Research Article

Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi

Volume: 11 Number: 1 July 31, 2025
TR EN

Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi

Abstract

Sermaye hareketlerinin serbestleşmeye başladığı 1980’li yıllardan itibaren doğrudan yabancı yatırımların (DYY) ekonomik etkilerinin yanında sosyoekonomik etkilerinin de tartışılmaya başlandığı görülmektedir. NAFTA sonrası Kuzey-Güney eşitsizliği tartışmaları çevresel kalite bağlamında genişlemektedir. Kuzeyden güneye doğru DYY’lerin kuzeyde istihdam güneyde ise çevre kirliliği problemlerine yol açacağı yönündeki eleştiriler ilgili literatürü kirlilik sığınakları hipotezi ile zenginleştirmiştir. Sermaye serbestisi yanlısı görüştekiler ise gelişmiş ülkelerdeki verimlilik odaklı ve yeşil teknolojik üretiminin yayılımının çevresel kaliteyi arttıracağı iddiası ile kirlilik halesi hipotezini savunmaktadır. DYY’lerin çevresel etkilerine odaklanan literatürde her iki görüşe dair kanıtların tartışmalı ve bulguların örnek ekonomi ve örneklem dönemine bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Bu çalışmada kirlilik sığınağı hipotezinin sınanması amacıyla DYY’lerin karbon salınımı üzerindeki asimetrik etkileri modellenerek 99 ülke için 1992 ile 2021 yıllarını kapsayan örneklemde panel ARDL model tahminleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular gelişmemiş ülkelerde kirlilik sığınağı hipotezinin geçerliliği yönündeyken orta düzeyde gelişmiş ülkelerde yatırım çıkışlarının çevresel kaliteyi artırdığı yönündedir. Gelişmiş ülkeler için ise kirlilik hale hipotezini destekleyen bulgular elde edilmiştir.

Keywords

References

  1. Arslan, İ., Şengül, O. ve Künç, S. (2021). Türkiye'de dış ticaret ve çevre kirliliği ilişkisinin kirlilik sığınağı hipotezi bağlamında değerlendirilmesi. Sosyal Bilimler Dergisi (8), 347-365.https://doi.org/10.29228/SOBIDER.52511
  2. Ayyıldız, F. V. ve Üzümcü, A. (2023). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımları-iktisadi büyüme ilişkisi: Yapay sinir ağları ile 2053 yılı tahmini. F. V. Ayyıldız, & A. Üzümcü içinde, İktisat Ve Finans Uygulamalarının Ampirik Analizi (s. 13-22).
  3. Baltagi, B. H. (2021). Econometric analysis of panel data. New Delhi: Springer Texts in Business and Economics. https://doi.org/10.1007/978-3-030-53953-5
  4. Becker, R. A. (2003). Pollution abatement expenditure by u.s. manufacturing plants: Do community characteristics matter? Contributions in Economic Analysis &Amp; Policy, 3(2). https://doi.org/10.4337/9781035305308.00012
  5. Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı [BMESİD]. (2022). Dünya ekonomik durumu ve beklentileri 2022. https://www.un.org
  6. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı [UNCTAD-TR]. (2022). Dünya yatirim raporu 2022: Uluslararası Vergi Reformları ve Sürdürülebilir Yatırım. https://unctad.org
  7. Blackburne, E. F., & Frank, M. W. (2007). Estimation of nonstationary heterogeneous panels. The Stata Journal: Promoting Communications on Statistics and Stata, 7(2), 197-208. https://doi.org/10.2139/ssrn.572504
  8. Cole, M. A. (2004). Trade, the pollution haven hypothesis and the environmental Kuznets curve: examining the linkages. Ecological Economics, 48(1), 71-81. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2003.09.007

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Panel Data Analysis, Applied Macroeconometrics, Ecological Economics, Environment Policy, Environment and Climate Finance

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 31, 2025

Submission Date

December 31, 2024

Acceptance Date

May 31, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 11 Number: 1

APA
Aksoy, Ö., & Yamak, R. (2025). Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885
AMA
1.Aksoy Ö, Yamak R. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. ACU-Int J Soc Sci. 2025;11(1):46-72. doi:10.22466/acusbd.1610885
Chicago
Aksoy, Özgün, and Rahmi Yamak. 2025. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 (1): 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885.
EndNote
Aksoy Ö, Yamak R (July 1, 2025) Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 1 46–72.
IEEE
[1]Ö. Aksoy and R. Yamak, “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”, ACU-Int J Soc Sci, vol. 11, no. 1, pp. 46–72, July 2025, doi: 10.22466/acusbd.1610885.
ISNAD
Aksoy, Özgün - Yamak, Rahmi. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11/1 (July 1, 2025): 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885.
JAMA
1.Aksoy Ö, Yamak R. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. ACU-Int J Soc Sci. 2025;11:46–72.
MLA
Aksoy, Özgün, and Rahmi Yamak. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 11, no. 1, July 2025, pp. 46-72, doi:10.22466/acusbd.1610885.
Vancouver
1.Özgün Aksoy, Rahmi Yamak. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. ACU-Int J Soc Sci. 2025 Jul. 1;11(1):46-72. doi:10.22466/acusbd.1610885

Cited By

Artvin Coruh University International Journal of Social Sciences

ACUSBD is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC).