Research Article

MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI

Volume: 41 Number: 112 November 30, 2025
TR EN

MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI

Abstract

27 Mayıs 1960’da askeri bir darbe ile 1950’den beri devam eden Demokrat Parti iktidarını deviren askerler, Milli Birlik Komitesi adı verilen 38 kişilik bir komite oluşturmuşlardır. Oluşturulan Milli Birlik Komitesi 24 Haziran 1960’da göreve başlamış ve 25 Ekim 1961 tarihine kadar iktidarda kalmıştır. İktidarda bulunduğu yaklaşık on altı aylık dönemde farklı siyasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel meselelerle uğraşmak zorunda kalan Milli Birlik Komitesi’nin gündemini meşgul eden en önemli başlıklardan biri de dinde reform konusu olmuştur. Oldukça geniş bir sahayı ilgilendiren dinde reform tartışması 27 Mayıs rejiminin ilk dönemlerinde daha çok din dilinin millileşmesine odaklanmış, ezan ve Kur’an’ın Türkçeleştirilmesi üzerinde münakaşalar yaşanmıştır. Dinde reform tartışmalarının içeriği süreç ilerledikçe genişlemiş, İslam’ın şart, ibadet ve kavramlarında değişimi amaçlayan daha radikal bir hal almıştır. İsmini özellikle 1950’lerde kamuoyuna duyurmuş olan Osman Nuri Çerman’ın 1961’in Nisan ayında Milli Birlik Komitesi ve Temsilciler Meclisine sunduğu “Dinde Reform Tasarısı” ile dinde reform tartışması ülke gündeminin en önemli başlıklarından biri haline gelmiştir. Milli Birlik Komitesi özellikle din dilinin millileşmesini destekleyici bir söyleme sahip olsa da zamanla dinde reform taleplerini desteklemekten vazgeçmiştir. Bu çalışma döneme ait anılar, ulusal basına ait gazete ve dergiler ile arşiv belgeleri ışığında öncelikli olarak çok parçalı bir yapı arz eden Milli Birlik Komitesi’nin dinde reform konusuna bakışını ortaya koymaya çalışmaktadır. Sonrasında ise Milli Birlik Komitesi’nin hem ezanın ve Kur’an’ın Türkçeleştirilmesi hem de Osman Nuri Çerman’ın kamuoyunda oldukça ses getiren dinde reform tasarısı karşısında takınmış olduğu tutum değerlendirilmektedir. Çalışmada son olarak ise Milli Birlik Komitesi’nin dinde reform konusundaki tutum değişikliğine yol açan nedenler analiz edilmeye çalışılmaktadır.

Keywords

References

  1. Akyaz, Doğan, Askerî Müdahalelerin Orduya Etkisi, İletişim Yayınları, İstanbul 2009.
  2. Altay, Fahrettin, İslam Dini (Aydın Gençler İçin), Ölçülü Yayınevi, İstanbul 1959.
  3. Arcayürek, Cüneyt, Yeni Demokrasi Yeni Arayışlar 1960-1965, Bilgi Yayınevi, Ankara 1985.
  4. Atalay, Besim, Türk Dili İle İbadet, Nebioğlu Yayınevi, İstanbul 1960.
  5. Atalay, Onur, Türk’e Tapmak: Seküler Din ve İki Savaş Arası Kemalizm, İletişim Yayınları, İstanbul 2019.
  6. Azak, Umut, Türkiye’de Laiklik ve İslam, İletişim Yayınları, İstanbul 2019.
  7. Aydemir, Şevket Süreyya, Tek Adam Mustafa Kemal (1922-1938), Remzi Kitabevi, İstanbul 1965.
  8. Aygen, Cemal, “Ezan Politikası”, Öncü, 4 Mart 1961, s. 2.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Republic of Turkiye

Journal Section

Research Article

Publication Date

November 30, 2025

Submission Date

August 2, 2025

Acceptance Date

November 6, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 41 Number: 112

APA
Celep, B. (2025). MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 41(112), 701-738. https://doi.org/10.33419/aamd.1832576
AMA
1.Celep B. MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. 2025;41(112):701-738. doi:10.33419/aamd.1832576
Chicago
Celep, Barış. 2025. “MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 41 (112): 701-38. https://doi.org/10.33419/aamd.1832576.
EndNote
Celep B (November 1, 2025) MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 41 112 701–738.
IEEE
[1]B. Celep, “MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, vol. 41, no. 112, pp. 701–738, Nov. 2025, doi: 10.33419/aamd.1832576.
ISNAD
Celep, Barış. “MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 41/112 (November 1, 2025): 701-738. https://doi.org/10.33419/aamd.1832576.
JAMA
1.Celep B. MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. 2025;41:701–738.
MLA
Celep, Barış. “MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, vol. 41, no. 112, Nov. 2025, pp. 701-38, doi:10.33419/aamd.1832576.
Vancouver
1.Barış Celep. MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. 2025 Nov. 1;41(112):701-38. doi:10.33419/aamd.1832576