Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları

Tuğba Kılcan; Dilşat Gülbeyaz Şahin

doi:10.31592/aeusbed.1667359

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları

Öz

Bu araştırmada, sınıf öğretmeni adaylarının kesir kavramı ile ilgili geliştirdikleri metaforların belirlenmesi ve yorumlanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemlerinden biri olan olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Çalışma, ilgili üniversitenin etik kurulundan alınan onay sonrası 2024-2025 eğitim öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi’ndeki iki farklı ildeki iki üniversitenin sınıf eğitimi ana bilim dallarında öğrenimlerine devam eden 206 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılan öğrenciler amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Veriler çalışma kapsamında geliştirilmiş olan açık uçlu görüş formu aracılığıyla toplanmıştır. Formda, "Kesirler… gibidir. Çünkü …" ifadesine yer verilmiş olup, bu ifade aracılığıyla metaforun konusu ile kaynağı arasındaki ilişkiyi açıkça kurmaları sağlanmıştır. "Gibi" kelimesi, adayların benzetmelerini net bir şekilde ifade etmelerine olanak tanırken, "çünkü" bağlacı ile adayların oluşturdukları metaforların gerekçelerini açıklamaları istenmiştir. Ayrıca, formda yer alan "Kesirlerle ilgili düşüncelerinizi ifade eden bir resim veya karikatür çiziniz." yönergesiyle adaylardan, metaforlarına yönelik görsel bir ifade oluşturmaları talep edilmiştir. Çalışmanın sonucunda öğretmen adaylarının kesir kavramına yönelik 77 farklı metafor ürettikleri ve oluşturulan bu metaforların ortak özellikleri bakımından 8 farklı kategori altında toplandığı saptanmıştır. Öğretmen adayları tarafından oluşturulan metaforların frekans dağılımlarına bakıldığında en sık tekrar edilen metaforların sırasıyla “pasta” “bıçak” “pizza dilimi”, “apartman”, “pasta dilimi”, “pizza”, “yapboz”, “hayat”, “insanlar”, “kavuşamayan sevgililer”, “bütünün parçaları” olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alacacı, C. (2015). Öğrencilerin kesirler konusundaki kavram yanılgıları. İçinde E. Bingölbali ve M. F. Özmantar (Ed.), İlköğretimde karşılaşılan matematiksel zorluklar ve çözüm önerileri (ss.63-95). Ankara: Pegem Akademi.
Bahadır, E. ve Özdemir, A. Ş. (2012). İlköğretim 7. Sınıf öğrencilerinin matematik kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. International Journal of Social Science Research, 1(1), 26-40.
Behr, M., Lesh, R., Post, T. and Silver E. (1983). Rational number concepts. In R. Lesh & M. Landau (Eds.), Acquisition of mathematics concepts and processes, (pp. 91-126). New York, NY: Academic Press.
Birgin, O. ve Gürbüz, R. (2009). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin rasyonel sayılar konusundaki işlemsel ve kavramsal bilgi düzeylerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 529-550.
Bulut, M. (2024). Ortaokul ve lise öğrencilerinin matematik dersine yönelik algılarının metaforlarla belirlenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.
Büyüköztürk Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz Ş. ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (11.Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Charalambous, C. Y. and Pitta-Pantazi, D. (2007). Drawing on a theoretical model to study students’ understandings of fractions. Educational Studies in Mathematics, 64(3), 293-316. https://doi.org/10.1007/s10649-006-9036-2
Ergöl, H. ve Sezgin Memnun, D. (2020). Ortaokul öğrencilerinin kesir kavramına ilişkin ürettikleri metaforlar. OPUS International Journal of Society Researches, 15(23), 1920-1939. https://doi.org/10.26466/opus.639306

Ersoy, Y. ve Ardahan, H. (2003). İlköğretim okullarında kesirlerin öğretimi-II: Tanıya yönelik etkinlikler düzenleme. http://www.matder.org.tr/bilim, İndirme: 23.11.2024
Forceville, C. (2002). The identification of target and source in pictorial metaphors. Journal of Pragmatics, 34, 1-14.
Kılcan, T. (2023a) What does symmetry look like? A qualitative research based on mental images. Journal of Teacher Education an Lifelong Learning, 5(2), 909-920.
Kılcan, T. (2023b). Üçgen nasıl görünür? Ortaokul öğrencilerinin zihinsel imajları ne diyor? İçinde P. Bulut, Ş. Calp, T. Kılcan ve T. Çetin (Ed.), Research on elementary education in the 100th Anniversary of the repuplic of Türkiye (ss. 223-239). Ankara Pegem Akademi.
Lakoff, G. ve Johnson, M. (2005). Metaforlar hayat, anlam ve dil. (Çev: G. Y. Demir). İstanbul: Paradigma Yayınları.
Lakoff, G. and Núñez, R. E. (2000). Where mathematics comes from: How the embodied mind brings mathematics into being. Basic Books.
Lamon, S. J. (2020). Teaching fractions and ratios for understanding: essential content knowledge and ınstructional strategies for teachers (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003008057
Lamon, S. J. (2007). Rational numbers and proportional reasoning: Toward a theoretical framework for research. In F. K. Lester (Ed.), Second handbook of research on mathematics teaching and learning (pp. 629-667). National Council of Teachers of Mathematics.
Littlemore, J. (2004). What kind of training is required to help language students use metaphor based strategies to work out the meaning of new vocabulary? Documentao de Estudos em Linguistica Teorica e Aplicada DELTA, 20 (2), 265-279.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). İlkokul matematik dersi öğretim programı, (1-4. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ Eylül 2024 tarihinde erişildi.
Miles, M., B. and Huberman, A., M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
Özçakır Sümen, Ö. (2022). Dördüncü sınıf öğrencilerinin kesirler konusuna ilişkin zihinsel yapılarının incelenmesi. e- Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9, 1-19. doi:10.30900/kafkasegt.948020
Presmeg, N., C. (1992). Prototypes, metaphors, metonymies and imaginative rationality in high school mathematics. Educational Studies in Mathematics, 23(6), 595-610.
Işık, C. (2011). İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının kesirlerde çarpma ve bölmeye yönelik kurdukları problemlerin kavramsal analizi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 231-243.
Işık, C. ve Kar, T. (2012). 7. sınıf öğrencilerinin kesirlerde toplama işlemine kurdukları problemlerin analizi. İlköğretim Online, 11(4), 1021-1035.
Işıksal Bostan M. ve Osmanoğlu A. (2016). Pedagojik alan bilgisi. Bingölbali, E., Arslan, S. ve Zembat, İ.Ö. (Ed). (677-700). Matematik eğitiminde teoriler. Ankara: Pegem Akademi.
Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131-155.
Saban, A., Koçbeker, B., N. ve Saban, A. (2005). Öğretmen adaylarının öğretmen kavramına ilişkin sahip oldukları metaforlar. XIV. Eğitim Bilimleri Kongresi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, 28-30 Eylül.
Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326.
Sfard, A. (1997). On metaphorical roots of conceptual growth. In L.D. English (Ed.), Mathematical Reasoning: analogies, metaphors and images (pp. 339- 371). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Soylu, Y. ve Soylu, C. (2005). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin kesirler konusundaki öğrenme güçlükleri: Kesirlerde sıralama, toplama, çıkarma, çarpma ve kesirlerle ilgili problemler. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 101-117.
Şahin, A. ve Demirbaş, İ. (2017). Öğretmen adaylarının ahiliğe ilişkin metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 811-829.
Şahin, A. ve Özçelik F., C. (2024). İçerik analizi. İçinde Ö. Baş ve B. Gök (Ed.), Nitel araştırma pratikleri (ss. 307–330). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Uysal, F., G. (2016). 6. ve 7. sınıf öğrencilerinde kesirler konusunda metafor yardımıyla kavram oluşturma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Türk Dil Kurumu. (2024). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/. Eylül 2024 tarihinde erişildi.
Yazgan, Y. (2007). 10-11 yaş grubundaki öğrencilerin kesirleri kavramaları üzerine deneysel bir çalışma. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, Z. ve Yenilmez, K. TARİH YOK İlköğretim 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin ondalık sayılar konusundaki kavram yanılgıları (Uşak ili örneği). Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 8(1), 269-289.
Zembat, İ., Ö. (2007). Working on the same problem-concepts: With te usual subjects pre-service elementary teachers. Elementer Education Online, 6(2), 305-312. http://ilkogretim-online.org.tr/index.php/io adresinden 25.11.2024 tarihinde alınmıştır.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri (Diğer), Özel Yetenekli Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tuğba Kılcan
0000-0002-7154-6399
Türkiye

Dilşat Gülbeyaz Şahin ^*
0009-0000-8598-9783
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

28 Mart 2025

Kabul Tarihi

8 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1667359

IZ

https://izlik.org/JA88CT68UY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kılcan, T., & Şahin, D. G. (2025). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 653-671. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1667359

AMA

1.Kılcan T, Şahin DG. Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11(2):653-671. doi:10.31592/aeusbed.1667359

Chicago

Kılcan, Tuğba, ve Dilşat Gülbeyaz Şahin. 2025. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (2): 653-71. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1667359.

EndNote

Kılcan T, Şahin DG (01 Temmuz 2025) Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 2 653–671.

IEEE

[1]T. Kılcan ve D. G. Şahin, “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy 2, ss. 653–671, Tem. 2025, doi: 10.31592/aeusbed.1667359.

ISNAD

Kılcan, Tuğba - Şahin, Dilşat Gülbeyaz. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11/2 (01 Temmuz 2025): 653-671. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1667359.

JAMA

1.Kılcan T, Şahin DG. Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11:653–671.

MLA

Kılcan, Tuğba, ve Dilşat Gülbeyaz Şahin. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy 2, Temmuz 2025, ss. 653-71, doi:10.31592/aeusbed.1667359.

Vancouver

1.Tuğba Kılcan, Dilşat Gülbeyaz Şahin. Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kesirler Konusuna Yönelik Metaforları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Temmuz 2025;11(2):653-71. doi:10.31592/aeusbed.1667359