Research Article

FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ

Volume: 10 Number: 2 December 13, 2025
EN TR

FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ

Abstract

Bu araştırmada, Fen Bilimleri öğretmenlerinin biyoteknolojik uygulamalar konusundaki informal muhakemeleri incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yönteminin olgu bilim desenine göre yürütülmüştür. Çalışma grubu kolay ulaşılabilir örnekleme türüne göre oluşturulmuştur. Araştırma, çalışmaya katılmaya gönüllü ve biyoteknolojik uygulamalar ile ilgili bilgi sahibi olan, altı Fen Bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Veriler görüşme tekniği ile toplanmış ve içerik analizi ile analiz edilmiştir. Fen Bilimleri öğretmenlerinin informal muhakemeleri; akılcı, duygusal ve sezgisel muhakeme türleri çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Katılımcıların biyoteknolojik uygulamalara yönelik muhakemelerini etkileyen faktörler; sosyoloji/kültür (sociology/culture, S), çevre (environment, E), ekonomi (economy, E), bilim (science, S), teknoloji (technology, T), etik/ahlak (ethics/morality, E) ve politika (policy, P) boyutları (SEE-STEP modeli) temel alınarak analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, Fen Bilimleri öğretmenleri biyoteknolojik uygulamalar konusunda çoğunlukla akılcı muhakeme türünü kullanmaktadır. Bu durum, öğretmenlerin bilimsel ve analitik bir yaklaşımı benimsediğini göstermektedir. Ancak duygusal ve sezgisel muhakemenin de belirli durumlarda etkili olduğu, özellikle etik ve sosyal değerlere atıfta bulunulan konularda ön plana çıktığı görülmüştür. Bu, öğretmenlerin bilimsel bilgiler ile etik ve sosyal sorumlulukları dengeli bir şekilde ele aldıklarını göstermektedir. Duygusal muhakeme türünün kullanımı, öğretmenlerin bilimsel verilerden bağımsız olarak etik değerlere ve bireylerin duygusal ihtiyaçlarına duyarlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Katılımcılar sezgisel muhakemeyi genellikle bilimsel verilere doğrudan ulaşamadıkları konularda dile getirmiş ve bu yöntemi yalnızca tamamlayıcı bir unsur olarak kullanmışlardır. Bu durum, Fen Bilimleri öğretmenlerinin daha çok bilimsel temellere dayalı kararlar aldığını ve sezgisel değerlendirmelere sınırlı bir şekilde başvurduğunu göstermektedir. Ancak, sezgisel muhakemenin tamamen dışlanmaması, bireylerin bilimsel bilgilerin ötesindeki belirsizliklerle başa çıkma çabasını da yansıtmaktadır. Araştırmada sosyoloji/kültür, çevre, bilim, teknoloji, etik-ahlak ve politika faktörlerinin katılımcıların biyoteknolojik uygulamalar ile ilgili muhakemeleri üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Özellikle sosyoloji/kültür, teknolojik, bilimsel, çevresel ve etik/ahlaki faktörler, öğretmenlerin karar alma süreçlerinde belirleyici bir rol oynamıştır.

Keywords

Ethical Statement

Araştırma, Erciyes Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’nun 26.09.2023 tarih ve 380 sayılı onayı ile uygun bulunmuştur.

References

  1. Adams, W. C. (2015). Conducting semi-structured interviews. In J. S. Wholey, H. P. Hatry ve K. E. Newcomer (Eds.), Handbook of practical program evaluation (4th ed., pp. 492-505). Jossey-Bass. https://doi.org/10.1002/9781119171386.ch19
  2. Alkaya, N. (2024). Fen Bilimleri öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlık düzeyleri. (Tez No. 857162) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
  3. Ardwiyanti, D.,  Prasetyo, Z. K. (2021). Exploring students’ decision‑making ability in the context of socio‑scientific issues. In Proceedings of the 6th International Seminar on Science Education (ISSE 2020) (ss. 661–668). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.210326.096
  4. Atasoy, Ş. (2018). Öğretmen adaylarının yaşam alanlarına göre yerel sosyobilimsel konularla ilgili informal muhakemeleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 6(1), 60-72.
  5. Atasoy, Ş., Tekbıyık, A.,  Yüca, O. Ş. (2019). Karadeniz Bölgesi’ndeki bazı yerel sosyobilimsel konularda öğrencilerin informal muhakemelerinin belirlenmesi: HES, organik çay ve yeşil yol projesi [Determining informal reasoning of students for some local socioscientific issues in the Black Sea Region: HEPP, organic tea and green road Project). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 524-540. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018045573
  6. Aydın, E.,  Kılıç Mocan, D. (2019). Türkiye’de dünden bugüne sosyobilimsel konular: Bir doküman analizi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 3(2), 184-197. https://doi.org/10.35346/aod.638332
  7. Bayram Jacobs, D., Henze, I., Evagorou, M., Shwartz, Y., Aschim, E. L., Alcaraz-Dominguez, S.,  Dagan, E. (2019). Science teachers’ pedagogical content knowledge development during a co-design process of SSI-based curriculum materials. International Journal of Science Education, 41(3), 343–370. https://doi.org/10.1002/tea.21550
  8. Bingle, W. H.,  Gaskell, P. J. (1994). Scientific literacy for decisionmaking and the social construction of scientific knowledge. Science Education, 78(2), 185-201. https://doi.org/10.1002/sce.3730780206

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Science Education

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 13, 2025

Submission Date

August 18, 2025

Acceptance Date

December 11, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 10 Number: 2

APA
Yılmaz Özcan, Z., & Saraçoğlu, S. (2025). FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Araştırma Ve Deneyim Dergisi, 10(2), 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300
AMA
1.Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. (REJ). 2025;10(2):76-103. doi:10.47214/adeder.1768300
Chicago
Yılmaz Özcan, Zeynep, and Sibel Saraçoğlu. 2025. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma Ve Deneyim Dergisi 10 (2): 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300.
EndNote
Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S (December 1, 2025) FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Araştırma ve Deneyim Dergisi 10 2 76–103.
IEEE
[1]Z. Yılmaz Özcan and S. Saraçoğlu, “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”, (REJ), vol. 10, no. 2, pp. 76–103, Dec. 2025, doi: 10.47214/adeder.1768300.
ISNAD
Yılmaz Özcan, Zeynep - Saraçoğlu, Sibel. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma ve Deneyim Dergisi 10/2 (December 1, 2025): 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300.
JAMA
1.Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. (REJ). 2025;10:76–103.
MLA
Yılmaz Özcan, Zeynep, and Sibel Saraçoğlu. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma Ve Deneyim Dergisi, vol. 10, no. 2, Dec. 2025, pp. 76-103, doi:10.47214/adeder.1768300.
Vancouver
1.Zeynep Yılmaz Özcan, Sibel Saraçoğlu. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. (REJ). 2025 Dec. 1;10(2):76-103. doi:10.47214/adeder.1768300