MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ İKTİDARINDA DİNDE REFORM TARTIŞMALARI
Öz
27 Mayıs 1960’da askeri bir darbe ile 1950’den beri devam eden Demokrat Parti iktidarını deviren askerler, Milli Birlik Komitesi adı verilen 38 kişilik bir komite oluşturmuşlardır. Oluşturulan Milli Birlik Komitesi 24 Haziran 1960’da göreve başlamış ve 25 Ekim 1961 tarihine kadar iktidarda kalmıştır. İktidarda bulunduğu yaklaşık on altı aylık dönemde farklı siyasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel meselelerle uğraşmak zorunda kalan Milli Birlik Komitesi’nin gündemini meşgul eden en önemli başlıklardan biri de dinde reform konusu olmuştur. Oldukça geniş bir sahayı ilgilendiren dinde reform tartışması 27 Mayıs rejiminin ilk dönemlerinde daha çok din dilinin millileşmesine odaklanmış, ezan ve Kur’an’ın Türkçeleştirilmesi üzerinde münakaşalar yaşanmıştır. Dinde reform tartışmalarının içeriği süreç ilerledikçe genişlemiş, İslam’ın şart, ibadet ve kavramlarında değişimi amaçlayan daha radikal bir hal almıştır. İsmini özellikle 1950’lerde kamuoyuna duyurmuş olan Osman Nuri Çerman’ın 1961’in Nisan ayında Milli Birlik Komitesi ve Temsilciler Meclisine sunduğu “Dinde Reform Tasarısı” ile dinde reform tartışması ülke gündeminin en önemli başlıklarından biri haline gelmiştir. Milli Birlik Komitesi özellikle din dilinin millileşmesini destekleyici bir söyleme sahip olsa da zamanla dinde reform taleplerini desteklemekten vazgeçmiştir. Bu çalışma döneme ait anılar, ulusal basına ait gazete ve dergiler ile arşiv belgeleri ışığında öncelikli olarak çok parçalı bir yapı arz eden Milli Birlik Komitesi’nin dinde reform konusuna bakışını ortaya koymaya çalışmaktadır. Sonrasında ise Milli Birlik Komitesi’nin hem ezanın ve Kur’an’ın Türkçeleştirilmesi hem de Osman Nuri Çerman’ın kamuoyunda oldukça ses getiren dinde reform tasarısı karşısında takınmış olduğu tutum değerlendirilmektedir. Çalışmada son olarak ise Milli Birlik Komitesi’nin dinde reform konusundaki tutum değişikliğine yol açan nedenler analiz edilmeye çalışılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
THE DEBATES ON RELIGIOUS REFORM UNDER THE RULE OF NATIONAL UNITY COMMITTEE
Öz
On May 27, 1960, the army overthrew the Democratic Party government, which had been in power since 1950, with a military coup and established a 38-member National Unity Committee. The National Unity Committee started running the country on June 24, 1960, and remained in power until October 25, 1961. During this period, the National Unity Committee had to deal with various political, economic, social, and cultural issues, one of which was the topic of religious reform. In the early stages of the May 27 regime, the debate on religious reform primarily focused on nationalizing the language of religion, sparking discussions around translating the azan and the Quran into Turkish. Over time, the content of the religious reform debate expanded and took on a more radical form, aiming to change the tenets, practices, and concepts of Islam. The debate on religious reform became one of the most important topics on the country’s agenda with the “Religion Reform Bill” presented to the National Unity Committee and the House
of Representatives in April 1961 by Osman Nuri Cerman, who had made his name known to the public especially in the 1950s. Although the National Unity Committee initially adopted rhetoric supportive of nationalizing the language of religion, it eventually refrained from supporting demands for religious reform. This study primarily aims to reveal the National Unity Committee’s perspective on religious reform, which reflected a fragmented structure, based on memoirs, national press, and archival documents from the period. It then evaluates the National Unity Committee’s stance on both the Turkification of the azan and the Quran, and on Osman Nuri Cerman’s religious reform proposal. Finally, it attempts to analyze the reasons behind the National Unity Committee’s change in attitude regarding religious reform.
Anahtar Kelimeler
