Araştırma Makalesi

FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR

Cilt: 22 Sayı: 2 26 Haziran 2025
PDF İndir

FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR

Öz

Bu makale, Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) forum prorogatum ilkesine dayalı yargı yetkisini, UAD ve selefi Uluslararası Sürekli Adalet Divanı (USAD) içtihatları ve usul kuralları çerçevesinde ele alarak, ilkenin tarihsel gelişimini, hukuki temellerini ve uygulamadaki yansımalarını incelemektedir. Ayrıca çalışmada, forum prorogatum ilkesine yöneltilen eleştiriler ve ilkenin uluslararası hukuk düzenine olan katkıları da değerlendirilmektedir. Forum prorogatum, davalı devletin UAD’nin yargı yetkisini başlangıçta tanımamış olmasına rağmen, sonradan açık veya zımni rıza göstermesi yoluyla bu eksikliğin giderilmesini sağlayan bir mekanizma olarak tanımlanmaktadır. Bu anlamda forum prorogatum ilkesi, devletlerarası uyuşmazlıkların çözümünde esneklik sağlayarak uluslararası hukukta rızaya dayalı yargı yetkisi anlayışını genişletmektedir. Diğer taraftan, UAD’nin yargı yetkisinin tesis edilmesini sağlayan yollardan biri olarak forum prorogatum, ilkenin USAD tarafından ilk defa uygulandığı 1920’lerden bu yana, hem uluslararası hukukçular hem de uygulayıcılar arasında tartışmalara konu olmuştur. Bu anlamda makale, forum prorogatum yolunun kavramsal çerçevesini, tarihsel gelişimini ve uygulanmasını inceleyerek doktrine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu amaçla makale üç ana bölüme ayrılmıştır. İlk bölümde, UAD’nin yargı yetkisi genel hatlarıyla ele alınarak, bu yetkinin tesis edilmesini sağlayan yöntemler UAD Statüsü esas alınarak incelenmektedir. İkinci bölümde, forum prorogatum ilkesinin kavramsal çerçevesi ve tarihsel arka planı açıklanmakta; ardından, USAD ve UAD’nin bu ilkeyi nasıl uyguladıkları, seçili içtihatlar ışığında değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde ise forum prorogatum ilkesinin, UAD Statüsü ve İç Tüzüğü ile olan uyumu hem normatif hem de pratik yönleriyle eleştirel bir perspektiften incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. BURMESTER, Henry (2012), “The basis of the Court’s jurisdiction and the Scope and Usefulness of Forum Prorogatum,” içinde The ICJ and the Evolution of International Law: The Enduring Impact of the Corfu Channel Case, Editörler, Karine Bannelier, Théodore Christakis, Sarah Heathcote (London: Routledge), ss. 87-97.
  2. KELSEN, Hans (1951), The Law of the United Nations (London: Stevens & Sons Limited).
  3. KOLB, Robert (2013), The International Court of Justice (Oxford/Portland, Oregon: Hart Publishing).
  4. LAUTERPACHT, Hersch (1982), The Development of International Law by the International Court (Cambridge: Cambridge University Press).
  5. OCAKHAN, Özgür (2021), Uluslararası Yatırım Hukukunda Meşru Beklentiler (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık).
  6. OELLERS-FRAHM, Karin (2006), “Article 96 of the UN Charter,” içinde The Statute of the International Court of Justice, A Commentary, Editör, Andreas Zimmermann vd. (Oxford: Oxford University Press).
  7. PAZARCI, Hüseyin (2017), Uluslararası Hukuk, 16. Baskı (Ankara: Turhan).
  8. ROMANO, Cesare PR, ALTER, Karen J, SHANY, Yuval (2014), “Bodies, The Issues, and Players,” içinde The Oxford Handbook of International Adjudication, Editör, Cesare PR Romano vd. (Oxford: Oxford University Press), ss. 3-26.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

13 Ocak 2025

Kabul Tarihi

21 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kırdım, Ş. E. (2025). FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(2), 723-776. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1727948
AMA
1.Kırdım ŞE. FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR. YÜHFD. 2025;22(2):723-776. doi:10.63117/yuhfd.1727948
Chicago
Kırdım, Şahin Eray. 2025. “FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 22 (2): 723-76. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1727948.
EndNote
Kırdım ŞE (01 Haziran 2025) FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 22 2 723–776.
IEEE
[1]Ş. E. Kırdım, “FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR”, YÜHFD, c. 22, sy 2, ss. 723–776, Haz. 2025, doi: 10.63117/yuhfd.1727948.
ISNAD
Kırdım, Şahin Eray. “FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 22/2 (01 Haziran 2025): 723-776. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1727948.
JAMA
1.Kırdım ŞE. FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR. YÜHFD. 2025;22:723–776.
MLA
Kırdım, Şahin Eray. “FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 22, sy 2, Haziran 2025, ss. 723-76, doi:10.63117/yuhfd.1727948.
Vancouver
1.Şahin Eray Kırdım. FORUM PROROGATUM BAĞLAMINDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN YARGI YETKİSİ: HUKUKİ TEMELLER VE TARTIŞMALAR. YÜHFD. 01 Haziran 2025;22(2):723-76. doi:10.63117/yuhfd.1727948