YÖRESEL EL SANATLARINDA VAN HALISI
Öz
Türk tarihiyle paralel bir gelişme seyri içerisinde bulunan halı
sanatımız, tamamen milli değerlerimiz arasında bulunan en önemli unsurların
ilk sıralarında yer alır. Bütünüyle bize ait olan ve yaşadığımız her coğrafyada
en otantik örnekleriyle bizi ifade eden bu dokuma türü tarihin her döneminde
milletimizin fertleri tarafından ortak motiflerin ekseriyetinin kullanılmasıyla,
farklı bölgelerde ve değişik zamanlarda Türk Kültür Birliği ve devamlılığı
bakımından çarpıcı örnekler sunmaktadır.
Yüzeyi farklı renklerde motiflerle ve bu motiflerin oluşturduğu
desenlerle süslü havlı dokumaya halı adı verilir. Doğu memleketlerinde
bunlara ‘kalı’ da denir. ‘Kalın çeyiz’ veya kalınlığı çeyiz eşyası anlamına
gelir. Bir kızın evinde ömrü boyunca kalabilecek çeyiz eşyasının başında,
Türklerin milli sanat eseri olan halı gelir. Bundan dolayı kelimenin ‘kalıng,
kalın, kalı’ kelimesinden geldiği tahmin edilir. Van’da da halıya ‘haliçe’ adı
verilmektedir.
Bölgenin iklim şartları, yöre insanının hayvancılıkla uğraşması uzun
süren kış ayları sebebiyle halk dokumacılığa önem vermiştir. Bu dokumalar
ticari amaçtan çok ihtiyacı karşılama amaçlıdır. Taban halısı, kenarlık halı,
divan halısı olarak dokunduğu gibi namazlık heybe, beşik, hatta kapı perdesi
olarak da dokunmuştur. Bu dokumalarda kullanılan dokuma ipliği saf yündür.
Van Halı Motifleri, Anadolu’da dokunan halı motiflerinden farklı değildir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Çelik, A. (2002). Sungurbey Caminde Bulunan Çift Başlı Kartal Figürlü Halı Üzerine Düşünceler. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, S. 9, ss. 45-59. Deniz, B. (2005). Anadolu Türk Halı Sanatının Kaynakları. Sanat Tarihi Dergisi, Sayı/ Number: XIV-1 Nisan/ April, s. 79-103. El Sanatları Teknolojisi Halı Dokuma, Ankara, 2012. Güngör, İ. H. (1984). Türk Halıları. İstanbul. Kalabek Avcıoğlu, N., Vuruşkan D., Çoruh E. (2014). Teknolojik Araştırmalar: TTED (8) 52-61. Kırgızoğlu, G. N. (1995). Altaylardan Tunaboyu’na Türk Dünyasında Ortak Yanışlar (Motifler). Ankara: Boyut Sahaf. Nefes, E. v.d. (2016). Ankara Vakıf Eserleri Müzesinde Samsun Camilerinden Derlenmiş Tarihi Halılar. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt 16, Sayı 3, 201 6, s. 91-125. Ünsal, M. (1990). Van ve Yöresi Kilim Motiflerinin Dili. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, C.6, S.1, s.281–302. Yıldırım, M. (2000). Anadolu Selçuklu Halıları İle Azerbaycan Halıları Arasındaki Motif Birliği Üzerine. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, X, s. 251.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Münevver Ünsal Mercan
Bu kişi benim
Yayımlanma Tarihi
25 Haziran 2018
Gönderilme Tarihi
11 Mart 2018
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 1