PRINCIPLE OF RULE OF LAW

Öz

European political thought in the 15th and 16th centuries sought to establish an absolute, permanent and indivisible sovereign power. In the following centuries, discussions began on how this sovereign power could be limited. Natural rights theory and the principle of separation of powers were presented as the two most effective solutions proposed for the limitation of sovereign power in the 17th and 18th centuries. Since the 19th century, we see that the principle called the rule of law has come to the fore in the debates on the limitation of power. Though, the adventure of this principle in England is older: As an idea, it was effective in the 17th century, and in the 18th century it was completely settled in the British state system. Adoption of the rule of law principle in continental European countries will remain in the 19th and 20th centuries. Although it is included in the constitutions of many states and is approved as a political ideal, opinions differ significantly on the content of the rule of law principle. In this article, the birth of the rule of law, its importance in the modern state, its criticism, and its development in Turkey as a constitutional principle will be examined.

Anahtar Kelimeler

• Basic Principles of Law
• Common Law
• Judicial Discretion
• Rule of Law

HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ İLKESİ

Öz

Avrupa siyasal düşüncesi 15. ve 16. yüzyıllarda mutlak, sürekli ve bölünmez nitelikte egemen bir iktidarın nasıl kurulabileceği arayışına yönelmişti. Sonraki yüzyıllarda ise bu egemen iktidarın nasıl sınırlanabileceği tartışılmaya başlandı. “Doğal haklar teorisi” ve “kuvvetler ayrılığı ilkesi” 17. ve 18. yüzyıllarda egemen iktidarın sınırlanması için önerilen en etkili iki çözüm olarak sunuldu. 19. yüzyıldan itibaren iktidarın sınırlanması tartışmalarında hukukun üstünlüğü veya hukuk devleti olarak adlandırılan ilkenin öne çıktığını görüyoruz. Gerçi bu ilkenin İngiltere’deki serüveni daha eskidir: Fikir olarak 17. yüzyılda etkili olmuş, 18. yüzyılda ise İngiliz devlet sistemine tamamen yerleşmiştir. Kıta Avrupası ülkelerinde hukukun üstünlüğü ilkesinin benimsenmesi 19. ve 20. yüzyıla kalacaktır. Günümüzde pek çok devletin anayasasında yer bulsa ve bir siyasal ideal olarak onaylansa da, hukukun üstünlüğü ilkesinin içeriği konusunda görüşler önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Bu makalede hukukun üstünlüğü ilkesinin doğuşu, modern devletteki önemi, eleştirisi, anayasal bir ilke olarak Türkiye’deki gelişimi ve son yıllarda geçirmekte olduğu değişim incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Common Law
• Hukukun Üstünlüğü İlkesi
• Takdir Yetkisi
• Temel Hukuk İlkeleri

Kaynakça

1. Aktaş, Sururi (2011) Prosedürel Doğal Hukuk: Lon L. Fuller’in Hukuk Kavramı, XII Levha Yayınları, İstanbul
2. Allison, J. W. F. (2018) “Turning the Rule of Law into an English Constitutional Idea”, Handbook on the Rule of Law (Ed. C. May, A. Winchester) Edward Elgar Publishing, Cheltenham, pp.167-183
3. Balta, Tahsin Bekir (1970) İdare Hukuku I, AÜSBF Yayını, Ankara
4. Bedner, Adriaan (2018) “The Promise of a Thick View”, Handbook on the Rule of Law (Ed. C. May, A. Winchester) Edward Elgar Publishing, Cheltenham, pp.34-47
5. Cain, Maureen – Hunt, Alan (1979) Marx and Engels on Law, Academic Press
6. Coleman, Jules L. – Leiter, Brian (2010) “Legal Positivism”, A Companion to Philosophy of Law and Legal Theory (Ed. D. Patterson) Blackwell Publishing
7. Collins, Hugh (2016) Marksizm ve Hukuk (Çev. U. D. Tuna) Dipnot Yayınları, Ankara
8. Costa, Pietro (2018) “The Rule of Law: An Outline of Its Historical Foundations”, Handbook on the Rule of Law (Ed. C. May, A. Winchester) Edward Elgar Publishing, Cheltenham, pp.135-148

9. Cotterrell, Roger (2019) Hukukbilimin Politikası: Hukuk Felsefesine Eleştirel Bir Giriş (Çev. S. Üye) Pinhan Yayıncılık, İstanbul
10. Cotterrell, Roger (2020) Hukuk Sosyolojisi: Giriş (Çev. S. Üye) Pinhan Yayıncılık, İstanbul
11. Çağlar, Bakır (1989) Anayasa Bilimi, BFS Yayınları, İstanbul
12. Çağlar, Selda (2013) Hukuk Devletinin Hukuki Belirlilik İlkesi Üzerinden Değerlendirilmesi, Beta, İstanbul
13. Çoban, Ali Rıza – Canatan, Bilal – Küçük, Adnan (Ed.) (2008) Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal, Adres Yayınları, Ankara
14. Deflem, Mathieu (1998) Sociology of Law, Cambridge University Press Ian Ward, An Introduction to Legal Theory, Cavendish Publishing, 1998
15. Dicey, Albert V. (2008) “Hukuk Devleti: Doğası ve Genel Uygulamalar”, Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Ed. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.25-38
16. Dworkin, Ronald (2018) Hukukun Hükümranlığı (Çev. E. Uzun) Nora Kitap, İstanbul
17. Fuller, Lon L. (2016) Hukukun Ahlakı (Çev. E. Arıkan) Tekin Yayınevi, İstanbul
18. Ginsburg, Tom (2018) “Difficulties with Measuring the Rule of Law”, Handbook on the Rule of Law (Ed. C. May, A. Winchester) Edward Elgar Publishing, Cheltenham, pp.48-56
19. Gözler, Kemal (2010) Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Bursa
20. Gözler, Kemal (2021) “Genelge Devleti: Hukukta Şeklin Önemi Üzerine”, Türk Anayasa Hukuku Sitesi: https://anayasa.gen.tr/genelge-devleti.htm (E. T. 11.08.2021)
21. Gözübüyük, A. Şeref (2006) Yönetim Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara
22. Gurvitch, Georges (1947) Sociology of Law, Butler and Manner Ldt., London
23. Hayek, Friedrich A. (2008) “Siyasi Bir İdeal Olarak Hukuk Devleti” (Çev. S. G. Göktolga, A. R. Çoban) Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Der. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.41-97
24. Hunt, Alan (2010) “Marxist Theory of Law”, A Companion to Philosophy of Law and Legal Theory (Ed. D. Patterson) Blackwell Publishing, s.350-360
25. İnalcık, Halil (2019) Osmanlı Tarihinde İslamiyet ve Devlet, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul
26. Marmor, Andrei (2008) “Hukuk Devleti ve Sınırları” (Çev. S. G. Göktolga) Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Der. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.169-207
27. May, Christopher – Winchester, Adam (Ed.) Handbook on the Rule of Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2018
28. Middleton, Kenneth William Bruce (1969) “Sovereignty in Theory and Practice”, In Defense of Sovereignty (Ed. W. J. Stankiewicz) Oxford University Press, New York, pp.132-159
29. Moller, Jorgen (2018) “The Advantages of a Thin View”, Handbook on the Rule of Law (Ed. C. May, A. Winchester) Edward Elgar Publishing, Cheltenham, pp.21-33
30. Neuman, Gerald L. (2008) “Amerika’da Anayasal Bir Kavram Olarak Rule of Law ve Alman Anayasasının Rechtsstaat İlkesi”, Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Der. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.557-574
31. Okandan, Recai Galip (1977) Amme Hukukumuzun Anahatları, IÜHF Yayını, İstanbul
32. Ortaylı, İlber (2007) Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi, Cedit Neşriyat, Ankara
33. Öktem, Niyazi – Türkbağ, Ahmet Ulvi (2014) Felsefe, Sosyoloji, Hukuk ve Devlet, Der Yayınları, İstanbul
34. Özbilgen, Tarık (1976) Eleştirisel Hukuk Başlangıcı Dersleri, İÜHF Yayını, İstanbul
35. Özbudun, Ergun (2011) Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara
36. Özcan, M. Tevfik (2008) Modern Toplum ve Hukuk Devleti, XII Levha Yayınları, İstanbul
37. Özenç, Berke (2014) Hukuk Devleti: Kökenleri ve Küreselleşme Çağındaki İşlevi, İletişim Yayınları, İstanbul
38. Raz, Joseph (2008) “Hukuk Devleti ve Erdemi” (Çev. B. Canatan) Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Der. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.149-166
39. Rosenfeld, Michel (2008) “Hukuk Devleti ve Anayasal Demokrasinin Meşruiyeti” (Çev. A. R. Çoban) Hukuk Devleti: Hukuki Bir İlke, Siyasi Bir İdeal (Der. A. R. Çoban, B. Canatan, A. Küçük) Adres Yayınları, Ankara, s.211-255
40. Sancar, Mithat (2012) Devlet Aklı Kıskacında Hukuk Devleti, İletişim Yayınları, İstanbul
41. Sebok, Anthony J. (1998) Legal Positivism in American Jurisprudence, Cambridge University Press
42. Sfez, Lucien (2000) “Duguit ve Devlet Kuramı: Temsil ve İletişim”, (Çev. A. Ciniç), Devlet Kuramı (Der: C. B. Akal), Dost, Ankara, s.403-421
43. Şirin, Tolga (2010) “Hukukun Üstünlüğü ve Hukuk Devleti: Aralarında Fark Var mı?”, Tuncer Karamustafaoğlu’na Armağan (Haz. N. Çağan, İ. Tarakçıoğlu, S. Süzek vd.) Adalet Yayınevi, Ankara, s.679-696
44. Tamanaha, Brian Z. (2004) On the Rule of Law: History, Politics, Theory, Cambridge University Press, New York
45. Tamanaha, Brian Z. (2006) Law as a Means to an End: Threat to the Rule of Law, Cambridge University Press, New York
46. Tanör, Bülent (2007b) Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, YKY, İstanbul
47. Teziç, Erdoğan (2016) Anayasa Hukuku, Beta, İstanbul
48. Touchard, Jean (2015) Siyasal Düşünceler Tarihi (Çev. İ. Yerguz) Islık Yayınları, İstanbul
49. Troper, Michel (2011) Hukuk Felsefesi (Çev. I. Ergüden) Dost Kitabevi, Ankara
50. Tunaya, Tarık Zafer (2003) Türkiye’de Siyasal Gelişmeler: 1876-1938, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul
51. Uygun, Oktay (1992) 1982 Anayasası’nda Temel Hak ve Özgürlüklerin Genel Rejimi, Kazancı Yayınları, İstanbul
52. Uygun, Oktay (2006) “Internationalization of Public Law: Turkey”, Internationalization of Public Law (Ed. G. Timsit, S. Flogaitis) Esperia Publications, London, 2006, pp.539-569
53. Uygun, Oktay (2021a) Hukuk Teorileri, On İki Levha Yayınları, İstanbul
54. Uygun, Oktay (2021b) Devlet Teorisi, On İki Levha Yayınları, İstanbul
55. Wacks, Raymond (2015) Hukuk Felsefesine Kısa Bir Giriş (Çev. E. Arıkan) Tekin Yayınevi, İstanbul
56. Ward, Ian (1998) An Introduction to Legal Theory, Cavendish Publishing
57. Weber, Max (1978) Economy and Society (Trens. E. Fiscoff, H. Gerth, A. Henderson et al.) (Ed. G. Roth, C. Wittich) University of California Press