TÜRKİYE’DE BAŞKANLIK YENİ BİR OLGU MU? TÜRKİYE’DE BAŞKANLIK DÜZEYİNİN ÖLÇÜLMESİ

Öz

Makalenin amacı, Krouwel’in yöntemini kullanarak Türkiye’de başkanlık düzeyini ölçmektir. Bu yaklaşım aracılığıyla, Türkiye’de hükümet sisteminin tanımlanmasına ilişkin sorunların ele alınması ve zaman içinde değişen hükümet sisteminin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Yöntem, Türkiye’nin parlamenter sistem olarak adlandırılmış olmasına rağmen 1961 ile 2017 yılları arasında başkanlık özellikleri sergilediğini ve bu özelliklerin zaman içinde sürekli bir artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu değerlendirme, Türkiye’nin benzer hükümet sistemlerine sahip ülkelerle karşılaştırılması yoluyla yapılmaktadır. Buna ek olarak makale, 2017 Anayasa değişiklikleri sonucunda başkanlık seviyesindeki önemli artışı incelemekte ve Türkiye’nin hükümet sisteminin zaman içerisindeki dönüşümünü analiz etmektedir. Bu verilerden hareketle makale, kuvvetler ayrılığı bağlamında 2017 Anayasa değişikliklerinin yürütme ile yasama arasındaki ilişkiler üzerindeki sonuçlarını ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• 2017 Anayasa değişiklikleri
• Krouwel yöntemi
• Hükümet sistemi
• Yürütme-yasama ilişkileri

IS PRESIDENTIALISM A NEW PHENOMENON IN TURKEY? MEASURING THE LEVEL OF PRESIDENTIALISM IN TURKEY

Öz

The article aims to measure the level of presidentialism in Türkiye using Krouwel's method. Through this approach, it seeks to address the challenges related to defining the government and assessing the evolving government system in Türkiye. The method reveals that Türkiye exhibited presidential features and witnessed a continuous increase between 1961 and 2017, even though it was labelled as a parliamentary system. This assessment is made by comparing Türkiye with countries that share a similar system. Furthermore, the article investigates the significant surge in presidentialism resulting from the 2017 Constitutional amendments and analyses Türkiye's system transformations over time. Using this data, the article delves into the implications of the 2017 Constitutional amendments for executive-legislative relations within the context of the Separation of Powers.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• The 2017 Constitutional Amendments
• Krouwel's method
• government system
• executive-legislative relations

Kaynakça

1. Akartürk EA, ‘2017 Anayasa Değişikliğinin “Parlamentosuzlaştirma” Etkisi Üzerine’ (2020) 17 YÜHFD 1
2. Anayurt Ö, Anayasa Hukuku: Genel Kısım Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar (6th edn, Seçkin 2023)
3. Aslan A and others, Dünyada Başkanlık Sistemi Uygulamaları (2nd edn, Seta 2016)
4. Bağce HE, Parlamenter Sistem mi, Başkanlık mı? Yoksulluktan Hukukun Üstünlüğüne Ülkelerin Dünyadaki Yeri (Gonca Yayınevi 2016)
5. Boyunsuz ŞÖ, Başkanlı Parlementer Sistem (Cumhurbaşkanının Halk Tarafından Seçildiği Parlamenter Hükümet Modeli ve Türkiye İçin Tavsiye Edilebilirliği) (2nd edn, On İki Levha Yayıncılık 2014)
6. Cheibub JA, Presidentialism, Parliamentarism, and Democracy (Cambridge University Press 2006) accessed 23 April 2022
7. Coşkun B and Aktaş M, Başkanlık Sistemi (Liberte Yayınları 2015)
8. Duverger M, ‘A New Political System Model: Semi-Presidential Government’ (1980) 8 European Journal of Political Research 165

9. Elgie R, ‘The Classification of Democratic Regime Types: Conceptual Ambiguity and Contestable Assumptions’ (1998) 33 European Journal of Political Research 219
10. Elliott M and Thomas R, Public Law (2nd edn, Oxford University Press 2014)
11. Erdoğan M, Anayasa hukuku (5th edn, Orion Kitabevi 2009)
12. ‘Erken seçim kararı Resmi Gazete’de’ (BBC News Türkçe, 24 August 2015) accessed 13 October 2023
13. Evin A, ‘Changing Patterns of Cleavages Before and After 1980’ in Metin Heper and Ahmet Evin (eds), State, Democracy, and the Military: Turkey in the 1980s (De Gruyter 1988) accessed 2 May 2022
14. Gençkaya ÖF and Kabasakal M, ‘Türkiye’de Otoriter Liderliğin Pekişmesinde Seçim Sistemi ve Aday Belirleme Yönteminin Rolü’ [2024] İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi accessed 28 April 2026
15. Gönenç L, ‘Presidential Elements in Government: Turkey’ (2008) 4 European Constitutional Law Review 488
16. Gören Z, ‘Erkler Ayrılığı İlkesi ve 2017 Anayasa Değişikliği ile Benimsenen Hükümet Sistemi’ (2019) 84 İZMİR BAROSU DERGİSİ 469
17. Gorgen N, ‘The Weakening of Judicial Independence Through the Transition From the Judicialization of Politics to the Politicization of the Judiciary Turkish Case’ in Nauman Reayat, Rhona KM Smith and Moohyung Cho, Judicial Independence in Transitional Democracies (1st edn, Routledge 2024) accessed 1 January 2025
18. Gözler K, Devlet Başkanları, Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi (Ekin Basım Yayın 2001)
19. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku Dersleri (20th edn, Ekin Basım Yayın 2016)
20. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku (3rd edn, Ekin Basım Yayın 2019)
21. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Esasları (16th edn, Ekin Basım Yayın 2024)
22. Gözübüyük Ş, Anayasa Hukuku (Turhan Kitabevi 1998)
23. Gözler K, Türkiye’nin Yönetim Yapısı (Turhan Kitabevi 2008)
24. Güller A, ‘2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğunun Kapsamı’ (2025) 83 Ankara Barosu Dergisi 517
25. Kamalak İ (ed), (Yarı) Başkanlık Sistemi ve Türkiye / Ülkeler, Deneyimler ve Karşılaştırmalı Analiz (2nd edn, Kalkedon Yayınları 2014)
26. Karamustafaoğlu T, Yasama Meclislerini Fesih Hakkı (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1982)
27. Krouwel A, ‘The Catch-All Party in Western Europe. A Study in Arrested Development’ (Vrije Universiteit Amsterdam 1999)
28. Krouwel A, ‘Measuring Presidentialism and Parliamentarism: An Application to Central and East European Countries’ (2003) 38 Acta Politica 333
29. Kuzu B, Her Yönü Ile Başkanlık Sistemi (1st edn, Babıali Kültür Yayıncılığı 2017)
30. Lijphart A (ed), Parliamentary Versus Presidential Government (Oxford University Press 1994)
31. Lijphart A, Patterns of Democracy: Government Forms and Performance in Thirty-Six Countries (2nd ed, Yale University Press 2012)
32. Linz JJ, ‘The Perils of Presidentialism’ (1990) 1 Journal of Democracy 51
33. Linz JJ, ‘Presidential or Parliamentary Democracy: Does It Make a Difference?’ in Juan J Linz and Arturo Valenzuela (eds), The Failure of Presidential Democracy (Johns Hopkins University Press 1994)
34. Linz JJ and Valenzuela A (eds), The Failure of Presidential Democracy: Comparative Perspectives (Johns Hopkins University Press 1994)
35. Montesquieu C de, Montesquieu: The Spirit of the Laws (Anne M Cohler, Basia Carolyn Miller and Harold Samuel Stone eds, Cambridge University Press 1989)
36. Oder BE, ‘Türkiye’de Başkanlık ve Yarı Başkanlık Rejimi Tartışmaları: 1991-2005 Yılları Arasında Basma Yansıyan Öneri Ve Tepkilerden Kesitler’ in Teoman Ergül (ed), Başkanlık Sistemi (Türkiye Barolar Birliği 2005)
37. Onar E, ‘Türkiye’de Başkanlık ve Yarı Başkanlık Sistemine Geçmesi Düşünülmeli Midir?’ in Teoman Ergül (ed), Başkanlık Sistemi (Türkiye Barolar Birliği 2005)
38. Özbudun E, ‘State Elites and Democratic Political Culture in Turkey’ in Larry Diamond (ed), Political Culture and Democracy in Developing Countries (Lynne Rienner 1994)
39. Özbudun E, ‘Başkanlık Sistemi Tartışmaları’ in Teoman Ergül (ed), Başkanlık Sistemi (Türkiye Barolar Birliği 2005)
40. Özbudun E, The Constitutional System of Turkey ; 1876 to the Present (Palgrave Macmillan 2011)
41. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (16th edn, Yetkin Yayınları 2016)
42. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (19th edn, Yetkin Yayınları 2019)
43. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (23rd edn, Yetkin Yayınları 2023)
44. Özkul F, ‘1982 Anayasasında Cumhurbaşkanı’ (Ankara Üniversitesi 2011)
45. Özsoy Ş, ‘What Does Turkey’s New Choice of Popular Presidential Elections Mean?’ (2010) 16 European Public Law 139
46. Sartori G, Comparative Constitutional Engineering An Inquiry into Structures, Incentives and Outcomes (Palgrave Macmillan UK 1994)
47. Shugart MS, ‘Of Presidents and Parliaments’ (1993) 2 East European Constitutional Review 30
48. Shugart MS and Carey JM, Presidents and Assemblies Constitutional Design and Electoral Dynamics | Comparative Politics (Cambridge University Press 1997)
49. Tanör B, ‘Siyasal Tarih(1980-1995)’ in Sina Akşin (ed), Türkiye Tarihi 5 -
50. Bugünkü Türkiye 1980-1995 (Cem Yayınevi 1997) Tanör B and Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (16th edn, Beta Basın Yayım 2016)
51. Tavits M, Presidents with Prime Ministers: Do Direct Elections Matter? (Oxford University Press 2008)
52. Uluşahin N, Anayasal bir tercih olarak başkanlık sistemi (Yetkin 1999)
53. Verney DV, ‘Parliamentary Government and Presidential Government’ Parliamentary Versus Presidential Government (Oxford University Press 1994)
54. Vile MJC, Constitutionalism and the Separation of Powers (Liberty Fund Inc 1998)
55. Yanık M, Başkanlık Sistemi ve Türkiye’de Uygulanabilirliği (3rd edn, Der Yayınları 2016)
56. Yazıcı S, ‘Başkanlık Sistemleri: Türkiye İçin Bir Değerlendirme’ in Teoman Ergül (ed), Başkanlık Sistemi (Türkiye Barolar Birliği 2005)
57. Yazıcı S, Başkanlık ve Yarı-Başkanlık Sistemleri: Türkiye Için Bir Değerlendirme (4th edn, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2017)
58. Zaznaev O, ‘Measuring Presidential Power in Post-Communist Countries: Rectification of Mistakes’ [2015] Mediterranean Journal of Social Sciences accessed 14 March 2026