Araştırma Makalesi

Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi

Cilt: 11 Sayı: 1 31 Temmuz 2025
PDF İndir
TR EN

Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi

Öz

Sermaye hareketlerinin serbestleşmeye başladığı 1980’li yıllardan itibaren doğrudan yabancı yatırımların (DYY) ekonomik etkilerinin yanında sosyoekonomik etkilerinin de tartışılmaya başlandığı görülmektedir. NAFTA sonrası Kuzey-Güney eşitsizliği tartışmaları çevresel kalite bağlamında genişlemektedir. Kuzeyden güneye doğru DYY’lerin kuzeyde istihdam güneyde ise çevre kirliliği problemlerine yol açacağı yönündeki eleştiriler ilgili literatürü kirlilik sığınakları hipotezi ile zenginleştirmiştir. Sermaye serbestisi yanlısı görüştekiler ise gelişmiş ülkelerdeki verimlilik odaklı ve yeşil teknolojik üretiminin yayılımının çevresel kaliteyi arttıracağı iddiası ile kirlilik halesi hipotezini savunmaktadır. DYY’lerin çevresel etkilerine odaklanan literatürde her iki görüşe dair kanıtların tartışmalı ve bulguların örnek ekonomi ve örneklem dönemine bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Bu çalışmada kirlilik sığınağı hipotezinin sınanması amacıyla DYY’lerin karbon salınımı üzerindeki asimetrik etkileri modellenerek 99 ülke için 1992 ile 2021 yıllarını kapsayan örneklemde panel ARDL model tahminleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular gelişmemiş ülkelerde kirlilik sığınağı hipotezinin geçerliliği yönündeyken orta düzeyde gelişmiş ülkelerde yatırım çıkışlarının çevresel kaliteyi artırdığı yönündedir. Gelişmiş ülkeler için ise kirlilik hale hipotezini destekleyen bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arslan, İ., Şengül, O. ve Künç, S. (2021). Türkiye'de dış ticaret ve çevre kirliliği ilişkisinin kirlilik sığınağı hipotezi bağlamında değerlendirilmesi. Sosyal Bilimler Dergisi (8), 347-365.https://doi.org/10.29228/SOBIDER.52511
  2. Ayyıldız, F. V. ve Üzümcü, A. (2023). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımları-iktisadi büyüme ilişkisi: Yapay sinir ağları ile 2053 yılı tahmini. F. V. Ayyıldız, & A. Üzümcü içinde, İktisat Ve Finans Uygulamalarının Ampirik Analizi (s. 13-22).
  3. Baltagi, B. H. (2021). Econometric analysis of panel data. New Delhi: Springer Texts in Business and Economics. https://doi.org/10.1007/978-3-030-53953-5
  4. Becker, R. A. (2003). Pollution abatement expenditure by u.s. manufacturing plants: Do community characteristics matter? Contributions in Economic Analysis &Amp; Policy, 3(2). https://doi.org/10.4337/9781035305308.00012
  5. Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı [BMESİD]. (2022). Dünya ekonomik durumu ve beklentileri 2022. https://www.un.org
  6. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı [UNCTAD-TR]. (2022). Dünya yatirim raporu 2022: Uluslararası Vergi Reformları ve Sürdürülebilir Yatırım. https://unctad.org
  7. Blackburne, E. F., & Frank, M. W. (2007). Estimation of nonstationary heterogeneous panels. The Stata Journal: Promoting Communications on Statistics and Stata, 7(2), 197-208. https://doi.org/10.2139/ssrn.572504
  8. Cole, M. A. (2004). Trade, the pollution haven hypothesis and the environmental Kuznets curve: examining the linkages. Ecological Economics, 48(1), 71-81. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2003.09.007

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Panel Veri Analizi , Uygulamalı Makro Ekonometri, Ekolojik İktisat, Çevre Politikası, Çevre ve İklim Finansmanı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

31 Aralık 2024

Kabul Tarihi

31 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Aksoy, Ö., & Yamak, R. (2025). Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885
AMA
1.Aksoy Ö, Yamak R. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. AÇÜ U Sos Bil Der. 2025;11(1):46-72. doi:10.22466/acusbd.1610885
Chicago
Aksoy, Özgün, ve Rahmi Yamak. 2025. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 (1): 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885.
EndNote
Aksoy Ö, Yamak R (01 Temmuz 2025) Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 1 46–72.
IEEE
[1]Ö. Aksoy ve R. Yamak, “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”, AÇÜ U Sos Bil Der, c. 11, sy 1, ss. 46–72, Tem. 2025, doi: 10.22466/acusbd.1610885.
ISNAD
Aksoy, Özgün - Yamak, Rahmi. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11/1 (01 Temmuz 2025): 46-72. https://doi.org/10.22466/acusbd.1610885.
JAMA
1.Aksoy Ö, Yamak R. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. AÇÜ U Sos Bil Der. 2025;11:46–72.
MLA
Aksoy, Özgün, ve Rahmi Yamak. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 11, sy 1, Temmuz 2025, ss. 46-72, doi:10.22466/acusbd.1610885.
Vancouver
1.Özgün Aksoy, Rahmi Yamak. Doğrudan Yabancı Yatırımların Çevresel Etkileri: Kirlilik Sığınağı-Kirlilik Halesi İkilemi. AÇÜ U Sos Bil Der. 01 Temmuz 2025;11(1):46-72. doi:10.22466/acusbd.1610885

Cited By

Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi

ACUSBDCreative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC) ile lisanslanmıştır.