ESNAF KURYELERİN HUKUKİ STATÜSÜ

Year 2026, Volume: 84 Issue: 1, 139 - 199, 27.02.2026

Sena Demir

https://doi.org/10.30915/abd.1766463

https://izlik.org/JA75HG66RC

Abstract

Son yıllarda dijital platformlar aracılığıyla sunulan kargo ve kurye hizmetlerinde önemli bir dönüşüm yaşanmaktadır. Bu dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri esnaf kurye modeliyle çalışan kuryelerdir. Esnaf kuryelerle akdedilen sözleşmelerde ifa edilen edimlerin gerçek niteliği ile sözleşmenin adlandırılması arasındaki uyumsuzluk dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın amacı da esnaf kuryeler ile dijital platformlar arasında kurulan sözleşmenin gerçek hukuki niteliğini ve esnaf kuryelerin hukuki statüsünü belirlemektir. Çalışmamızın amacı doğrultusunda, öncelikle platform ve dijital platform kavramı tanımlanacak ve esnaf kuryelerin dijital platform çalışanı olup olmadığı ortaya konulacaktır. Bu itibarla, esnaf kuryelerin çalışma düzeni ayrıntılı biçimde analiz edilecek; erişilebilen örnek sözleşme metinleri incelenerek taraf iradelerinin hangi sözleşmeye ilişkin hükümler çerçevesinde şekillendiği ve bu sözleşmelerin uygulamadaki yansımaları somutlaştırılacaktır. Çalışmanın son bölümünde, esnaf kuryeler ile dijital platformlar arasında kurulan sözleşmenin hukuki niteliği değerlendirilecek; esnaf kuryelerin hukuki statüsü Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve İş Kanunu çerçevesinde ele alınacaktır.

Keywords

esnaf kurye , iş sözleşmesi , dijital hizmet platformları , eser sözleşmesi , bağımlılık

Legal Status of Self-Employed Courier

https://izlik.org/JA75HG66RC

Abstract

In recent years, a significant transformation has occurred in cargo and courier services offered through digital platforms. One of the most striking examples of this transformation is couriers working under the self-employed courier model. In contracts concluded with self-employed couriers, there is a notable inconsistency between the actual nature of the performed services and the formal designation of the contract. The aim of this study is to determine the actual legal nature of the contracts established between self-employed couriers and digital platforms, as well as to clarify the legal status of self-employed couriers. In line with this objective, the concepts of platform and digital platform will first be defined, and it will be examined whether self-employed couriers can be considered digital platform workers. Accordingly, the working conditions of self-employed couriers will be analyzed in detail; accessible sample contract texts will be reviewed to illustrate under which contractual provisions the parties’ intentions are shaped and how these contracts are reflected in practice. In the final part of the study, the legal nature of the contracts concluded between self-employed couriers and digital platforms will be evaluated; and the legal status of self-employed couriers will be addressed within the framework of the Turkish Code of Obligations, the Turkish Commercial Code, and the Labor Law.

Keywords

Self-Employed Courier , Employment Contract , Digital Service Platforms , Contract of Work , Dependency

References

• AKKURT, Sinan Sami, Kemal Erdoğan ve Hüseyin Tokat. Medeni Hukuk Temel Bilgiler. 5. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• ALPAGUT, Gülsevil. “Dijitalleşen Çalışma Yaşamında İş Sözleşmesinin Unsurları”, Ekonomik ve Teknolojik Gelişmelerin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukuna Etkileri, Prof. Dr. Münir Ekonomi 85. Doğum Günü Armağanı, 2021, 87-124.
• ANTALYA, Gökhan. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. C. V-1,1. 2. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2019.
• ARAL, Fahrettin ve Hasan Ayrancı. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. 17. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
• ARKAN, Sabih. Ticari İşletme Hukuku. 27. Baskı, Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 2021.
• AYDOS, Oğuz Sadık. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 4. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
• AYKAÇ, Hande Bahar, “Platform Ekonomisi Çalışması: İş Hukukunda Yarattığı Sorunlar Üzerine Bir Değerlendirme”, Sicil İş Hukuku Dergisi, no. 44, (2020), 69-95.
• BAHTİYAR, Mehmet. Ortaklıklar Hukuku. 17. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2024. (Ortaklıklar Hukuku)
• BAHTİYAR, Mehmet. Ticari İşletme Hukuku. 22. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2023. (Ticari İşletme)
• BAYCIK, Gaye, Orhan Ersun Civan, Hazal Tolu Yılmaz ve Berrin Bosna, “Platform Çalışanlarını Yasal Güvenceye Kavuşturmak: Sorunlar ve Çözüm Önerileri”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, no. 1, (2021), 713-801.
• BEYTAR, Erbil, “Platform Çalışması: Çalışan Statüsünün Belirlenmesi Sorunu”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8, no. 1, (Mart 2023), 239-266.
• BLACK, Celeste M, “The Future of Work: The Gig Economy and Pressures on the Tax System”, Canadian Tax Journal 68, no. 1, (2020), 69-98.
• BOYACI, Nil Belgin, Dijital Emek Platformları ve Sendikaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2020.
• CANİKLİOĞLU, Nurşen: “Türk Borçlar Kanunu’nun Hizmet Sözleşmesinin Kurulmasına Tarafların Hak ve Borçlarına İlişkin Hükümlerinin Genel Bir Değerlendirmesi”, Çalışma Hayatı Açısından Yeni Borçlar Kanunu ve Ticaret Kanunu Semineri, İstanbul, 20-21 Eylül 2011.
• ÇELİK, Esra, “Covid-19 Pandemisinin Yükünü Taşıyanlar: Kargo Şirketi Çalışanları Üzerine Nitel Bir Araştırma”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2023.
• ÇELİK, Nuri, Nurşen Caniklioğlu, Talat Canbolat ve Ercüment Özkaraca. İş Hukuku Dersleri. 35. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2022.
• DEMİRKAPI, Ertan, “Ticari İşletmenin Tespiti Açısından Esnaf İşletmesi Kavramının Değerlendirilmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17, no. 2, (2013), 371-442.
• DONOVAN, Sarah A., David BRADLEY ve Jon O. SHİMABUKURO: “What Does the Gig Economy Mean for Workers?”, Congressional Research Service: Report, 2016, 1–16.
• EKMEKÇİ, Ömer ve Esra Yiğit. Bireysel İş Hukuku Dersleri, 2. Baskı, İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2020.
• EREN, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 25. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2020. (Borçlar Genel)
• EREN, Fikret. Borçlar Hukuku Özel Hükümler. 10. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
• EROL, Abdullah, “Kendi Hesabına Çalışan (Esnaf) Kuryelerin Hukuki Statüleri ve Sendikalaşma Hakları”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31, no. 3, (2023), 1081-1108.
• EZER, Burcu, “Teslimat Platformu Kuryelerini İşçi Olarak Kabul Eden İspanyol Kraliyet Kararnamesi “El Real Decreto Ley 9/2021” Üzerine Bir İnceleme”, İstanbul Hukuk Mecmuası 80, no. 3, (2022), 785-817.
• GÜMÜŞ, Mustafa Alper. Borçlar Hukuku Özel Hükümler Kısa Ders Kitabı, 6. Baskı, İstanbul: Yetkin Yayınları, 2022.
• GÜNBATTI, Naime N. Konum Tabanlı Dijital Platform Çalışanlarının Temel Hakları, Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
• GÜNEŞ, Başak ve Faruk Barış Mutlay, “Yeni Borçlar Kanunu’nun Genel Hizmet Sözleşmesine İlişkin Hükümlerinin İş Kanunu ve 818 Sayılı Kanunla Karşılaştırılarak Değerlendirilmesi”, Çalışma ve Toplum Dergisi 3, no. 30, (2011), 231- 288.
• ILO: “Motosikletli Kuryeler Odağında Teslimat Sektörü Çalışanlarında Psikososyal Risk Analizi, Ankara 2022.
• KANYILMAZ POLAT, Ebru ve Gonca Cezer Aydın, “Covid-19 Pandemisinde Evde Kalamayanların Çalışma Koşulları: Motokuryeler Üzerine Nitel Bir Analiz”, Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 24, no. 2, (2023), 26-60.
• KARADOĞAN, Emirali, “Türkiye’de Getir Örneği”, https://library.fes.de/pdf-files/bueros/tuerkei/20003.pdf, 20.05.2025.
• KAVURMACI, Aslı, “Moto Kuryelerin Çalışma Koşullarını İyileştirecek Faktörlerin Belirlenmesi: Nitel Bir Araştırma”, Sosyal Güvenlik Dergisi 13, no. 1, (2023), 33-54.
• KAYA, Gazanfer, Yılmaz Akgündüz ve Burçak Ahi “İzmir’deki Franchising Restoranlarda Motokuryeler: İş İlişkileri, Sorunları ve Beklentileri”, Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi 5, no. 10, (2022), 342-366.
• KENDİGELEN, Abuzer ve İsmail Kırca. Şirketler Hukuku. C. I, İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2021.
• KIDAK, Erkan. “Kargo Taşımacılığında Kendi Hesabına Çalışma Aldatmacası Esnaf Kurye Modeli”, İstanbul 2021.
• KIDAK, Erkan, “Ücretli İstihdamdan Kaçış: Esnaf Kurye Modeli”, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Kongresi (2021). (Ücretli İstihdamdan Kaçış)
• KILIÇOĞLU, Ahmet. Borçlar Hukuku Özel Hükümler. 6. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi, 2024.
• Kurye Hakları Derneği: “2023 Motokurye Ölümleri Raporu”, https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2024-01/-2023-moto-kurye-olumleri-raporu.pdf,. 20.05.2025.
• KÜÇÜK, Doğukan. Türk İş Hukuku Bakımından Platform Çalışanları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
• MOLLAMAHMUTOĞLU, Hamdi, Muhittin Astarlı ve Ulaş Baysal. İş Hukuku. 7. Baskı, Ankara: Lykeion Yayınları, 2022.
• NOMER, Haluk. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 20. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2024.
• ÖZ, İlkan, “Platform Ekonomisinde Kolektif Eylemi Yeniden Düşünmek”, Eğitim Bilim Toplum Dergisi 21, no. 82, (2023), 87-116.
• ÖZCAN, Hakan, “Türkiye’de Esnaf Sicil Açılış-Kapanış İlişkisi ve Esnaf İşsizlik Sigortası İhtiyacı Üzerine Bir Çalışma”, Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 6, no. 3, (2023), 122-132.
• POROY, Reha ve Hamdi Yasaman. Ticari İşletme Hukuku. 20. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
• PRASSL, Jeremias ve Martin Risak: “Uber, Taskrabbit, & Co: Platforms as Employers? Rethinking the Legal Analysis of Crowdwork”, Comparative Labor Law & Policy Journal 37, no. 3, 2016, 619-652.
• SABAN, Nihal. Vergi Hukuku. 11. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2021.
• SÖZER, Ali Nazım, “Hizmet (Emek) Platformlarının ve Çalışanlarının Hukuki Konumu (İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Bakımından Bir Değerlendirme)”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 18, no. 71, (2021), 967-1062.
• SÜMER, Haluk Hadi. İş Hukuku. 23. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2018.
• SÜMER, Haluk Hadi. Sosyal Güvenlik Hukuku. 4. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2023. (Sosyal Güvenlik)
• SÜZEK, Sarper ve Süleyman Başterzi. İş Hukuku. 24. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2024.
• ŞENER, Oruç Hami. Ortaklıklar Hukuku. 4. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2019. (Ortaklıklar Hukuku)
• ŞENER, Oruç Hami. Ticari İşletme Hukuku. 2. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2020. (Ticari İşletme)
• TANDOĞAN, Haluk. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. C. II, 5. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2010.
• TOLU YILMAZ, Hazal. Dijital Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsü. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2023.
• TUNCAY, Can, Ömer Ekmekçi ve Ender Gülver. Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. 22. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2023.
• UŞAN, M. Fatih. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku. 5. Baskı, Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
• VARIŞ, Nazlı Can, “Ticaret Hukuku ve Vergi Hukuku Bakımından Esnaf Kavramı”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21, no. 1, (2022), 141-158.
• YANGIN, Dilek Dulay, “Endüstri 4.0, Dijitalleşme ve İş Hukukunun Geleceği-Dijital Platformların Ortaya Çıkardığı Hukuki İlişkiler Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, İstanbul Hukuk Mecmuası 87, no. 3, (2020), 1209-1237.
• YAVUZ, Cevdet. Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler. 18. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2022.
• YAYVAK NAMLI, İrem, “Dijital Çağda Yeni Bir Çalışma İlişkisi Modeli: Crowdworking”, Sicil İş Hukuku Dergisi, no. 42, (2019), 128-143.
• YERTÜM, Umut ve Bayram Balcı, “Motor-Kurye Çalışanlarının Çalışma Koşullarına Yönelik Bir Araştırma: İstanbul Örneği”, Akademik İncelemeler Dergisi 18, no. 2, (Ekim 2023), 329-350.
• YILDIZ, Gaye Burcu, “Dijital Emek Platformları Üzerinden Çalışanların Hukuki Statülerinin Belirlenmesi”, Sicil İş Hukuku Dergisi, no. 46, (2021), 28-41.