Divan‑ı Hümayun Tercümanlığından Eflak ve Boğdan Voyvodalığına: Konstantin İpsilanti

Öz

Osmanlı Devleti'nin son döneminde Fenerli Rumların yükselişi ve bu sürecin önemli bir timsali olan Konstantin İpsilanti'nin kariyeri dikkate şayandır. İpsilanti'nin Divan‑ı hümayun tercümanlığından sırasıyla Boğdan ve Eflak voyvodalığına uzanan hayatı, Osmanlı bürokrasisinde gayrimüslimlerin rolüne iyi bir örnektir. Fenerli Rumlar, Batı dillerine hâkim ve Avrupa kültürüne muttali olduklarından XVIII. yüzyılda Osmanlı hariciyesinde etkin bir konuma ulaşmışlardır. Konstantin İpsilanti, III. Selim döneminde Fransız mühendis Vauban'ın eserlerini Türkçeye çevirerek Osmanlı askeri modernleşmesine katkıda bulunmuş, ardından 1799'da Boğdan Voyvodalığı'na atanmıştır.1806 yılında Rusya yanlısı politikaları nedeniyle görevden alınmış ve Rusya'ya sığınmıştır. Bu incelemede, İpsilanti'nin şahsında Fenerli seçkinlerin Osmanlı idaresindeki etkisini, kültürel aracılık işlevlerini ve nihayetinde 1821 Yunan İsyanına giden sürece dahlini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Diplomasi Tarihi
• Eflak ve Boğdan
• Voyvo- dalık
• Fenerli Rumlar
• Konstantin İpsilanti

From the Imperial Divan Interpretership to the Voivodeship: Konstantin Ipsilanti

Öz

The rise of the Phanariot Greeks in the late era of Ottoman Empire and the career of one of their prominent representatives, Constantine Ipsilanti is worth to draw attention. Ipsilanti’s life, extending from his position as Dragoman of the Imperial Council (Divan‑ı Hümayun) to his rule as Voivode of Moldavia and Wallachia is significant for understanding the role of non‑Muslims in the Ottoman bureaucracy. The Phanariots, owing to their linguistic skills and familiarity to European culture, attained an influential position within Ottoman diplomatic tradition during the eighteenth century. Constantine Ipsilanti contributed to Ottoman military modernization during the reign of Sultan Selim III by translating the works of the French engineer Vauban into Turkish, and was subsequently appointed Voivode of Moldavia in 1799. However, in 1806, due to his pro‑Russian policies, he was dismissed from office and took refuge in Russia. This biographical study, through the example of Ipsilanti, reveals the influence of Phanariot elites within the Ottoman administration, their function as cultural intermediaries, and their eventual contribution to the process leading to the Greek Revolution of 1821.

Anahtar Kelimeler

• Konstantin İpsilanti
• Phanariot Greeks
• Wallachia and Mol- davia
• Voivodeship
• Ottoman Diplomatic History

Kaynakça

1. Cevdet Maliye (C.ML.), 410‑1791; Hatt‑ı Hümayun (HAT), 246‑1384, HAT. 131‑ 5428 HAT. 264‑15288, HAT 1497‑17;HAT nr. 15909, HAT. 25‑14489, BOA, HAT, 1645‑ 22, HAT, 174/7562
2. TSMA.e.), 874/17
3. Ahmet Vasıf Efendi: Mehasinü'l‑Asar ve Haka’iku'l‑Ahbar Osmanlı Tarihi (1209‑1219/1794‑1805), haz. Hüseyin Sarıkaya, İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2018.
4. Arš, L. G.: “On the Life in Russia of the Greek Patriotic Family of Ypsilanti”, Balkan Studies, XXVI (1986).
5. Aydın, Bilgin: “Divan‑ı Hümayun Tercümanları ve Osmanlı Kültür ve Diplomasisindeki Yerleri”, Osmanlı Araştırmaları Dergisi, XXIX (2007).
6. Bayram, Ümmügülsüm Filiz: “The Uprisings and Occupations in Iași and Bucharest During the Ottoman‑Russian War of 1768-1774”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy. 86 (Ekim 2025), 363-383.
7. Bedir, Ömer: “The Phanariote System in Moldavia and Wallachia Under the Ottoman Rule”, Journal of Social Sciences, V/2 (2022).
8. Belge, Hadi: Aristarki Ailesi: Osmanlı Bürokrasisinde Yeni Fenerliler, İstanbul: Nobel Yayınevi, 2022.

9. Belge, Hadi: “Eflak ve Boğdan'da Fenerli Beyler Dönemine Geçiş Süreci: Mihail Rakoviça (1703-1744)”, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, IX/16 (2024), 406-432.
10. Beydilli, Kemal: Türk Bilim ve Matbaacılık Tarihinde Mühendishâne, Mühendishâne Matbaası ve Kütüphânesi (1776-1826), İstanbul: Eren Yayıncılık, 1995.
11. Çiftçi, Cafer: “Bâb‑ı Âli'nin Avrupa'ya Çevrilmiş İki Gözü: Eflak ve Boğdan'da Fenerli Voyvodalar (1711-1821)”, Uluslararası İlişkiler, VII (2010), 30-39.
12. Ertekin, Işık Eğrioğlu: Fransız Elçilik Raporlarına Göre Osmanlı‑Fransız İlişkileri (1792-1809), (Doktora Tezi), Trakya Üniversitesi, Edirne, 2023.
13. Eyice, Semavi: “Fethiye Camii”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. XII (1995), 460-462.
14. Fuchs, Olivier: “The Seal of the Phanariot Prince Constantine Ypsilantis as Voivod of Moldavia”, Plural – History, Culture, Society, XII/1 (2024).
15. Georgescu, Vlad: Political Ideas and the Enlightenment in the Romanian Principalities, 1750-1831, New York: Columbia University Press, 1971.
16. Günay, Necla: “Filiki Eterya Cemiyeti”, Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, VI/1 (2005), 263-268.
17. İhsanoğlu, Ekmelettin: Başhoca İshak Efendi, İstanbul: İTÜ Yayınevi, 2023. Maxim, Mihai: “Kantemiroğlu (Dimitrie Cantemir)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. XXIV, İstanbul: TDV Yayınları, 2001, 320-321.
18. Mihaela, Năstase Gheorghe: “The Role and Contribution of the Phanariot Rulers within the Academy of Bucharest,” IJASOS‑International E‑Journal of Advances in Social Sciences VI, no. 17 (2020), 706‑715.
19. Orhonlu, Cengiz: “Tercüman”, MEB İslâm Ansiklopedisi, XII/1, İstanbul, 1991, 171.
20. Patrinelis, C. G.: “The Phanariots Before 1821”, Balkan Studies, XLII/2 (2001),177-198.
21. Phillou, Christine: Biography of an Empire: Governing Ottomans in an Age of Revolution, London: University of California Press, 2011.
22. Phillou, Christine: “Communities on the Verge: Unraveling the Phanariot Ascendancy in Ottoman Governance”, Comparative Studies in Society and History, LI/1 (2009), 152-171.
23. Sözen, Zeynep: Fenerli Beyler, 110 Yılın Öyküsü (1711-1821), İstanbul: Aybay Yayınları, 2000. Sözen, Zeynep: “Shifting Priorities: Napoleon’s Egypt Campaign, Constantin Ypsilanti and the Porte”, Analele Universităţii Creştine “Dimitrie Cantemir”, Bucureşti, Seria Istorie – Serie nouă, Anul 2, Nr. 1-2 (2011).
24. Stamatiadis, E.: Viografíai ton Ellínon megálon dierminéon tou Othomanikoú Krátous, Atina, 1865 (erişim tarihi: 01.10.2025).
25. Şahin, M. Süreyya: “Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. XII (1995), 342-344.
26. Şehsuvaroğlu, Haluk: Asırlar Boyunca İstanbul, İstanbul: Cumhuriyet Gazetesi Yayınları, 1952.
27. Tellan, Elif Bayraktar: “Bir Osmanlı Müverrihi: Athanasios Komnenos Hypsilantis”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Dergisi, XXXV/2 (2018), 176-183.
28. Uyanık, Feyzullah: Tuna'nın Kuzeyine Yönelik Osmanlı Siyaseti ve Ef lak‑Boğdan Özerkliğinin Restorasyonu (1774-1834), Ankara: TTK Yayınları, 2020.
29. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı: “On Sekizinci Asırda Buğdan'a Voyvoda Tayini”, Tarih Semineri Dergisi, I (1937), 25-33.
30. White, Charles: Three Years in Constantinople, C. II, London, 1846.
31. Vintilă‑Ghiţulescu, Constanţa: “A Wallachian Boyar in Emperor Joseph II’s Court,” Journal of Early Modern History 24 (2020), 341-362, https://doi.org/10.1163/15700658‑12342651.