Araştırma Makalesi

FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ

Cilt: 10 Sayı: 2 13 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ

Öz

Bu araştırmada, Fen Bilimleri öğretmenlerinin biyoteknolojik uygulamalar konusundaki informal muhakemeleri incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yönteminin olgu bilim desenine göre yürütülmüştür. Çalışma grubu kolay ulaşılabilir örnekleme türüne göre oluşturulmuştur. Araştırma, çalışmaya katılmaya gönüllü ve biyoteknolojik uygulamalar ile ilgili bilgi sahibi olan, altı Fen Bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Veriler görüşme tekniği ile toplanmış ve içerik analizi ile analiz edilmiştir. Fen Bilimleri öğretmenlerinin informal muhakemeleri; akılcı, duygusal ve sezgisel muhakeme türleri çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Katılımcıların biyoteknolojik uygulamalara yönelik muhakemelerini etkileyen faktörler; sosyoloji/kültür (sociology/culture, S), çevre (environment, E), ekonomi (economy, E), bilim (science, S), teknoloji (technology, T), etik/ahlak (ethics/morality, E) ve politika (policy, P) boyutları (SEE-STEP modeli) temel alınarak analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, Fen Bilimleri öğretmenleri biyoteknolojik uygulamalar konusunda çoğunlukla akılcı muhakeme türünü kullanmaktadır. Bu durum, öğretmenlerin bilimsel ve analitik bir yaklaşımı benimsediğini göstermektedir. Ancak duygusal ve sezgisel muhakemenin de belirli durumlarda etkili olduğu, özellikle etik ve sosyal değerlere atıfta bulunulan konularda ön plana çıktığı görülmüştür. Bu, öğretmenlerin bilimsel bilgiler ile etik ve sosyal sorumlulukları dengeli bir şekilde ele aldıklarını göstermektedir. Duygusal muhakeme türünün kullanımı, öğretmenlerin bilimsel verilerden bağımsız olarak etik değerlere ve bireylerin duygusal ihtiyaçlarına duyarlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Katılımcılar sezgisel muhakemeyi genellikle bilimsel verilere doğrudan ulaşamadıkları konularda dile getirmiş ve bu yöntemi yalnızca tamamlayıcı bir unsur olarak kullanmışlardır. Bu durum, Fen Bilimleri öğretmenlerinin daha çok bilimsel temellere dayalı kararlar aldığını ve sezgisel değerlendirmelere sınırlı bir şekilde başvurduğunu göstermektedir. Ancak, sezgisel muhakemenin tamamen dışlanmaması, bireylerin bilimsel bilgilerin ötesindeki belirsizliklerle başa çıkma çabasını da yansıtmaktadır. Araştırmada sosyoloji/kültür, çevre, bilim, teknoloji, etik-ahlak ve politika faktörlerinin katılımcıların biyoteknolojik uygulamalar ile ilgili muhakemeleri üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Özellikle sosyoloji/kültür, teknolojik, bilimsel, çevresel ve etik/ahlaki faktörler, öğretmenlerin karar alma süreçlerinde belirleyici bir rol oynamıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırma, Erciyes Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’nun 26.09.2023 tarih ve 380 sayılı onayı ile uygun bulunmuştur.

Kaynakça

  1. Adams, W. C. (2015). Conducting semi-structured interviews. In J. S. Wholey, H. P. Hatry ve K. E. Newcomer (Eds.), Handbook of practical program evaluation (4th ed., pp. 492-505). Jossey-Bass. https://doi.org/10.1002/9781119171386.ch19
  2. Alkaya, N. (2024). Fen Bilimleri öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlık düzeyleri. (Tez No. 857162) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
  3. Ardwiyanti, D.,  Prasetyo, Z. K. (2021). Exploring students’ decision‑making ability in the context of socio‑scientific issues. In Proceedings of the 6th International Seminar on Science Education (ISSE 2020) (ss. 661–668). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.210326.096
  4. Atasoy, Ş. (2018). Öğretmen adaylarının yaşam alanlarına göre yerel sosyobilimsel konularla ilgili informal muhakemeleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 6(1), 60-72.
  5. Atasoy, Ş., Tekbıyık, A.,  Yüca, O. Ş. (2019). Karadeniz Bölgesi’ndeki bazı yerel sosyobilimsel konularda öğrencilerin informal muhakemelerinin belirlenmesi: HES, organik çay ve yeşil yol projesi [Determining informal reasoning of students for some local socioscientific issues in the Black Sea Region: HEPP, organic tea and green road Project). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 524-540. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018045573
  6. Aydın, E.,  Kılıç Mocan, D. (2019). Türkiye’de dünden bugüne sosyobilimsel konular: Bir doküman analizi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 3(2), 184-197. https://doi.org/10.35346/aod.638332
  7. Bayram Jacobs, D., Henze, I., Evagorou, M., Shwartz, Y., Aschim, E. L., Alcaraz-Dominguez, S.,  Dagan, E. (2019). Science teachers’ pedagogical content knowledge development during a co-design process of SSI-based curriculum materials. International Journal of Science Education, 41(3), 343–370. https://doi.org/10.1002/tea.21550
  8. Bingle, W. H.,  Gaskell, P. J. (1994). Scientific literacy for decisionmaking and the social construction of scientific knowledge. Science Education, 78(2), 185-201. https://doi.org/10.1002/sce.3730780206

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

13 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

18 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

11 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yılmaz Özcan, Z., & Saraçoğlu, S. (2025). FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 10(2), 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300
AMA
1.Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Research and Experience Journal (REJ). 2025;10(2):76-103. doi:10.47214/adeder.1768300
Chicago
Yılmaz Özcan, Zeynep, ve Sibel Saraçoğlu. 2025. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma ve Deneyim Dergisi 10 (2): 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300.
EndNote
Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S (01 Aralık 2025) FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Araştırma ve Deneyim Dergisi 10 2 76–103.
IEEE
[1]Z. Yılmaz Özcan ve S. Saraçoğlu, “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”, Research and Experience Journal (REJ), c. 10, sy 2, ss. 76–103, Ara. 2025, doi: 10.47214/adeder.1768300.
ISNAD
Yılmaz Özcan, Zeynep - Saraçoğlu, Sibel. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma ve Deneyim Dergisi 10/2 (01 Aralık 2025): 76-103. https://doi.org/10.47214/adeder.1768300.
JAMA
1.Yılmaz Özcan Z, Saraçoğlu S. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Research and Experience Journal (REJ). 2025;10:76–103.
MLA
Yılmaz Özcan, Zeynep, ve Sibel Saraçoğlu. “FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ”. Araştırma ve Deneyim Dergisi, c. 10, sy 2, Aralık 2025, ss. 76-103, doi:10.47214/adeder.1768300.
Vancouver
1.Zeynep Yılmaz Özcan, Sibel Saraçoğlu. FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENLERİNİN BİYOTEKNOLOJİK UYGULAMALARA YÖNELİK İNFORMAL MUHAKEMELERİ. Research and Experience Journal (REJ). 01 Aralık 2025;10(2):76-103. doi:10.47214/adeder.1768300

Araştırma ve Deneyim Dergisinde yayımlanan makaleler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0)  lisansı kapsamında yayımlanmaktadır.