camp by experiential education in interior architecture”, Journal of Architectural Sciences and Applications, 9/2, 2024, s. 1149-1175.
3. AYGÜNEŞ, Fatih Mustafa; Vali Kazım Dirik Dönemi İzmir’de İmar Faaliyetleri (1926-1935), Doktora Tezi (Dokuz Eylül Üniversitesi, Tarih Programı, 2024).
4. BİLGET, Adnan; “Bir Gazeteci Gözüyle Yamanlar: Kamp Hayatının Neşesi”, Yeni Asır, 5 Ağustos 1937, s. 6.
5. BULUT, Taner; “Cumhuriyet’in bir gençlik projesi olarak Kızılay kampları (1936-1950)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6/14, 2007, s. 103-135.
6. COŞKUN, Afife; Veremle Mücadelede Dispanserler, Sanatoryumlar ve Göğüs Hastalıkları Hastaneleri, Yüksek Lisans Tezi (Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı, 2017).
7. DOĞANOĞLU, Zeki; “Yamanlar Dağı Şanlandı!”, Cumhuriyet, 29 Temmuz 1933, s. 5.
8. GESLER, Wilbert M.; “Therapeutic landscapes: medical issues in light of the new cultural geography”, Social Science & Medicine, 34/7, 1992, s. 735-746.

9. GÖKSEL, Şahap; “İzmir Mektupları: Yamanlar Dağı Meşhur Bir Sağlık Yeri Halini Aldı”, Akşam, 31 Temmuz 1937, s. 5.
10. GÖKSEL, Şahap; “Yamanlar Kampında”, Anadolu, 15 Temmuz 1939, s. 8.
11. GÜLÇİÇEK, Mehtap; 1929–1945 yılları arasında İzmir’de salgın hastalıklar ve çözüm arayışları, Yüksek Lisans Tezi (Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019).
12. GÜRGAN, Mahmut; “Cumhuriyetin İlk Yıllarında, İzmir Veremle Mücadele Cemiyeti'nin Propaganda Faaliyetleri”, İzmir Göğüs Hastanesi Dergisi, 27/2, 2013, s. 139-144.
13. KARABAĞ AYDENİZ, N. Ebru; “Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı, İzmir’de Bir Modern Mimarlık Mirası: Yamanlar Sanatoryumu”, Mimarlık, 386, 2015, http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=400&RecID=3802 (Erişim: 18.10.2025).
14. KAYIŞ, Yasin, 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İzmir Eğitim Tarihi, İzmir Kalkınma Ajansı Kültür Yayınları, 2024.
15. KEARNS, Robin A., ve Damian CA Collins; “New Zealand children’s health camps: Therapeutic landscapes meet the contract state”, Social Science & Medicine, 51/7, 2000, s. 1047-1059.
16. KEVAN, Simon M.; “Quests for cures: a history of tourism for climate and health”, International Journal of Biometeorology, 37/3, 1993, s. 113-124.
17. MACAR, Oya Daglar. “Erken Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikalarının Düşünsel ve Siyasî Perspektiften Değerlendirilmesi.” Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, 29, 2024, s. 39-63.
18. ÖZTÜRK, Hülya; “Dr. Behçet Uz, İlk Çocuk Hastanesi ve 'Verem Nasıl Başlar? Kurtuluş Yolları Nelerdir?' Eseri Üzerine”, Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law & History / Türkiye Klinikleri Tıp Etiği, Hukuku ve Tarihi Dergisi, 28/3, 2020, s. 318.
19. PAMUK, Şevket; Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
20. SERİNSU, N.; “Yamanlar Kampı Lale Devrini Yaşıyor”, Yeni Asır, 14 Ağustos 1938, s. 4.
21. Snowden, Frank M.; Epidemics and Society: From the Black Death to the Present, Yale University Press, 2019.
22. UŞTUK, Ozan, ve Yasemin Özcan GÖNÜLAL; “İzmir’in Bir Dağ Köyü: Yamanlar ve Yamanlar Yörükleri Üzerine Etnotarihsel Bir İnceleme”, Folklor/Edebiyat, 29/115, 2023, s. 945-966.
23. YALÇIN, Enes; “Cumhuriyetin Belediyecilik Deneyimi: Behçet Salih Uz’un İzmir Belediye Başkanlığı Dönemi (1931-1941)”, İçtimaiyat, 8/2, 2024, s. 635-648.