The Transformation of the Family Institution in the Modern World and the Guidance of the Qur’an

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 269 - 284, 31.12.2025

Şahin Yetik

Öz

This study explores the multifaceted transformation of the family institution in contemporary societies and examines how the Qur’an, as a foundational religious text, contributes to addressing emerging familial challenges. Rapid processes such as individualization, secularization, urbanization, and digitalization have led to the erosion of traditional family structures. These changes are reflected in the rise of divorce rates, weakening parent-child relationships, and shifting gender roles. These developments indicate not only a sociological transformation but also a broader moral and spiritual crisis.
The aim of this study is to identify the core Qur’anic principles related to family—such as affection (mawadda), compassion (rahma), loyalty, justice, consultation (shura), and patience—and analyze how these values can serve as guiding frameworks for addressing modern family-related problems. The study underscores the Qur’an’s potential to offer ethical and relational stability amid contemporary disruptions.
The originality of this study lies in its integration of a Qur’an-centered framework with sociological analysis, filling a gap in the literature where religious perspectives are often neglected or treated superficially. While modern family theories tend to be based on secular paradigms, the Qur’anic view offers a value-laden, spiritually anchored perspective that can enrich current debates on family resilience.
Methodologically, the research employs a qualitative and descriptive approach. Relevant Qur’anic verses are examined through content analysis and contextual interpretation. These findings are then evaluated in light of contemporary sociological theories and supported by recent field studies and expert commentary.
In conclusion, the study finds that the Qur’an offers a timeless ethical framework that not only supports interpersonal harmony but also promotes long-term social stability, making it a valuable resource for navigating the complex realities of modern family life.

Anahtar Kelimeler

Qur , Family Institution , Modernization , Religious Values , Sociological Transformation

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the principles of scientific research and publication ethics. No data collection, interviews, or experimental procedures that could raise ethical concerns were conducted. All sources have been cited properly, and no plagiarism has been committed.

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors. The author is solely responsible for the content of this article.

Teşekkür

I would like to thank my colleagues who contributed to this study from its preparation to the publication process.

Modern Dünyada Aile Kurumunun Dönüşümü ve Kur’an’ın Rehberliği

Öz

Modern dünyada yaşanan toplumsal, kültürel ve teknolojik dönüşümler, aile kurumunun yapısını, işlevini ve ilişkisel bağlarını derinden etkilemektedir. Özellikle bireyselleşme, sekülerleşme, dijitalleşme ve kentleşme gibi süreçler, geleneksel aile değerlerini aşındırmakta; evliliklerin istikrarı, ebeveyn-çocuk ilişkileri, toplumsal cinsiyet rolleri ve kuşaklar arası iletişim gibi pek çok alanda ciddi değişimlere yol açmaktadır. Bu durum, sadece sosyolojik bir dönüşüm değil, aynı zamanda ahlaki ve manevî bir krizin de habercisidir. Bu çalışmanın temel problemi, çağdaş toplumda aile kurumunun karşı karşıya kaldığı krizlerin çözümünde dinin, özellikle Kur’an’ın ne tür katkılar sunabileceğidir.
Bu bağlamda çalışmanın amacı, Kur’an’da aileye dair ortaya konan temel değerleri ve prensipleri tespit ederek, bu ilkelerin modern aile yapısında yaşanan sorunlara karşı nasıl bir yön göstericilik taşıyabileceğini analiz etmektir. Meveddet, rahmet, sadakat, adalet, istişare, sabır ve merhamet gibi kavramlar Kur’an’ın aile tasavvurunda öne çıkan temel öğelerdir. Bu ilkeler, sadece bireysel değil, toplumsal düzeyde de aile yapısının sürdürülebilirliği açısından önemli bir potansiyele sahiptir.
Çalışmanın özgünlüğü, Kur’an merkezli bir yaklaşımı sistemli ve sosyolojik bir çerçevede ele alarak literatürdeki boşluğu doldurmaya çalışmasından kaynaklanmaktadır. Zira çağdaş aile kuramları çoğunlukla seküler paradigmalarla şekillenmekte; dinin kurucu rolü ise büyük ölçüde ihmal edilmektedir. Oysa Kur’an’da aile yalnızca biyolojik ya da sosyal bir birlik değil; aynı zamanda ilahi düzenin yeryüzündeki bir yansımasıdır.
Çalışmada betimsel yöntem çerçevesinde içerik analizi uygulanmış; ilgili ayetler yorumlanmış ve bu ilkeler çağdaş sosyolojik kuramlarla karşılaştırılmıştır. Ayrıca bazı güncel saha araştırmaları ve uzman görüşleri de değerlendirmeye dahil edilmiştir.
Bu veriler ışığında ulaşılan sonuç, Kur’an’ın aile yapısına sunduğu ilkelerin, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde istikrar sağlayan zamanlarüstü bir rehberlik niteliği taşıdığıdır.

Anahtar Kelimeler

Kur’an , Aile Kurumu , Modernleşme , Dinî Değerler , Toplumsal Dönüşüm

Etik Beyan

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Araştırmada herhangi bir kişi veya kurumdan etik ihlale neden olabilecek bir veri, görüşme ya da deneysel uygulamaya yer verilmemiştir. Tüm kaynaklar, akademik dürüstlük ilkesi gereğince belirtilmiş olup intihal yapılmamıştır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, herhangi bir kurum, kuruluş veya fon tarafından maddi olarak desteklenmemiştir. Yazar, çalışmanın tamamından tek başına sorumludur.

Teşekkür

Çalışmanın hazırlanmasından yayım sürecine kadar emeği geçen meslektaşlarıma teşekkür ederim.

Kaynakça

• Abdel Haleem, M. (2010). Understanding the Qur’an: Themes and Style. I.B. Tauris.
• Akbulut, S. (2021). Diyanet İşleri Başkanlığının Aile Konusunda Söylemleri ve Hedefleri. İçinde Uluslararası Mevlid-i Nebi Sempozyumu Peygamberimiz ve aile: 21-24 Kasım 2019 Antalya (1. baskı). Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Al-Qurṭubī, M. ibn A. (2006). Al-Jāmiʿ li-Aḥkām al-Qurʾān (C. 5). Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya. Barlas, A. (2002). Believing Women in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur’an. University of Texas Press.
• Bauman, Z. (2003). Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds. Polity Press.
• Bauman, Z. (2023). Akışkan Modernite (S. O. Çavuş, Çev.). Tellekt.
• Bayram, A. (2017). Kur’an ve Sünnetteki Değerler Sistemi Perspektifinden Tâlim ve Terbiye Metodunun Analizi. Balıkesir İlahiyat Dergisi, 3(1), 115-156.
• Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity (1st edition). SAGE Publications Ltd.
• Beck, U., & Beck-Gernsheim, E. (2012). Aşkın Normal Kaosu (N. Ermiş, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
• Berger, P. L. (1999). Dinin Sosyal Gerçekliği: Bilgi Sosyolojisine Bir Katkı. İnsan Yayınları.
• Berger, P. L. (2015). Kutsal Şemsiye/Dinin Sosyolojik Teorisinin Ana Unsurları (A. Coşkun, Çev.). Rağbet Yayınları. Çelik, H. (2022). Kadınların Dövülmesi Meselesi (Nisâ Suresi 34. Ayet Bağlamında Bir Tahlil). İslami İlimler Araştırmaları Dergisi, 11, 1-29. https://doi.org/10.54958/iiad.1070019
• Donati, P. (2011). Relational Sociology: A New Paradigm for the Social Sciences. Routledge.
• Donati, P. (2019). Family and Relational Sociology. Routledge.
• Doniger, W. (2011). The Implied Voice of Scripture. Oxford University Press.
• Erkut, A. (2024). Evlilik Kurumunun Duygusal Temelleri. Diyanet Aile Dergisi. https://diyanethabercomtr.teimg.com/diyanethaber-com-tr/uploads/2024/11/aile-kasim-2024.pdf
• Fromm, E. (1956). The Art of Loving. Harper & Row.
• Gazali, İ. (2019). İhyau Ulumi’ddin Tercümesi (A. Serdaroğlu, Çev.; C. 2). Bedir Yayınları.
• Geniş, M. D. (2017). Kadının Denkliği Boşanma Sorunu ve Kur’an’a Göre Çözümü. Yüzleşme Yayınları.
• Giddens, A. (1993). The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love, and Eroticism in Modern Societies (First Edition). Stanford University Press.
• Giddens, A. (2021). Modernliğin Sonuçları (E. Kuşdil, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Gottman, J. M., & Silver, N. (2015a). The Seven Principles for Making Marriage Work. Harmony Books.
• Gottman, J. M., & Silver, N. (2015b). The Seven Principles for Making Marriage Work. Harmony Books.
• Göle, N. (1996). Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. Metis Yayınları.
• Gülerce, A. (2014). Modernlik, Kimlik ve Aile: Postmodern Dönüşümün Sosyal Psikolojisi. Bağlam Yayıncılık.
• Habermas, J. (1987). The Philosophical Discourse of Modernity. MIT Press.
• Ibn ʿĀshūr, M. al-Ṭāhir. (1984a). Al-Taḥrīr wa al-Tanwīr (C. 21). Dār al-Tūnisiyya li al-Nashr.
• Ibn ʿĀshūr, M. al-Ṭāhir. (1984b). Al-Taḥrīr wa al-Tanwīr (C. 5). Dār al-Tūnisiyya li al-Nashr.
• Kara, B. (2018). Türkiye’de Aile Yapısının Değişimine Etki Eden Dinamikler. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 40, 374-385. https://doi.org/10.17498/kdeniz.399236
• Kara, M. (2018). Modernleşme Sürecinde Aile Kurumunun Dönüşümü. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 18(2), 382.
• Karaman, H. (2012). Tefsirlerde Aile ve Toplum Anlayışı. Ensar Neşriyat.
• Kasapoğlu, A. (2017). Kur’an’da İletişim Psikolojisi.
• Kılınçer, H. (2022). Aileye Tutunmak Maneviyat Yönelimli Aile Danışmanlığı. Çamlıca Yayınları.
• Kolektif. (2020). Adalet ve İhsan Bağlamında Aile. Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Kurtubî, E. A. M. b. A. el-Ensârî. (1967). El-Câmiʿ li-Ahkâmi’l-Kurʾân (C. 5). Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye. https://shamela.ws/book/10055/1726
• MacIntyre, A. (2007). After Virtue: A Study in Moral Theory. University of Notre Dame Press.
• MAK, M. A. K. (2016). Başta Cinsel İstismar Olmak Üzere Çocuklara Yönelik Her Türlü İstismar Olaylarının Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. TBMM. https://www.tbmm.gov.tr/sirasayi/donem26/yil01/ss442.pdf
• Māturīdī, A. M. (2005). Teʾvīlātü’l-Kur’ān (C. 5). Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
• Mevdudi, E. A. (2020). Tefhimu’l Kur’an / Kur’an’ın Anlamı ve Tefsiri (M. H. Kayani, A. Ünal, H. Aktaş, N. Şişman, Y. Karaca, & İ. Bosnalı, Çev.; C. 1). İnsan Yayınları.
• Mevdûdî, E.-A. (2018). Tefhîmu’l-Kur’ân (C. 1). İnsan Yayınları.
• Millett, K. (2000). Sexual Politics.
• Nasr, S. H. (1989). Islamic Life and Thought. State University of New York Press.
• Nasr, S. H. (2010). Knowledge and the Sacred. SUNY Press.
• Parsons, T. (1964). The Social System. The Free Press/Macmillan.
• Qutub, S. (1992). Fī Ẓilāl al-Qurʾān (C. 4). Dār al-Shurūq.
• Rāzī, F. al-Dīn. (1999). Mefātīḥu’l-Gayb (et-Tefsīru’l-Kebīr) (C. 10). Dār al-Fikr.
• Taberî, E. C. M. b. C. (2001). Câmiʿu’l-Beyân ʿan Teʾvîli Âyi’l-Kurʾân (C. 5). Dâru’l-Fikr. https://shamela.ws/book/7364/349
• Taylor, C. (2007). A Secular Age. Belknap Press.
• Topçu, M. (2021). Kur’an’da Aile Örnekleri. Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Ülgen, E. (2019). Klasik ve Modern Kur’an Yorumunda Kadın-Erkek Eşitliği. İlahiyat Kitap.
• Wadud, A. (1999). Qur’an and Woman: Rereading the Sacred Text from a Woman’s Perspective. Oxford University Press. Yalçın, S. (2023). Kur’an’da Toplumsal Yükseliş ve Çöküş Yasaları. İnkılab Yayınları. Yazır, E. H. (1993). Hak Dini Kur’ân Dili. Eser Kitabevi.