Being a Family in the Digital-Social Media World

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 181 - 209, 31.12.2025

Zekiye Demir

Öz

In the last half of the century, and even more so in the last quarter, the technological and digital virtual world is undergoing a dizzying and almost untraceable change and transformation. No institution can resist change and every institution is more or less affected by the spirit of the times. A series of new concepts such as digital citizenship, digital native, digital immigrant, digital commerce, digital law, digital propaganda, digital parenthood, digital motherhood are added to the literature. Even the functioning of the economy, the conduct of politics, the practice of education, the diagnosis of illness, and the experience of religiosity are affected by this change. Of course, the family as a sociological institution and its members are also affected by these changes. In this study, we focused on the impact of digital social media on the institution of the family. We have seen that most of the literature on the subject emphasizes negativity. Through document analysis and observation, we found that the effects of social media are sometimes positive and sometimes negative, and that they involve dangers and risks. Precaution requires awareness. We conducted this study to show the effects of social media on the institution of the family and the relationship between spouses, and to raise or increase awareness about the risks. Without qualifying the effects on the institution of the family as positive or negative, we addressed the effects on the number of singles and households, socialization, consumption of leisure time, divorce, family members and parental roles, new norms, generation gap and life skills. We tried to show the positive and negative aspects of its impact on the relationship between spouses.

Anahtar Kelimeler

Social Media , Virtual Media , Digital Media , Family

Dijital-Sosyal Medya Dünyasında Aile Olmak

Öz

Yüzyılın son yarısında dahası son çeyrekte teknolojik ve dijital sanal dünya baş döndürücü ve neredeyse takibi zor bir değişim ve dönüşüm içindedir. Değişimin önünde hiçbir kurum direnemez ve zamanın ruhundan her kurum az çok nasibini alır. Literatüre dijital vatandaşlık, dijital yerli, dijital göçmen, dijital ticaret, dijital hukuk, dijital propaganda, dijital ebeveynlik, dijital annelik gibi bir dizi yeni kavramlar eklenir. Ekonominin işleyişi, siyasetin yapılışı, eğitimin uygulanışı, hastalığın teşhisi, dindarlığın yaşanması bile bu değişimden etkilenir. Tabi ki sosyolojik bir kurum olan aile ve ailenin üyeleri de bu değişimden etkilenir. Biz bu çalışmada dijital sosyal medyanın aile kurumuna etkisine yoğunlaştık. Konu ile ilgili alan yazınların çoğunun olumsuzluk üzerine vurgu yapıldığını gördük. Doküman incele ve gözlem yöntemi ile yaptığımız çalışmada sosyal medyanın etkilerinin kimi zaman olumlu kimi zamanda olumsuz olduğunu, tehlike ve riskler içerdiğini tespit ettik. Tedbir farkındalık gerektirir. Çalışmayı sosyal medyanın aile kurumuna ve eşler arası ilişkiye olan etkileri göstermek, riskler konusunda farkındalık oluşturmak veya artırmak amacıyla yaptık. Aile kurumuna etkilerini olumlu veya olumsuz diye bir niteleme yapmadan bekarların ve hane halkının sayısı, sosyalleşme, serbest zamanın tüketimi, boşanma, aile üyeleri ve ebeveyn rolleri, yeni normlar, kuşak farkı ve yaşam becerileri üzerindeki etkileriyle ele aldık. Eşler arası ilişkiye etkisini olumlu ve olumsuz yönlerini sergilemeye çalıştık.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya , Sanal Medya , Dijital Medya , Aile

Etik Beyan

Etik kurul gerektirmeyen bir çalışma

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Teşekkür

Editöre ve Yuva Dergisi çalışanlarına teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akça, F. ve Koç Çilekçiler, N. (2019). Okul öncesi dönemdeki çocukların en çok etkilendiği çizgi film karakterleri ve bu karakterlerle özdeşleşmelerinin yol açabileceği dijital tehlikeler. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6, 403−433. http://dx.doi.org/10.15805/addicta.2019.6.2.0053
• Ardıç, T.ve Selvi, Ö. (2022). Teknoloji bağımlılığı ve aile içi iletişim ilişkisi üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma. Middle Black Sea Journal of Communication Studies 7(2), 241-254.
• Bal Çetinkaya, K. (2021). X, Y, Z Kuşağı… peki ya ötesi?. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, 641, 46-51 https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/makale/x-y-z-kusagi-peki-ya-otesi
• Baykal, F. (2020). Sosyalleşmenin yeni yolu: Dijital teknolojiler. Dipnot, 4, 5-8.
• Bayrak, M. (2020). Sosyal medyanın aile bireyleri üzerine etkileri, Aile ve Sosyal Medya (24-31). ILM Uluslararası Akademisyenler Birliği.
• Canatan, K. (2020). İnternet bağımlılığı ve önleyici yöntemler, Aile ve Sosyal Medya (35-42). ILM Uluslararası Akademisyenler Birliği.
• Coşkun Armağan, İ. (2024). Çocukları sosyal medyanın karanlık yüzünden korumak için "aile hareketi" önerisi. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cocuklari-sosyal-medyanin-karanlik-yuzunden-korumak-icin-aile-hareketi-onerisi/3356576
• Çeçen, A. F., Çoklu, N., Bostancı, M., Atmaca, S. (2023). Aile kurumuna dijital bir yaklaşım: Dijital aile sözleşmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(1), 66-84.
• Demir, Ü. (2016). Sosyal medya kullanımı ve aile iletişimi: Çanakkale’de lise öğrencileri üzerine bir araştırma. Selçuk İletişim Dergisi, 9 (2), 27-50.
• Demir, Z. (2021). Değişen toplumlarda ailenin değişmeyen özellikleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(2), 770-791.
• Demirsoy, Ç. (2025, 29 Mart). Sosyal medya ilginiz, aile ilişkilerinize mal olabilir!. https://npistanbul.com/sosyal-medya-ilginiz-aile-iliskilerinize-mal-olabilir
• Digital Citizenship (2025, 5 Mayıs). Nine elements nine themes of digital citizenship. https://www.digitalcitizenship.net/nine-elements.html
• Dikeçligil, F. B. (2023). Ailede çözülme ve sosyal medya etkisi, Mahremiyet bağlamında sosyal medya ve aile (101-111). 5. Baskı, DİB yayınları.
• Ekşi, Z. (2018). Siber @ldatma. N. Oklik, H. Ünal Reşitoğlu, (eds.), Aileyi anlamak: Disiplinler arası yaklaşım (207-231). Nobel yayınevi.
• Gökhan Kır, Ö. (2023). Dijital dünyada aile ve mahremiyet, Dijital dünyada değerleriyle aile olmak, DİB Yayınları, 87-98.
• Günyol, A. (2024). https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/dunya-nufusunun-yuzde-62si-sosyal-medya-kullaniyor/ (erişim: 29.04.2025).
• İli, B. (2024). Çevrimiçi kumarın sosyal medyada tehlikeli yükselişi: Youtube videoları üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder), 12 (2), 793-815.
• İnam, A. (2020). Hayatımızın bir parçası olarak sosyal medya, Aile ve sosyal medya (8-19). ILM Uluslararası Akademisyenler Birliği.
• Katarcı, A. (2020). Dijital mecralarda “çocuk istismarı” hangi yöntemlerle gerçekleşiyor?. Dipnot, 4, 21-30.
• Korkmaz, Z. (2019). Dijital teknolojileri kullanım alışkanlıkları ve sosyalleşme: İlkokul öğrencileri üzerine bir araştırma, Yüksek lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Medya ve İletişim Yönetimi.
• Odabaş, H. F., N. Tekgöz, R. Hafızoğlu, S. Aydın (2024). Dijital çağda ailenin dönüşümü yeni nesil bağlar ve dinamikler, Enstitü Sosyal Yayınları: Araştırma Raporu No. 2.
• Oruç, M. (2024). https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turkiyenin-yuzde-86-5i-internet-kullanicisi-yuzde-93-8i-de-mobil-baglanti-sahibi/ (erişim: 29.04.2025).
• Öngören, S. (2017). Boşanma ve boşanmanın erken çocukluk dönemi çocuklar üzerindeki etkileri. Uluslararası Eğitim Bilimler Dergisi, 4(13), 73-87. http://www.inesjournal.com/Makaleler/808907670_04-id-1497.pdf.
• Özkaya, P. (2023). Dijital dünyada çevrimiçi riskler, bilişim suçları ve mağdur çocuk. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 14 (53), 13-42.
• Prensky, M. (2001). “Digital natives, digital ımmigrants.” On the horizon. MCB University Press, 9(5), 1-6. https://www.marcprensky.com/writing/Prensky%20-%20Digital%20Natives,%20Digital%20Immigrants%20-%20Part1.pdf
• Kalaman, S. ve Çelik, F. (2019). Türkiye'deki evli bireylerin sosyal medya kullanımlarının evlilikleri üzerine etkisi: Nitel bir araştırma. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 424-453.
• Şentürk Dizman, Z. (2019). Sosyal medyanın boşanmaya etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(4), 548-555.
• TDK (2025, 11 Eylül). Sosyal medya. https://sozluk.gov.tr/ TÜİK, (2023a, 29 Nisan). Doğum istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708
• TÜİK, (2023b). TÜİK haber bülteni, Sayı: 45592.
• TÜİK, (2024, 14 Mart). Hanehalkı bilişim teknolojileri (BT) kullanım araştırması, 2024. Https://Data.Tuik.Gov.Tr/Bulten/Index?P=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
• Tüzer, V. (2021). İnternet, siberseks ve sadakatsizlik. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(1),100-116.
• Utma, S. (2020). Aile Kurumunun dönüşümünde sosyal medyanın etkisi: Aile içi iletişimin dijitalleşmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(71), 1016-1023.
• Uzunovalı, I.- Özbay, A. (2023). Aldatma ve sadakatsizlik: cinsiyet bağlamında bir değerlendirme. Turkish Academic Research Review, 8 (3), 1073-1091.
• Ünal, S. (2020). Dijital teknoloji kullanımının çocukların gelişimi ve sağlığı üzerindeki etkileri. Dipnot, 4, 9-20.
• Ünal, Z. (2024). Yargıtay kararı: eşin sürekli sosyal medya kullanımı boşanma sebebi sayıldı, https://www.zeynepunal.av.tr/yargitay-karari-esin-surekli-sosyal-medya-kullanimi-bosanma-sebebi-sayildi/ (erişim: 29.04.2025)
• Ünsal, R. (2022). Kendimizi neden göstermek istiyoruz? Teşhir toplumunda sosyal medya kullanımına dair nitel bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 39(2), 548-569. doi:10.32600/huefd.1008651
• Verimli, A. (2019). Aile ilişkilerinde 'sanal' tehdit. Zeynep Rakipoğlu ile röportaj. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/aile-iliskilerinde-sanal-tehdit/1425616 (Erişim: 29.03.2025)
• Vikipedi. (2025, 1 Ekim). Slot makinesi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Slot_makinesi
• Yalçın, M., Yalçın M. (2018). Sosyal medya kullanımı ve aile içi iletişim ilişkisi: üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Journal of International Social Research, 11(57), 738-743.
• Yaman, F. (2018). Türkiye’de ebeveynlerin dijital öz yeterliliklerinin incelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir. https://doi.org/10.21764/maeuefd.327309
• Yaman, F., Dönmez, O., Kabakçı Yurdakul, I., Odabaşı, F. (2016). Dijital dünyanın ailesi: İnternetik aile, A. İşman, H. F. Odabaşı, B. Akkoyunlu (eds.), Eğitim Teknolojileri Okumaları (173- 192). Sakarya Üniversitesi, TOCET The Turkish Online Journal of Educational Technology.
• Yazıcı, Z. N. (2021). “E-dünya’da yeni bir rol: Dijital annelik. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 1(2), 115-132.
• Zeybekoğlu Akbaş, Ö., Dursun, C. (2020). Teknolojinin aileye etkisi: değişen ailenin dijital ebeveyn ve çocukları. Turkish Studies- Social, 15(4), 2245-2265. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.43395