Burden of Presenting Evidence in Divorce Proceedings

Year 2026, Volume: 84 Issue: 2 , 1223 - 1267 , 30.04.2026

Şafak Parlak Börü , Levent Börü , Selin Sayin Şahin

https://doi.org/10.30915/abd.1904047

https://izlik.org/JA43KG25UB

Abstract

Divorce is the termination of the marital union by a court decision as a result of an action brought by one of the spouses, while both spouses are alive. Divorce proceedings differ from general rules of proof and evidence in certain respects, primarily due to the prominence of public order and public interest considerations and because the facts related to the spouses’ private lives generally occur within the sphere of privacy. For this reason, it is important to consider duty to present evidence, particularly in divorce cases, in conjunction with the provisions of the Turkish Civil Code (TMK) and the Code of Civil Procedure (HMK). Legal relationships arising from family law are characterized by continuity, and, as a rule, such relationships cannot be terminated solely by the parties’ disposition or agreement. In this study, the concept of the duty to present evidence in civil procedural law will first be addressed in relation to the burden of proof. This study aims to systematically examine the concept of the duty to present evidence in civil procedure law and then its manifestation in divorce cases.

Keywords

divorce , duty to present evidence , burden of proof , admission , presumption

BOŞANMA DAVASINDA DELİL GÖSTERME YÜKÜ

https://izlik.org/JA43KG25UB

Abstract

Boşanma, eşler hayattayken bir eşin TMK (m. 161-166)’da öngörülen sebeplerden birine dayanarak açacağı dava sonucunda hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona erdirilmesidir. Boşanma davası, diğer özel hukuk davalarına göre kamu düzeni ve kamu yararı boyutunun ön planda olması, tarafların özel yaşamlarına ilişkin vakıaların çoğunlukla gizli alanda gerçekleşmesi sebepleriyle belirli bazı noktalarda genel ispat ve delil kurallarından ayrılmaktadır. Bu sebeple delil gösterme yükünün, özellikle boşanma davalarında TMK ve HMK hükümleri ile birlikte dikkate alınması önemlidir. Boşanma davası aile hukukunda önemli bir yere sahip olup, aile hukukundan doğan ilişkiler sürekli niteliktedir. Öte yandan bu ilişkilerin, tarafların tasarrufu veya anlaşması ile sona erdirilmesi mümkün değildir. Halbuki diğer hukuk alanlarındaki ilişkilerin tarafların tasarrufu veya anlaşması ile sona erdirilmesi kural olarak mümkündür. Bu sebeple delil gösterme yükünün boşanma davasındaki görünümünün incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, medeni yargılama hukukunda delil gösterme yükü kavramının, ispat yükü ile ilişkisi çerçevesinde ele alındıktan sonra, boşanma davalarındaki görünümünün sistematik biçimde incelenmesi amaçlanmaktadır.

Keywords

boşanma davası , delil gösterme yükü , ispat yükü , ikrar , karine

References

• Akıntürk, Turgut ve Derya Ateş. Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku. Beta Yayınevi, 2017.
• Akil, Cenk, “Boşanma Davalarında Yargılama Usulü (TMK m. 184)”, Prof. Dr. Erdal Onar’a Armağan, 2013, 1319-1353.
• Akkaya, Tolga, Medenî Usûl Hukuku Bakımından Boşanma Davası. Yetkin Yayınevi, 2018.
• Aksakal, Aslıhan, “Boşanma Davalarında Delillerin Toplanması ve İncelenmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi, 2021.
• Akyol Aslan, Leyla, Medeni Usul Hukukunda Davadan Feragat. Yetkin Yayınevi, 2011.
• Ansay, Sabri Şakir, Hukuk Yargılama Usulleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1960.
• Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz, Sema Taşpınar Ayvaz ve Emel Hanağası. Medenî Usul Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
• Arslandoğan Kurşuncu, Birce, “Boşanma Davalarında Yargılama Usulü”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2007.
• Atalay, Oğuz, Menfi Vakıaların İspatı. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını, 2001.
• Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medenî Usul Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
• Ayan, Nurşen, “Terk Nedeniyle Boşanma”, SÜHFD, 15, Sayı 1(2007), 39-59.
• Baygın, Cem ve Ahmet Nar. Medeni Hukuk Dersleri II Aile Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
• Berkin, Necmeddin M., Medeni Usul Hukuku Esasları. Hamle Matbaası, 1969.
• Börü, Levent, Medeni Usûl Hukukunda İddia ve Somutlaştırma Yükü. Yetkin Yayınları, 2016.
• Budak, Ali Cem, “Kılı Kırk Yarma Makinası”, Medeni Usul Hukukunda Kavram İçtihadı ve Menfaat İçtihadı. Filiz Kitabevi, 2021.
• Budak, Ali Cem ve Varol Karaaslan, Medenî Usul Hukuku. Filiz Kitabevi, 2024.
• Çelik, Ferhat, Boşanma Davalarında İspat ve Deliller. Adalet Yayınevi, 2019.
• Çiftçi, Pınar, “Boşanma Davalarında Delillerin Gösterilmesine ve İbrazına İlişkin Güncel Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararlarının (Önemli Bir İçtihat Değişikliğinin) Değerlendirilmesi”, DEÜHFD, 20, Sayı 1 (2018), 15-61.
• Çiftçi, Pınar, “Boşanma Sisteminin Yargılamada Doğurduğu Temel Hak İhlalleri ve İspat Sorunları”, DEÜHFD, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, 16, (2015), 1741-1821.
• Dural, Mustafa, Tufan Öğüz ve Mustafa Alper Gümüş. Türk Özel Hukuku - Aile Hukuku. Filiz Kitabevi, 2025.
• Ercan, İbrahim, “Boşanma Davalarında Geçerli Olan Yargılama İlkeleri”, SDÜ Hukuk Fakültesi Dergisi MİHBİR Özel Sayı, 4, Sayı 2 (2014), 249-269.
• Erdem, Mehmet, Aile Hukuku. Seçkin Yayınevi, 2019.
• Ermenek, İbrahim, Medeni Usul Hukukunda Davayı Kabul. Adalet Yayınevi, 2009.
• Erol, Yasemin, “Akıl Hastalığına Dayalı Boşanma”, SÜHFD, 19, Sayı 1(2011), 119 – 149.
• Ersöz, Oğuz, Türk Hukukunda Zina Sebebiyle Boşanma. Oniki Levha Yayınevi, 2018.
• Gençcan, Ömer Uğur, Boşanma Hukuku. Yetkin Yayınevi, 2025.
• Görgün, L. Şanal, Levent Börü ve Mehmet Kodakoğlu. Medenî Usûl Hukuku. Yetkin Yayınları, 2025.
• Hatemi, Hüseyin, Aile Hukuku. Oniki Levha Yayınevi, 2023.
• Karakaş, Fatma Tülay, “Karine Kavramı, Kanuni Karineler ve Varsayımlar”, AÜHFD, 3, Sayı 62 (2013), 729-759.
• Kılıçoğlu, Ahmet, Aile Hukuku. Turhan Kitabevi, 2026.
• Kiraz, Taylan Özgür, Medeni Yargılama Hukukunda İkrar. Bilge Yayınevi, 2005.
• Konuralp, Haluk, Medeni Usul Hukukunda İspat Kurallarının Zorlanan Sınırları. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1999.
• Kuru, Baki ve Burak Aydın. Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı. Yetkin Yayınları, 2023.
• Kuru, Baki ve Burak Aydın. Medenî Usul Hukuku El Kitabı, Cilt I, Yetkin Yayınları, 2025.
• Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usul, Cilt II, Beta Yayınevi, 2001.
• Özbay, İbrahim ve Ferhat Çelik, “Boşanma Davalarında İspat Yükü ve Karineler”, Yargıtay Dergisi, 44, Sayı 1 (2018), 15- 60.
• Özçelik, Volkan, Türk Medeni Usul Hukukunda Taraflarca Getirilme İlkesi. Adalet Yayınevi, 2020.
• Özmumcu, Seda, “Türk Hukukunda Yargıtay Kararları Işığında Re’sen Araştırma İlkesi”, SDÜ Hukuk Fakültesi Dergisi MİHBİR Özel Sayı, 4, Sayı 2 (2014), 145-171.
• Öztan, Bilge, Aile Hukuku. Turhan Kitabevi, 2015.
• Pekcanıtez, Hakan ve diğerleri, editörler, Pekcanıtez Usul Medenî Usûl Hukuku, Cilt III. Oniki Levha Yayınevi, 2025.
• Pekcanıtez, Hakan, Oğuz Atalay ve Muhammet Özekes. Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı. Oniki Levha Yayınevi, 2025.
• Tahiroğlu, Fatih, Medenî Usûl Hukukunda Re’sen Araştırma İlkesi. Oniki Levha Yayınevi, 2021.
• Tanrıver, Süha, “Türk Medeni Yargılama Hukukunda İkrarın Bölünüp Bölünemeyeceği Sorunu”, TBBD, 5, Sayı 2 (1993), 212-243.
• Tanrıver, Süha, Aile Mahkemeleri. Yetkin Yayınevi, 2014.
• Tanrıver, Süha. Medenî Usûl Hukuku, Cilt I, Yetkin Yayınları, 2024.
• Taşpınar Ayvaz, Sema, “Fiili Karinelerin İspat Yükünün Dağılımındaki Rolü”, AÜHFD, 45, Sayı 1 (1996), 533-572.
• Taşpınar, Sema, Medeni Yargılama Hukukunda İspat Sözleşmeleri. Yetkin Yayınevi, 2001.
• Tekben, Tuğçe, “Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Sebebine Dayalı Boşanma Üzerine Bir İnceleme”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 18, Sayı 2 (2021), 1077-1130.
• Topuz, Gökçen, Medeni Usul Hukukunda Karinelerle İspat. Yetkin Yayınları, 2012.
• Umar, Bilge ve Ejder Yılmaz. İsbat Yükü. Kazancı Hukuk Yayınları, 1980.
• Ünsal, Oğuzhan, “Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7, Sayı 12 (2022), 229-254.
• Yalçınkaya, Namık ve Şakir Kaleli. Yeni Boşanma Hukuku, Cilt II, THK Matbaası, 1987.
• Yardımcı, Taner Emre, Hukuk Yargılamasında Somutlaştırma Yükü. Oniki Levha Yayınları, 2017.
• Topak, Süleyman, Boşanma Davalarında Yargılama Usulü. Oniki Levha Yayınevi, 2021.
• Yıldırım, Abdulkerim, Türk Aile Hukuku. Savaş Yayınları, 2014.
• Yılmaz, Süleyman, Medeni Hukuk (Aile Hukuku), Cilt III, Yetkin Yayınları, 2025.