Research Article

Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği

Volume: 13 Number: 1 June 28, 2026
TR EN

Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Osmanlı taşrasında yaygın bir yerel dayanışma pratiği olan Perşembelik geleneğini sosyal yardımlaşma ve eğitim tarihi bağlamında ele alarak, sıbyan mekteplerinin malî sürdürülebilirliğindeki işlevini ortaya koymaktır. Çalışmanın temel hedefi, Perşembeliği yalnızca bireysel hayır anlayışı çerçevesinde değerlendiren bir uygulama olarak değil, yerel düzeyde kurumsal nitelik kazanan bir finansman ve dayanışma modeli olarak analiz etmektir. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde yürütülmüş; arşiv belgeleri ile sözlü tarih ve mahallî anlatılar birlikte değerlendirilmiştir. Başlıca kaynak grubunu Osmanlı Arşivi’nde yer alan XIX. yüzyıla ait Evkaf Defteri oluşturmakta olup, özellikle H. 1269/M. 1853 tarihli kayıtlar esas alınarak Aydın Sancağı’na bağlı Ödemiş kazasındaki sıbyan mektepleri örneklem olarak incelenmiştir. Ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde muhafaza edilen Hurufat Defterleri ile Perşembelik geleneğine ilişkin anlatılar ve telif-tetkik eserlerden istifade edilmiştir. Elde edilen bulgular, incelenen mekteplerin önemli bir kısmında öğretmen maaşlarının ve eğitim faaliyetlerinin Pençşenbelik adı altında öğrencilerden toplanan düzenli katkılar yoluyla sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu durum, Perşembeliğin Osmanlı taşrasında geçici bir uygulama olmaktan ziyade, süreklilik arz eden yerel bir finansman mekanizması olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla Perşembelik geleneği, Osmanlı taşrasında sosyal dayanışma, eğitim ve yerel ekonomi arasındaki ilişkiyi görünür kılan bir uygulama olarak sosyal ve eğitim tarihine önemli bir katkı sunmaktadır.

Keywords

References

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. BOA, (Başbakanlık Osmanlı Arşivi) EV. d. (Evkaf-Evkaf Defterleri) 14979.
  3. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGMA)
  4. VGMA, (Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi) HD. (Hurufat Defterleri) 538; 543; 541; 1076; 1144. Hadisler
  5. Tirmizî, Savm ,44/745.
  6. Tirmizî, Savm, 44/747.
  7. Araştırma ve İnceleme Eserler
  8. Akyüz, Y. (2000). Türk Eğitim Tarihi, Ankara: Milli Eğitim Basımevi.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Turkish Cultural History, General Turkish History (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 28, 2026

Submission Date

December 19, 2025

Acceptance Date

June 2, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 1

APA
Torkak, B. (2026). Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 23-36. https://doi.org/10.30803/adusobed.1844745
AMA
1.Torkak B. Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;13(1):23-36. doi:10.30803/adusobed.1844745
Chicago
Torkak, Berna. 2026. “Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği”. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13 (1): 23-36. https://doi.org/10.30803/adusobed.1844745.
EndNote
Torkak B (June 1, 2026) Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13 1 23–36.
IEEE
[1]B. Torkak, “Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği”, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 13, no. 1, pp. 23–36, June 2026, doi: 10.30803/adusobed.1844745.
ISNAD
Torkak, Berna. “Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği”. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13/1 (June 1, 2026): 23-36. https://doi.org/10.30803/adusobed.1844745.
JAMA
1.Torkak B. Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;13:23–36.
MLA
Torkak, Berna. “Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği”. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 13, no. 1, June 2026, pp. 23-36, doi:10.30803/adusobed.1844745.
Vancouver
1.Berna Torkak. Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Jun. 1;13(1):23-36. doi:10.30803/adusobed.1844745