The Representation of Women and Mothers in the Media in the Context of Perception Management: A Religious and Moral Values Perspective

Öz

Media constructs its own virtual reality by transmitting visual and auditory messages that implant specific patterns of behavior and thought into individuals’ minds. In doing so, it emerges as a powerful force in the reconstruction of society and the shaping of both individual and collective perceptions. The representation of women and mothers in the media plays a critical role in influencing real-life practices. This study analyzes how female and maternal figures are constructed in media content and examines the extent to which these representations align with religious and moral values. The research adopts a critical perspective, highlighting how women are predominantly portrayed through physical and sexual characteristics, with femininity and motherhood confined largely to domestic roles, thereby marginalizing women's visibility as autonomous subjects. Such materialistic portrayals reduce women to passive objects and contribute to the weakening of the family institution. Within the framework of religious and moral values, however, women are regarded as active, productive, and honorable agents in social life, while motherhood is defined as a sacred responsibility. This study argues for the need to restructure representations of women and mothers in media in accordance with religious and ethical values. It further explores current conditions through the lens of perception management strategies, media ethics principles, and regulatory frameworks (such as RTÜK, CEDAW, and the Beijing Declaration). The study emphasizes the importance of leveraging the creative power of modern media to promote positive representations of women and family through public service announcements, awareness campaigns-particularly on social media-locally produced and value-based content, and critical media literacy education. To strengthen the family and social structure, it is essential to present a value-oriented vision that dignifies both womanhood and motherhood in media. Religious and moral values offer a functional and universal foundation for transforming media policies related to female and maternal representation.

Anahtar Kelimeler

• Media
• representation of women and mothers
• perception management
• religious and moral values
• media ethics

Destekleyen Kurum

Ankara Social Sciences University, Institute of Social Sciences, Department of Women's and Family Studies

Proje Numarası

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

This study did not involve any research on human participants, animals, or personal data. The research is a literature review conducted through the examination of published sources and documents. Therefore, ethical committee approval was not required. As the corresponding author, I declare that the study was conducted in accordance with the principles of research and publication ethics.

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to my supervisor, Prof. Dr. Ayten Erol, for her guidance, academic knowledge and experience, as well as for her valuable suggestions and constructive criticism that contributed to every stage of this study.

Algı Yönetimi Bağlamında Medyada Kadın ve Anne Figürünün Temsili: Dinî-Ahlâkî Değerler Perspektifi

Öz

Medya, kendi sanal gerçekliğini üreterek, ilettiği görsel ve işitsel mesajlarla bireylerin zihnine belirli davranış ve düşünce kalıplarının yerleşmesini sağlamaktadır. Toplumu bu şekilde yeniden tasarlamayı amaçlayan medya, bireysel ve kolektif algıların inşasında son derece etkin bir güç olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadın ve anne figürlerinin medyada temsili, bunların günlük hayat pratiklerine geçmesinde etkili bir unsurdur. Bu çalışma, medyada kadın ve anne temsillerinin nasıl kurgulandığını ve bu temsillerin dinî-ahlâkî değerlerle ne derece uyuştuğunu analiz etmektedir. Araştırmada, kadının yalnızca bedensel ve cinsel nitelikleriyle ön plana çıkarıldığı, kadınlık ve annelik rollerinin özellikle ev içine sıkıştırıldığı ve kadının özne olarak görünürlüğünün geri plana atıldığı medyatik temsiller eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu materyalist temsil biçimlerinin, kadını edilgen bir nesneye indirgediği ve aile kurumunu zayıflattığı vurgulanmaktadır. Dinî-ahlâkî değerler bağlamında kadın, toplumsal hayatta etkin, üretken ve onurlu bir özne olarak görülmekte; annelik ise kutsal bir sorumluluk olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmada, medya içeriklerinde kadın ve anne figürlerinin dinî-ahlâkî değerlere uygun şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği savunulmaktadır. Ayrıca algı yönetimi stratejileri, medya etiği ilkeleri ve düzenleyici yasal çerçeveler (RTÜK, CEDAW, Pekin Deklarasyonu) üzerinden mevcut durum analiz edilerek, modern medyanın yaratıcı gücünü kadın ve aile temsilinin lehine olacak şekilde kullanarak, kamu spotları ve bilhassa sosyal medyada farkındalık çalışmaları, yerli ve değer temelli içerik üretimi, eleştirel medya okuryazarlığı eğitimi kaçınılmazdır. Aile ve toplum yapısının güçlendirilmesi için, medyada kadın temsiline dair kadını ve anneliği yücelten değer temelli bir vizyon ortaya konması gerekmektedir. Dinî-ahlâkî değerler, kadın ve anne temsiline dair medya politikalarının dönüştürülmesinde işlevsel ve evrensel bir kaynaktır.

Anahtar Kelimeler

• Medya
• Kadın ve Anne Temsili
• Algı Yönetimi
• Dinî-Ahlâkî Değerler
• Medya Etiği

Destekleyen Kurum

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın ve Aile Çalışmaları Anabilim Dalı

Proje Numarası

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışmada insan katılımcılar, deney hayvanları veya kişisel veriler üzerinde herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Araştırma, yayımlanmış kaynaklar ve dokümanlar üzerinden yürütülen bir literatür incelemesi niteliğindedir. Bu nedenle etik kurul izni gerekmemektedir. Sorumlu yazar olarak araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyduğunu beyan ederim.

Teşekkür

Bu çalışmanın ortaya çıkmasında akademik bilgi ve tecrübeleriyle bana rehberlik eden, her aşamada değerli önerileri ve yapıcı eleştirileriyle katkı sağlayan danışman hocam Ayten Erol'a en içten teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

1. Al, A. (2019). Medyadaki dini içerikli yayınlarla ilgili izleyici algısı araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Alankuş, S. (2009). Medyada kadın beden temsili (siyaseti). Politika Dergisi, 1–9.
3. Arğın, E. (2021). Algı, sosyal algı ve algı yönetiminin sosyal medyada kullanımı. İKSAD Yayınevi.
4. Arslan, A. (2014). Kadın ve aile: Kur’ân ve sünnet ışığında. Ensar Yayınları.
5. Bozkur, B., & Taylan, A. (2020). Medyada annelik temsili: Anaakım ve alternatif medyada anneliğin sunumuna yönelik karşılaştırma. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 10(2), 45–65.
6. Buhârî, M. b. İ. (1981). Sahîhu’l-Buhârî. Çağrı Yayınları.
7. Büyükbaykal, C. I. (2007). Medyada kadın olgusu. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (28), 19–30. Ceylan, Y. (2012). Toplumsal değerler ve medya etiği. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(7), 44–58.
8. Çekmen, C. (2019, Ağustos). Otoritelerin manipülatif zorbalığı: Medya. Haksöz Haber. Erişim tarihi: 23 Nisan 2025, https://www.haksozhaber.net

9. Çolak, K. (2022). Sosyal ağlarda görünür olma biçimlerinin benlik sunumu ve kimlik oluşturma üzerindeki rolü. Sosyal Sağlık Dergisi, 2(1), 88-100.
10. Çopuroğlu, M. (2022). Gündüz kuşağı programları bağlamında kadın güçlenmesini yeniden düşünmek: Gelin Evi örneği. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 4(2), 70–85.
11. Daşdan, H., & Şener, G. (2024). Medyada görünmeyen: Muhafazakâr kadının medyada temsili üzerine bir araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (44), 223–243.
12. Demirtaş, F. (2005). Hz. Aişe’nin ilmi kişiliği. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Dönmez, İ. (2010). Kur’ân’da kadın ve erkek. İz Yayıncılık.
14. Erdoğan, M. (2011). Medyada cinsiyete dayalı ayrımcılıkla mücadelede medya izleme grupları [Uzmanlık tezi]. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü.
15. Erol, A. (2016). Fıkhî bakış açısıyla ahlâkî değerlerin kazandırılması. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 229–254.
16. Fidan, M., & Tarakcı, H. N. (2019). Algının kavramsal çerçevesi. İletişimde algı yönetimi (ss. 1–15). Nobel Yayıncılık.
17. Fidan, M., & Tarakcı, H. N. (2019). İletişim ve algı yönetimi. İletişimde algı yönetimi (ss. 15–38). Nobel Yayıncılık.
18. Gazâlî, İ. (2006). İhyâu ulûmi’d-dîn (Cilt 3). Dârü’l-Ma’rife.
19. Gecü, G. (2025). Meltem’den Bahar’a toplumsal cinsiyet rollerinin televizyon dizilerine yansıması: Değişen bir şey var mı? Toplum ve Kimlik Dergisi, 2(2), 258–274.
20. Gökaliler, E., & Saatçioğlu, E. (2023). Cumhuriyet’ten günümüze reklamlarda kadın imgesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (64), 77–99.
21. Gün, F. (2024). İslam’da kadın sorunsalına kelamî bir bakış. Diyanet İlahiyat Dergisi, 14(2), 103–123.
22. Hindioğlu, A. (2023). Medya etiği ve sosyal sorumluluk: Türkiye’de medya kuruluşlarının etik ilkeler çerçevesinde değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İbn Mâce, M. b. Y. (1981). Sünenü İbn Mâce. Çağrı Yayınları.
23. İmir, Ş. N. (2024). Şirinler çizgi filminin ideolojik yönelimler açısından incelenmesi. İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(3), 341–358.
24. İncekul, H. (2010). Kadın kimliğinin algılanmasında medyanın rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. İtibar Yönetimi. (2025). Algı yönetimi ve manipülasyon: Etik sınırlar nerede başlar? Erişim tarihi: 23 Nisan 2025, https://www.itibaryonetimi.com
26. Kahraman, B. (2024). Tüketim toplumunda kadın ve estetik operasyonlar. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (22), 217–240.
27. Kara, Ç., & Ulağlı., S. (2022). 1980-2020 Yılları arasında medyada kadın temsilinin dönüşümü. Yönetim ve Siyaset Bilimi Dergisi, 4(2), 142-164.
28. Katıtaş, S., Seylim, E., & Demirkan, S. (2022). Medya etiği ve medya okuryazarlığı eğitimi üzerine bir inceleme. Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi, 3(1), 153–175.
29. Kocadaş, B. (2005). Kültür ve medya. Bilig, (34), 1–13.
30. Kuantum Araştırma. (2023, 26 Ekim). Algı yönetimi nedir, nasıl yapılır? Erişim tarihi: 18 Mart 2025, https://www.kuantumarastirma.com/2023/10/26/algi-yonetimi/
31. Kur’an-ı Kerim. (2020). Diyanet İşleri Başkanlığı. https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf Mâlik b. Enes. (ts.). el-Muvattaʾ (M. F. Abdülbâkî, Nşr.). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
32. Müslim, b. Haccâc. (1981). Sahîhu Müslim (el-Câmiu’s-sahih). Çağrı Yayınları.
33. Nesâî, A. b. Ş. (1991). Sünenü’n-Nesâî (A. E. Gudde, Ed.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
34. Özmen, S., & Vural, A. M. (2023). Medya profesyonellerinin medyada kadın temsili algısı. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, (20), 1–30.
35. Öztürk, F. D., & Tosun, A. (2021). Sosyal medyada yer alan dini içerikler ve din eğitimi üzerindeki etkileri: Bir alan araştırması. İlmiyat Dergisi, 9(2), 607–630.
36. Parmaksız, B., & Öztan, B. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında Türkiye’de İslami feminizm ve Havle Kadın Derneği. Tezkire Dergisi, (74), 125–157.
37. Pekdemir, G., & Yılmaz, Y. (2022). Televizyon dizilerinde ailenin kültürel temsilinin kurgusal dönüşümü: ‘Yasak Elma’ dizisi örneği. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 7(14), 6–25.
38. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu. (2024). Medyada kadına yönelik şiddetle mücadeleye ilişkin etik ilkeler. RTÜK. Erişim tarihi: 21 Mart 2025, https://www.rtuk.gov.tr
39. Refika, A. (2025). Haz, görünürlük ve gözetim ilişkisinin “Magnum Thick Cracking Chocolate 2025” reklam kampanyası üzerinden incelenmesi. Yıldız Journal of Art and Design, 12(2), 101–113.
40. Sancak, İ. T. B. (2023). Medyanın dördüncü kuvvet rolü ile devletin ideolojik aygıtları arasındaki geleneksel tartışmaya kuramsal bir bakış. Akademik Matbuat, 7(2), 264–274.
41. Taş, E. (2017). Yeni medyada nefret söylemi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 1(1), 60–71.
42. Taştan, K., Set, T., & Çayır, Y. (2014). Nöro-linguistik programlama ve aile hekimliğinde kullanımı. Konuralp Tıp Dergisi, 6(3), 63–66.
43. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2008). Politika dokümanı: Kadın ve medya. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
44. Utma, S. (2020). Türk kültüründe kadın olmak ve medyada kadının temsili. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(70), 1077–1083.
45. Varsak, O. (2022). Sosyal medyanın dinî yaşantıya etkileri: Bursa il merkezindeki lise öğrencileri örneği. Din ve Bilim – Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 87–108.
46. Zaid, B., Fedtke, J., Shin, D. D., El Kadoussi, A., & Ibahrine, M. (2022). Digital Islam and Muslim millennials: How social media influencers reimagine religious authority and Islamic practices. Religions, 13(4), 335.