Hukuk Devleti Bağlamında Türkiye'de Olağanüstü Hal Rejiminin Sınırları
Abstract
Modern demokratik hukuk sistemlerinde olağanüstü hâl rejimleri, yürütmenin yetki alanını önemli ölçüde genişletmesine rağmen, hukuk dışı yönetim usulleri olarak kabul edilmemektedir. Bu dönemlerde yürütme her ne kadar temel hak ve özgürlükleri olağan dönemlere kıyasla daha geniş bir sınırlandırma rejimine tabi tutabilirse de bu sınırlamalar anayasa, kanun ve devletin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerine aykırı olmamak zorundadır. Yürütmenin bu sınırlar içinde hareket etmesini sağlayacak olan şey ise etkili bir denetimdir. Burada karşımıza siyasal ve yargısal denetim mekanizmaları çıkmaktadır. Siyasal denetimin sınırları düşünüldüğünde ise olağanüstü hâl rejimlerini hukuki sınırlar içinde tutmakta yargısal denetimin önemi daha da artmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’de olağanüstü hâl rejiminin sınırları ortaya konduktan sonra bu rejimin denetimi hukuk devleti bağlamında ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında ortaya konulmaya çalışılacaktır..
Keywords
Olağanüstü hal, Hukuk devleti, İnsan hakları, Siyasal denetim, Yargısal denetim
References
- Abdulhakimoğulları, Erdal. “Türk Anayasa Hukukunda Parlamento (Meclis) Kararlarının Yargısal Denetim Sorunu.” Yasama Dergisi, no. 5 (2007).
- Agamben, Giorgio. Olağanüstü Hâl. Çeviren Kemal Atakay. İstanbul: Ayrıntı, 2018.
- Akal, Cemal Bali. Hukuk Nedir. Ankara: Dost Kitabevi, 2017.
- Akartürk, Ekrem Ali. “Sınırlı Denetimden Mutlak Denetimsizliğe: OHÂL KHK’lerinin Hukukla İmtihanı.” Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13, no. 1 (2016).
- Aybay, Rona. İnsan Hakları Hukuku. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2015.
- Barın, Taylan. “Temel Hak ve Özgürlüklerin Durdurulması ve Sınırlandırılması Arasında: Kanunlaşan OHÂL KHK’larının Yargısal Denetimi.” Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 75, no. 2 (2020).
- Benjamin, Walter. “Şiddetin Eleştirisi Üzerine.” içinde Şiddetin Eleştirisi Üzerine. Çeviren Ece G. Çelebi. Derleyen Aykut Çelebi. İstanbul: Metis, 2010.
- Büyüktavşan, Muhammed Taha. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 15. Maddesi Uyarınca Taraf Devletlerin Sözleşme’den Kaynaklanan Yükümlülüklerinin Azaltılması (Derogasyon).” Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2023.
- Can, Osman ve Aktaş, Duygu Şimşek. “Olağanüstü Hâl Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Üzerine.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 23, no. 1 (2017).
- Doehring, Karl. Genel Devlet Kuramı. Çeviren Ahmet Mumcu. İstanbul: İnkılâp, 2014.