A Pioneering Woman in Social Psychology: Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı (1940-2017)

Öz

Throughout history, many scientists in Turkey have made significant contributions to the advancement of scientific knowledge through their work in various disciplines. Among these contributions, female researchers have played active roles in the processes of scientific knowledge production, and through their original and innovative studies, they have made significant contributions to the development of their respective fields, thereby achieving considerable recognition and prestige in both national and international academic circles. Among these scholars, Çiğdem Kağıtçıbaşı, who stands out with her pioneering research in the field of social psychology, has not only shaped the development of Turkish psychological literature but has also gained great respect and recognition within the global academic community. Çiğdem Kağıtçıbaşı’s research, focusing particularly on topics such as family structures, childhood development, and the effects of cultural context on individual psychological processes, has made significant contributions at both theoretical and applied levels. One of her most significant contributions is redefining the relationship between the individual and society from a cross-cultural psychology perspective and, in this context, introducing an original viewpoint to the psychology literature through the theoretical models she developed. In addition to her academic work, her active involvement in social responsibility projects and her approach prioritizing societal benefit distinguish her not only as a scientist but also as an intellectual who advocates that scientific knowledge should serve societal transformation. Her articles published in numerous international journals, her books, and her representation of Turkey in scientific events have further enhanced the visibility of her academic contributions. This study aims to examine in detail the life story of Çiğdem Kağıtçıbaşı, a distinguished Turkish female scientist recognized in the international psychology community, by taking a comprehensive approach that considers the theoretical and applied contributions she made throughout her academic career and the original perspectives these contributions have brought to the field of psychology.

Anahtar Kelimeler

• Çiğdem Kağıtçıbaşı
• Biographical Analysis
• Female Scientist

Sosyal Psikoloji’de Öncü Bir Kadın: Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı (1940-2017)

Öz

Türkiye’de geçmişten günümüze birçok bilim insanı, farklı disiplinlerde yürüttükleri çalışmalar aracılığıyla bilimsel bilginin gelişimine büyük ve önemli katkılar ortaya koymuştur. Bu çerçevede kadın araştırmacılar, bilimsel bilgi üretim süreçlerinde etkin roller üstlenmiş, yürüttükleri özgün ve yenilikçi çalışmalarla kendi alanlarının gelişimine önemli ölçüde etki etmiştir. Ayrıca hem ulusal hem de uluslararası akademik çevrelerde önemli bir tanınırlık ve saygınlık elde etmişlerdir. Bu isimler arasında özellikle sosyal psikoloji alanındaki öncü araştırmalarıyla öne çıkan Çiğdem Kağıtçıbaşı, yalnızca Türk psikoloji alan yazınına yön vermekle kalmamış, aynı zamanda küresel akademik çevrelerde de büyük bir saygı ve tanınırlık kazanmıştır. Çiğdem Kağıtçıbaşı’nın araştırmaları, özellikle aile yapıları, çocukluk dönemi gelişimi ve kültürel bağlamın bireysel psikolojik süreçler üzerindeki etkileri gibi konulara odaklanarak hem kuramsal hem de uygulamalı düzeyde belirleyici bir rol oynamıştır. Onun en önemli katkılarından biri, kültürler arası psikoloji bakış açısından hareketle birey ile toplum arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlaması ve bu doğrultuda geliştirdiği kuramsal modellerle psikoloji alan yazınına özgün bir bakış açısı kazandırmasıdır. Akademik çalışmalarının yanı sıra, sosyal sorumluluk projelerine aktif katılımı ve toplumsal faydayı önceleyen yaklaşımı, onu yalnızca bir bilim insanı değil, aynı zamanda bilimsel bilginin toplumsal dönüşüme hizmet etmesi gerektiğini savunan bir entelektüel olarak da öne çıkarmaktadır. Pek çok uluslararası dergide yayımlanan makaleleri, kitapları ve bilimsel etkinliklerde Türkiye’yi temsil etmesi, onun akademik etkinliğini daha da görünür kılmıştır. Bu çalışmada, uluslararası psikoloji dünyasında kabul gören seçkin bir Türk bilim kadını olarak Çiğdem Kağıtçıbaşı’nın yaşam öyküsünü, akademik kariyeri boyunca ortaya koyduğu kuramsal ve uygulamalı katkıları ile bunların psikoloji disiplinine kazandırdığı özgün bakış açısını bütüncül bir çerçevede ele alarak ayrıntılı bir şekilde incelemek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çiğdem Kağıtçıbaşı
• Biyografik Analiz
• Bilim kadını

Kaynakça

1. Acker, S. (1994). Gendered education: Sociological reflections on women, teaching and feminism. Open University Press.
2. AÇEV. (2005). Erken müdahalenin erişkinlikte süren etkileri. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.acev.org/wp-content/uploads/2017/11/erken_mudahalenin_-eriskinlikte_suren_etkileri.pdf.
3. AÇEV. (2019). AÇEV 2018 faaliyet raporu. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.acev.org/wp-content/uploads/2019/12/acev_2018_TR_FR-v4.pdf.
4. Alparslan, K. (2025). Kültürün benlik üzerindeki etkisine yönelik bir değerlendirme. İçtimaiyat, 9(1), 145–158.
5. Arslantürk, G. (2017). Bilime ve eğitime adanmış bir kariyer: Çiğdem Kağıtçıbaşı. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (7), 9–18.
6. Aycan, Z., & Cemalcilar, Z. (2018). Cigdem Kagitcibasi (1940–2017). American Psychologist, 73(1), 98. doi: 10.1037/amp0000223.
7. Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology, 46(1), 5–34. doi: 10.1111/j.1464-0597.1997.tb01092.x
8. Berry, J. W., & Kağıtçıbaşı, Ç. (1989). Cross-cultural psychology: Current research and trends. Annual Review of Psychology, 40, 493–531. doi: 10.1146/annurev.ps.40.020189.002425.

9. Bilim Akademisi. (t.y.). Çiğdem Kağıtçıbaşı özgeçmiş. Erişim Eylül 01, 2025, https://bilimakademisi.org/wp-content/uploads/2016/05/cigdem-kagitcibasi-ozgecmis.pdf.
10. Boğaziçi Üniversitesi. (t.y.). “Hocaların hocası” Çiğdem Kağıtçıbaşı, öncü akademik çalışmalarıyla Boğaziçi’nde anıldı. Erişim Eylül 01, 2025, https://haberler.bogazici.edu.tr/tr/news/akademik/1/hocalarin-hocasi-prof-dr-cigdem-kagitcibasi-o/951.
11. Biyografya. (t.y.). Çiğdem Kağıtçıbaşı. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.biyografya.com/en/biographies/cigdem-kagitcibasi-e7583325.
12. Çağdaş Eğitim Kooperatifi. (2015). ÇEK eğitim ödülü. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.cagdas.org.tr/10-cek-egitim-odulu.html.
13. Early Childhood Peace Consortium. (2017). In memoriam: Çiğdem Kağıtçıbaşı. Erişim Eylül 01, 2025, https://ecdpeace.org/about-us/memoriam.
14. Eğitim Reformu Girişimi. (2013). Erken çocukluk eğitimi ve 4+4+4 düzenlemesi. Erişim Eylül 01, 2025, https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_Erken-%C3%87ocukluk-E%C4%9Fitimi-ve-444-D%C3%BCzenlemesi.pdf.
15. International Union of Psychological Science. (2017). In memoriam: Professor Çiğdem Kağıtçıbaşı. Kağıtçıbaşı, Ç. (1981). Çocuğun değeri: Türkiye’de değerler ve doğurganlık. Boğaziçi Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesi Yayınları.
16. Kağıtçıbaşı, Ç. (1996a). The autonomous-relational self: A new synthesis. European Psychologist, 1(3), 180–186. doi: 10.1027/1016-9040.1.3.180
17. Kağıtçıbaşı, Ç. (1996b). Family and human development across cultures: A view from the other side. Lawrence Erlbaum Associates.
18. Kağıtçıbaşı, Ç. (2000). Kültürel psikoloji. Evrim Yayınları.
19. Kağıtçıbaşı, Ç. (2002). A model of family change in cultural context. Online Readings in Psychology and Culture, 6(3). doi: 10.9707/2307-0919.1059.
20. Kağıtçıbaşı, Ç. (2005). Autonomy and relatedness in cultural context: Implications for self and family. Journal of Cross-Cultural Psychology, 36(4), 403–422. doi: 10.1177/0022022105275961.
21. Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development across cultures: Theory and applications (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
22. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Kültürel psikoloji: kültür bağlamında insan ve aile. Koç Üniversitesi Yayınları.
23. Kağıtçıbaşı, Ç. (2012). Benlik, aile ve insan gelişimi: kültürel psikoloji (3. baskı). Koç Üniversitesi Yayınları. (Özgün eser basım 2007).
24. Kağıtçıbaşı, Ç. (2014). Sonsöz: Kültürleşme ve aile ilişkileri. Türk Psikoloji Yazıları, 17(34), 120–127.
25. Kağıtçıbaşı, Ç., & Ataca, B. (2005). Value of children and family change: A three‐decade portrait from Turkey. Applied Psychology, 54(3), 317–337. doi: 10.1111/j.1464-0597.2005.00213.x
26. Kağıtçıbaşı, Ç., & Ataca, B. (2015). Value of children, family change, and implications for the care of the elderly. Cross-Cultural Research, 49(4), 374–392. doi: 10.1177/1069397115585811
27. Kağıtçıbaşı, Ç., & Ataca, B. (2017). Çocuğun değeri ve aile değişimi: Türkiye’den otuz yıllık bir portre. Sosyoloji Dergisi, 35(1), 77–101.
28. Kağıtçıbaşı, Ç., Baydar, N., & Cemalcılar, Z. (2006). Autonomy and relatedness scales (Progress report). Koç University.
29. Kaptan, N. (2021). Farklı şehir ve bölgelerde yaşayan kişilerin benlik kurgularının karşılaştırılması. Kültür Araştırmaları Dergisi, (10), 199–218. doi: 10.46250/kulturder.975122
30. Karlıdağ, S. (2024). Psikoloji eleştirisinden eleştirel psikolojiye: Türkiye’deki eleştirel yönelimli psikolojiler için bir sınıflandırma ve bazı değerlendirmeler. ViraVerita E-Dergi, (20), 109–155. doi: 10.47124/viraverita.1565112
31. Koç Üniversitesi. (t.y.). Çiğdem Kağıtçıbaşı. Erişim Eylül 01, 2025, https://mysite.ku.edu.tr/ckagit/academic-experience/
32. Koç Üniversitesi Kurumsal İletişim Ofisi. (2024). Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı hakkında. Erişim Eylül 01, 2025, https://pr.ku.edu.tr/prof-dr-cigdem-kagitcibasi-insan-gelisimi-arastirma-odulu-sahiplerini-buldu/
33. KOÇ-KAÇ. (t.y.). Hakkımızda. Erişim Eylül 01, 2025, https://kockam.ku.edu.tr/hakkimizda/
34. Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224–253. doi: 10.1037/0033-295X.98.2.224
35. Markus, H. R., & Kitayama, S. (2003). Culture, self, and reality of the social. Psychological Inquiry, 14(3–4), 277–283. doi: 10.1207/S15327965PLI1403&4_10
36. Nauck, B. (2014). Value of children and the social production of welfare. Demographic Research, 30, 1793–1824. doi: 10.4054/DemRes.2014.30.63
37. Özdemir, J. (2020). İnsanlar içinde bir insan: “Çiğdem Kağıtçıbaşı”. Erişim Eylül 01, 2025, https://blog.ulubat.org/index.php/genel/insanlar-icinde-bir-insan-cigdem-kagitcibasi/
38. Paksoy, C., & Şahan, G. (2019). Hayat boyu öğrenme bağlamında dünyada ve Türkiye’de bilimde kadınlar. In E. Kıral, E. Babaoğlan Çelik, & A. Çilek (Eds.), Eğitim araştırmaları (1. baskı, ss. 241–269). EYUDER Yayınları.
39. Poortinga, Y. H. (2018). A majority world perspective on human development: Commemorating the achievements of Çiğdem Kağıtçıbaşı. European Journal of Developmental Psychology, 15(2), 131–138. doi: 10.1080/17405629.2017.1406851
40. Sakaoğlu, N. (1992). Cumhuriyet dönemi eğitim tarihi. İletişim Yayınları.
41. Society for Personality and Social Psychology. (t.y.). Çiğdem Kağıtçıbaşı – Heritage wall. Erişim Eylül 01, 2025, https://spsp.org/membership/awards/heritage-wall/cigdem-kagitcibasi
42. Sunar, D., & Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Community, diversity, inequality, and the Turkish family. In M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of cultural developmental science (pp. 373–389). Psychology Press.
43. Triandis, H. C. (1995). Individualism and collectivism. Westview Press.
44. Türkiye Fullbright Eğitim Komisyonu. (t.y.). Mutual memory. Erişim Eylül 01, 2025, https://70th.fulbright.org.tr/?page_id=1389
45. Türkiye Gazeteciler Derneği. (t.y.). Sedat Simavi ödülleri. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.tgc.org.tr/oduller/sedat-simavi-odulleri.html
46. Türkiye Gazeteciler Derneği. (t.y.). Sedat Simavi ödülleri–1980. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.tgc.org.tr/oduller/sedat-simavi-odulleri/45-oduller/sedat-simavi-odulleri/odul-kazananlar/120-4-sedat-simavi-odulleri-1980.html
47. Trommsdorff, G., & Nauck, B. (Eds.). (2005). The value of children in cross-cultural perspective: Case studies from eight societies (pp. 9–16). Pabst Science.
48. Uğural, C. (2016). Cumhuriyet’in bilim ve teknoloji politikası (1923–1950). Dört Öge, (10), 113–132.
49. Üskül, A. K., & Koç, Y. (t.y.). Çiğdem Kağıtçıbaşı. European Association of Social Psychology. Erişim Eylül 01, 2025, https://history.easp.eu/people/kagitcibasi-cigdem
50. Wellesley College. (t.y.). Çiğdem Çizakça Kağıtçıbaşı. Erişim Eylül 01, 2025, https://sites.google.com/wellesley.edu/aaa/%C3%A7igdem-%C3%A7izak%C3%A7a-kagitcibasi?authuser=0 Woodward, D., & Özbilgin, M. F. (1998). İngiltere ve Türkiye’de fırsat eşitliği. Öneri, 2(9), 35–40. doi: 10.14783/maruoneri.680604
51. Yao, L. (2024). The girls’ institutes and women’s education in Turkey. Region – Educational Research and Reviews, 6(6), 61–63. doi: 10.12238/rerr.v6i6.2219
52. Yazgan, Y. (2017). Bilim toplumla buluşunca: Çiğdem Kağıtçıbaşı’yı anarken. Erişim Eylül 01, 2025, https://www.yankiyazgan.com/bilim-toplumla-bulusunca-cigdem-kagitcibasiyi-anarken/