Araştırma Makalesi

Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi

Cilt: 11 Sayı: 2 30 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi

Öz

Bu makale, dilin yalnızca biçimsel kurallar bütünü olmadığını, bilişsel süreçler, toplumsal etkileşim ve kullanım sıklığı gibi faktörlerle şekillenen dinamik bir yapı olduğunu savunan Yapı Dilbilgisi yaklaşımını ele almaktadır. Çalışma, özellikle çocuk dil edinimi süreci üzerinden dilsel yapıların nasıl berkitildiğini, gelenekselleştiğini ve zihinsel temsillere dönüştüğünü örneklerle açıklamaktadır. Yapı Dilbilgisi, biçim-anlam eşleşmeleri temelinde, dildeki tüm ifadeleri—ister deyim ister kalıp, isterse dilbilgisel yapı olsun—birer yapı olarak kabul eder ve çekirdek-çevre ayrımını reddeder. Bu yaklaşım, üretici dilbilgisinin soyut kural modellerine alternatif olarak, dilin işleyişini kullanım temelli bir perspektiften açıklamayı hedefler. Makalede, Türkçe Ulusal Derlemi’nden alınan verilerle oluşturulan örnek yapılar analiz edilmiştir. Bildirim cümleleri, eylem yapıları, şahıs ve zaman ekleri, ad öbeği yapıları gibi farklı karmaşıklık düzeylerindeki dilsel yapılar incelenmiştir. Ayrıca yapıların kavramsal birleşim süreci ve sözlükçe-dilbilgisi sürekliliği çerçevesinde teorik açıklamalar sunulmuştur. Sonuç olarak, Yapı Dilbilgisi’nin dilin edinimi, temsili ve kullanımı bağlamında bilişsel ve işlevsel temellere dayalı güçlü bir kuramsal çerçeve sunduğu ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Çalışmanın tüm hazırlık aşamalarında etik kurallara uyulduğu yazar tarafından beyan edilir. Aksi bir durumun tespiti hâlinde, Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi herhangi bir sorumluluk kabul etmez ve tüm sorumluluk yazara aittir

Teşekkür

Yoktur.

Kaynakça

  1. Ackerman, F., & Goldberg, A. E. (1996). Constraints on adjectival past participles. A. E. Goldberg (Ed.), Conceptual structure, discourse and language içinde (1-20). CSLI Publications.
  2. Akkuş, M. (2019). A usage-based investigation of converbial constructions in heritage speakers Turkish living in the Netherlands [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
  3. Boas, H. C. 2011. Zum Abstraktionsgrad von resultativkonstruktionen. Stefan Engelberg, K. Proost & A. Holler (Ed.), Sprachliches wissen zwischen lexikon und grammatik içinde (37–69). De Gruyter.
  4. Broccias, C. (2013). Cognitive Grammar. T. Hoffmann & G.Trousdale (Ed.), The Oxford handbook of construction grammar (191-210). Oxford University Press.
  5. Bybee, J. (2010). Language, usage and cognition. Cambridge University Press.
  6. Chomsky, N. (1957). Syntactic structures. Mouton.
  7. Chomsky, N. (1964). Current issues in linguistic theory. Mouton.
  8. Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dil Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

6 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

18 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şirin, İ. (2025). Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 262-278. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941
AMA
1.Şirin İ. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. AÇÜ U Sos Bil Der. 2025;11(2):262-278. doi:10.22466/acusbd.1757941
Chicago
Şirin, İzzet. 2025. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 (2): 262-78. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941.
EndNote
Şirin İ (01 Aralık 2025) Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11 2 262–278.
IEEE
[1]İ. Şirin, “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”, AÇÜ U Sos Bil Der, c. 11, sy 2, ss. 262–278, Ara. 2025, doi: 10.22466/acusbd.1757941.
ISNAD
Şirin, İzzet. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 11/2 (01 Aralık 2025): 262-278. https://doi.org/10.22466/acusbd.1757941.
JAMA
1.Şirin İ. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. AÇÜ U Sos Bil Der. 2025;11:262–278.
MLA
Şirin, İzzet. “Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 11, sy 2, Aralık 2025, ss. 262-78, doi:10.22466/acusbd.1757941.
Vancouver
1.İzzet Şirin. Dile Bilişsel Bir Yaklaşım: Yapı Dilbilgisi. AÇÜ U Sos Bil Der. 01 Aralık 2025;11(2):262-78. doi:10.22466/acusbd.1757941

Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi

ACUSBDCreative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC) ile lisanslanmıştır.