Mechanical Modernity in the Ottoman Palace: Abdülhamid II and the Electric Boat

Bu çalışma, II. Abdülhamid döneminde Avrupa’daki teknolojik yeniliklerin Osmanlı Devleti’ne aktarılma süreçlerini, Yıldız Sarayı için Londra’dan özel olarak sipariş edilen elektrikli sandal örneği üzerinden incelemektedir. Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa’daki bilimsel ve teknik gelişmeleri yakından takip ettiği; elçilikler, uzman raporları ve doğrudan satın almalar yoluyla modern teknolojileri imparatorluğa uyarlamaya çalıştığı bilinmektedir. Elektrikli sandal, bu sürecin hem sembolik hem de pratik yönlerini görünür kılan özgün bir örnektir. Sultan II. Abdülhamid’in Magnus Volk aracılığıyla edindiği sandal, Yıldız Sarayı bahçesinde yer alan yapay gölde kullanılmış ve sarayın modern, Avrupai peyzaj estetiğinin bir parçası hâline gelmiştir. Ancak padişahın 1909’da tahttan indirilmesinden sonra sandal hızla atıl duruma düşmüş, bir süre sonra da Mühendishane-i Berrî Hümâyun öğrencilerinin eğitim aracı olarak devredilmiştir. Kısa sürede kullanılamaz hale gelmesi, saray merkezli modernleşme girişimlerinin kırılganlığını ve teknolojik yeniliklerin sürdürülebilirliğinin kurumsal devamlılığa bağlı olduğunu göstermektedir. Çalışma, elektrikli sandalı merkeze alarak Osmanlı modernleşmesinin sınırlarını, mekânsal bağlamını ve aktarım mekanizmalarını yeniden değerlendirmektedir.

This study examines the transfer of European technological innovations to the Ottoman Empire during the reign of Abdülhamid II, using the electric boat specially commissioned from London for Yıldız Palace as a focal case. In the late nineteenth century, the Ottoman state closely monitored scientific and technical developments in Europe and sought to adapt selected innovations through embassies, expert reports, and direct procurement. The electric boat represents a distinctive example that illuminates both the symbolic and practical dimensions of this process. Acquired through Magnus Volk and used by the Sultan on the artificial lake within the Yıldız Palace gardens, the vessel became part of the palace’s modern, Europeanized landscape aesthetic. Following Abdülhamid II’s deposition in 1909, however, the boat quickly fell into disuse and was later transferred to the Imperial School of Military Engineering as training equipment. Its rapid deterioration highlights the fragility of palace-centered modernization efforts and demonstrates that the sustainability of technological innovations depended on the continuity of the institutional structures surrounding them. Placing the electric boat at the center of analysis, the study reassesses the mechanisms, spatial dimensions, and limitations of Ottoman modernization.