Research Article

Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi

Volume: 11 Number: 2 December 30, 2025
TR EN

Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi

Abstract

Bu makale, dilin yalnızca biçimsel kurallar bütünü olmadığını, bilişsel süreçler, toplumsal etkileşim ve kullanım sıklığı gibi faktörlerle şekillenen dinamik bir yapı olduğunu savunan Yapı Dilbilgisi yaklaşımını ele almaktadır. Çalışma, özellikle çocuk dil edinimi süreci üzerinden dilsel yapıların nasıl berkitildiğini, gelenekselleştiğini ve zihinsel temsillere dönüştüğünü örneklerle açıklamaktadır. Yapı Dilbilgisi, biçim-anlam eşleşmeleri temelinde, dildeki tüm ifadeleri—ister deyim ister kalıp, isterse dilbilgisel yapı olsun—birer yapı olarak kabul eder ve çekirdek-çevre ayrımını reddeder. Bu yaklaşım, üretici dilbilgisinin soyut kural modellerine alternatif olarak, dilin işleyişini kullanım temelli bir perspektiften açıklamayı hedefler. Makalede, Türkçe Ulusal Derlemi’nden alınan verilerle oluşturulan örnek yapılar analiz edilmiştir. Bildirim cümleleri, eylem yapıları, şahıs ve zaman ekleri, ad öbeği yapıları gibi farklı karmaşıklık düzeylerindeki dilsel yapılar incelenmiştir. Ayrıca yapıların kavramsal birleşim süreci ve sözlükçe-dilbilgisi sürekliliği çerçevesinde teorik açıklamalar sunulmuştur. Sonuç olarak, Yapı Dilbilgisi’nin dilin edinimi, temsili ve kullanımı bağlamında bilişsel ve işlevsel temellere dayalı güçlü bir kuramsal çerçeve sunduğu ortaya koyulmuştur.

Keywords

Supporting Institution

None

Ethical Statement

The author declares that all stages of the study were conducted in accordance with ethical research principles. In the event of any misconduct, Artvin Çoruh University Journal of International Social Sciences assumes no responsibility and all responsibility lies with the author.

Thanks

None

References

  1. Ackerman, F., & Goldberg, A. E. (1996). Constraints on adjectival past participles. A. E. Goldberg (Ed.), Conceptual structure, discourse and language içinde (1-20). CSLI Publications.
  2. Akkuş, M. (2019). A usage-based investigation of converbial constructions in heritage speakers Turkish living in the Netherlands [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
  3. Boas, H. C. 2011. Zum Abstraktionsgrad von resultativkonstruktionen. Stefan Engelberg, K. Proost & A. Holler (Ed.), Sprachliches wissen zwischen lexikon und grammatik içinde (37–69). De Gruyter.
  4. Broccias, C. (2013). Cognitive Grammar. T. Hoffmann & G.Trousdale (Ed.), The Oxford handbook of construction grammar (191-210). Oxford University Press.
  5. Bybee, J. (2010). Language, usage and cognition. Cambridge University Press.
  6. Chomsky, N. (1957). Syntactic structures. Mouton.
  7. Chomsky, N. (1964). Current issues in linguistic theory. Mouton.
  8. Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Language Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

August 6, 2025

Acceptance Date

September 18, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 11 Number: 2

APA
Şirin, İ. (2025). Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 262-278. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941
AMA
1.Şirin İ. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. ACU-Int J Soc Sci. 2025;11(2):262-278. doi:10.22466/acusbd.1757941
Chicago
Şirin, İzzet. 2025. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 (2): 262-78. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941.
EndNote
Şirin İ (December 1, 2025) Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 2 262–278.
IEEE
[1]İ. Şirin, “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”, ACU-Int J Soc Sci, vol. 11, no. 2, pp. 262–278, Dec. 2025, doi: 10.22466/acusbd.1757941.
ISNAD
Şirin, İzzet. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11/2 (December 1, 2025): 262-278. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941.
JAMA
1.Şirin İ. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. ACU-Int J Soc Sci. 2025;11:262–278.
MLA
Şirin, İzzet. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 11, no. 2, Dec. 2025, pp. 262-78, doi:10.22466/acusbd.1757941.
Vancouver
1.İzzet Şirin. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. ACU-Int J Soc Sci. 2025 Dec. 1;11(2):262-78. doi:10.22466/acusbd.1757941

Artvin Coruh University International Journal of Social Sciences

ACUSBD is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC).