Türkiye’de Gri Evliliklerin Demografik Analizi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de orta yaş sonrası bireylerin gerçekleştirdikleri evlilikleri demografik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle yaşlanmayla birlikte saçların grileşmesi metaforundan esinlenilerek orta yaş sonrası (50 yaş ve üzeri) bireylerin gerçekleştirdiği evlilikleri tanımlamak üzere “gri evlilik” kavramının kullanılması önerilmektedir. Bu kavramsal öneri üzerine inşa edilen ve doküman analizi yöntemiyle hazırlanan çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2001-2024 dönemine ait evlenme istatistiklerinden yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında Türkiye’de gri evliliklerin demografik eğilimleri cinsiyet, yaş grupları, eşin evlenmeden önceki medeni durumu ve iller düzeyindeki değişkenlere göre analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de genel evlenme oranlarında son yirmi beş yılda belirgin bir düşüşe işaret ederken, gri evliliklerin sayısında ve genel evlilikler içerisindeki oranında istikrarlı bir artış yaşandığını göstermektedir. Verilere göre Türkiye’de gri evlilikler ağırlıklı olarak “yeniden evlenme” şeklinde gerçekleşmektedir. Bu bakımdan büyük oranda daha önce evlilik deneyimi yaşamış bireyler çoğunlukla boşanma veya eş kaybı sonrasında gri evlilik gerçekleştirmektedir. Demografik analizlerde, gri evliliklerin 50-59 yaş aralığında yoğunlaştığı ve erkeklerin tüm yaş gruplarında kadınlara oranla daha yüksek düzeyde temsil edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, erkeklerin yaş ilerledikçe evlenme eğilimlerini daha uzun süre korudukları, kadınlarda ise 60 yaş sonrasında evliliklerin oldukça azaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, erkeklerin çoğunlukla boşanmış veya hiç evlenmemiş kadınlarla, orta yaş sonrası kadınların ise özellikle boşanmış erkeklerle evlenmeye daha fazla eğilimli oldukları tespit edilmiştir. Son olarak Türkiye’de gri evliliklerin en yoğun görüldüğü iller çoğunlukla Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yer alırken, en düşük gri evlilik oranları Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan illerde tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Gri evlilik
• orta yaş sonrası evlilikler
• yeniden evlenme

Demographic Analysis of Gray Marriages in Türkiye

Öz

This study aims to examine the demographic aspects of marriages of post-middle-aged individuals in Türkiye. In the study, it is proposed to use the concept of “gray marriage” to describe marriages performed by individuals after middle age (50 years and over), inspired by the metaphor of graying of hair with aging. The study, which was built on this conceptual frame and used the document analysis method, used the marriage statistics of the Turkish Statistical Institute (TUIK) for the period 2001-2024. Within the scope of the study, the demographic trends of gray marriages in Türkiye were analyzed according to variables at the level of gender, age groups, marital status of the spouse before marriage and provinces. The findings indicate a significant decrease in general marriage rates in Türkiye in the last twenty-five years, while there has been a steady increase in the number of gray marriages and their proportion in general marriages. According to the data, gray marriages in Türkiye are predominantly in the form of “remarriage”. In this respect, individuals who have largely had previous marriage experience mostly enter into gray marriages following divorce or the loss of a spouse. In demographic analyses, it is seen that gray marriages are concentrated in the 50-59 age range and men are represented at a higher level than women in all age groups. However, it is understood that men maintain their tendency to marry longer as they get older, while marriages decrease considerably after the age of 60 for women. In addition, it has been determined that men are more likely to marry divorced or never married women, and women are more likely to marry divorced men. Finally, the provinces with the highest gray marriages in Türkiye are mostly located in the Aegean, Marmara and Mediterranean regions, while the lowest gray marriage rates were found in the provinces in the Eastern and Southeastern Anatolia regions.

Anahtar Kelimeler

• Gray marriage
• later-life marriages
• remarriage.

Kaynakça

1. Ahir, R. (2024). Challenges of marrying at late age. International Journal of Science and Research (IJSR), 13(6), 1100-1102. https://dx.doi.org/10.21275/SR246151156421102.
2. Altunışık, R. ve Coşkun, R. (2019). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
3. Amjadi, F., Shekarbeugi, A. and Madani, S. (2022). Sociological explanation of the formation of white marriage among the student community: A case study of students in Tehran 2017-2019. The Journal of Research in Humanities, 29(2), 93-119.
4. Arthur, A. (2021). Marriage, family and kinship in sociology. Quest Journal: Journal of Research in Humanities and Social Science, 9(11), 19-22. https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol9-issue11/Ser-2/D09111922.pdf.
5. Ayadi, N., Fatehizade, M. and Etemadi, O. (2025). Challenges of Remarriage: A Qualitative Study of Remarried Individuals Perceptions in Blended Families. The Family Journal, 0(0), 1-10.
6. Aydın, O. ve Baran, G. (2010). Toplumsal değişme sürecinde evlenme ve boşanma. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 117-126.
7. Baş, E. ve Cengiz, E. (2018). Üniversite öğrencilerinin evlilik ve aileyi anlamlandırma biçimleri: Karadeniz Teknik Üniversitesi örneği. İmgelem, 2(2), 5-27.
8. Benson, J. J. and Coleman, M. (2016). Older adults developing a preference for living apart together. Journal of Marriage and Family, 78(3), 797-812.

9. Beşpınar, F. U. ve Beşpınar, L. Z. (2017). Türkiye’de hane halkı yapıları ve evlilik pratiklerinde ikili resim: Geleneklerin yanı sıra değişimin yansımaları. Nüfusbilim Dergisi, 39(1), 109-149.
10. Bildtgård, T. and Öberg, P. (2022). The existential context of gray divorce. Innovation in Aging, 6(1), 40-41. https://doi.org/10.1093/geroni/igac059.154.
11. Bograd, R. and Spilka, B. (1996). Self-disclosure and marital satisfaction in mid-life and late-life remarriages. The International Journal of Aging and Human Development, 42(3), 161-172.
12. Brown, S. L. and Lin, I. F. (2012). The gray divorce revolution: Rising divorce among middle-aged and older adults, 1990-2010. Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 67(6), 731-741.
13. Buyukkececi, Z. and Leopold, T. (2024). Parent-child relationships following gray divorce: Stronger ties with mothers, weaker ties with fathers. The Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 79(5), 1-9.
14. Bytheway, W. R. (1981). The variation with age of age differences in marriage. Journal of Marriage and the Family, 43(4), 923-927. https://doi.org/10.2307/351348.
15. Caarls, K. and De Valk, H. A. (2018). Regional diffusion of divorce in Türkiye. European Journal of Population, 34(4), 609-636.
16. Calasanti, T. and Kiecolt, K. J. (2007). Diversity among late-life couples. Generations, 31(3), 10-17.
17. Carr, D. (2015). Marital transitions: Widowhood, divorce, and remarriage. The Encyclopedia of Adulthood and Aging, 1-5. https://doi.org/10.1002/9781118521373.
18. Cherlin, A. (1978). Remarriage as an incomplete institution. American Journal of Sociology, 84(3), 634-650.
19. Cole, J. (2014). Working mis/understandings: The tangled relationship between kinship, Franco-Malagasy binational marriages, and the French state. Cultural Anthropology, 29(3), 527-551.
20. Coleman, M., Ganong, L. and Fine, M. (2000). Reinvestigating remarriage: Another decade of progress. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1288-1307.
21. Crowley, J. E. (2019). Once bitten, twice shy? Gender differences in the remarriage decision after a gray divorce. Sociological Inquiry, 89(1), 150-176.
22. Çelebi, M. ve Piyal, B. (2022). Çocuk yaşta erken ve zorla yapılan evlilikler. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 16(3), 632-638.
23. Çiftçi, M. (2023). Aile dışı yaşlı bakım seçenekleriyle ekonomik yapı ilişkisi: Türkiye örneği. Eurasian Econometrics Statistics ve Empirical Economics Journal, 24(1), 15-28.
24. Çobanoğlu, A. ve Tek, S. (2021). Türkiye’de yeniden evlenme olgusu: Cinsiyet ve psikososyal değişkenler bağlamında bir değerlendirme. OPUS International Journal of Society Researches, 18(44), 8092-8118.
25. De Fries, C. M. and Hasche, L. (2024). Social capital as a bridge to services for community-dwelling older adults: A scoping review. Journal of Gerontological Social Work, 68(1),79-106. https://doi.org/10.1080/01634372.2024.2430607.
26. Elmas, Ç. ve Adak, N. (2023). Türkiye’de boşanma nedenlerinin toplumsal kökenleri ve boşanma sonrası deneyimler. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43(1), 84-97.
27. Engin, M. (2022). Türkiye’de aile yapısının dönüşümü: Sorunlar ve beklentiler. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 2(1), 123-136.
28. Eralp, A. ve Gökmen, Ş. (2020). Ortalama evlilik yaşının yükselmesini etkileyen faktörler ve cinsiyete göre farklılıklar. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 7(2), 395-412.
29. Erkan, E. ve Yamak, R. (2017). Türkiye'de boşanma olgusunun belirleyicileri: Panel veri analizi. Eurasian Business ve Economics Journal, 8, 75-94.
30. Furstenberg, F. F., Harris, L. E., Pesando, L. M. and Reed, M. N. (2020). Kinship practices among alternative family forms in Western industrialized societies. Journal of Marriage and Family, 82(5), 1403-1430.
31. Gierveld, J., Broese van Groenou, M., Hoogendoorn, A. W. and Smit, J. H. (2009). Quality of marriages in later life and emotional and social loneliness. Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 64(4), 497-506.
32. Gilford, R. (1986). Strengths and strains: Marriages in later life. Generations: Journal of the American Society on Aging, 10(4), 16-20. Gündoğdu, A. H. ve Bulut, S. (2022). The positive and negative effects of late marriage. Open Journal of Depression, 11(4), 63-71.
33. Güngör, A. (2025). Remarriage after divorce: Insights from the Turkish context. Retrieved from https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-7186587/v1 in 08.07.2025.
34. Henry, R. G., Miller, R. B. and Giarrusso, R. (2005). Difficulties, disagreements, and disappointments in late-life marriages. The International Journal of Aging and Human Development, 61(3), 243-264.
35. Jensen, J.F. and Rauer, A.J. (2015). Marriage work in older couples: Disclosure of marital problems to spouses and friends over time. Journal of the Division of Family Psychology of the American Psychological Association, 29(5), 732-43.
36. Johnson, C. L. (1985). The impact of illness on late-life marriages. Journal of Marriage and the Family, 47(1), 165-172.
37. Keldal, G. (2021). Üniversite öğrencilerinin gözünden evlilik. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 375-393.
38. Kılıç, N. Ö. ve Tütüncü, A. (2021). Gelir ve eğitim düzeyinin erken yaşta evlilikler üzerine etkisi: Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 28(4), 815-831.
39. Koçyiğit Özyiğit, M. (2017). The meaning of marriage according to university students: A phenomenological study. Educational Sciences: Theory and Practice, 17(2), 679-711.
40. Morgan, R. (2020). Love in your later years. Experience, 30(2), 16.
41. Okumuş, E. (2021). Covid-19 küresel salgın sürecinde ev ve aile. Mevzu- Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 89-117.
42. Ökten, B. (2025). Evlilik, evlilik uyumu ve evlilik ilişkisi geliştirme kuramları üzerine derleme. Aile Dergisi, 3(1), 1-30.
43. Pienta, A. M., Hayward, M. D. and Jenkins, K. R. (2000). Health consequences of marriage for the retirement years. Journal of Family Issues, 21(5), 559-586.
44. Renaut, S. (2020). Vieillir en couple, rôle du conjoint aidant et (non-)recours aux professionnels, Gérontologie et société, 42(161), 117-132. https://doi.org/10.3917/GS1.161.0117.
45. Robledo, M. S. (2011). Bleu, blanc, gris… la couleur des mariages: Altérisation et tactiques de résistance des couples binationaux en France. L’Espace Politique, 13(1), 1-10.
46. Sadıkoğlu, Z. Z. (2021). Modern Türk aile yapısında ve kadınların uğraşlarında değişme. Tesam Akademi Dergisi, 9(1), 317-347.
47. Sezen, L. (2005). Türkiye’de evlenme biçimleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(27), 185-195.
48. Shahraki-Vahed, A., Firouzkouhi, M., Abdollahimohammad, A. and Ghalgaie, J. (2017). Lived experiences of Iranian parents of beta-thalassemia children. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 10, 243-251. https://doi.org/10.2147/JMDH.S132848.
49. Skopek, J., Schmitz, A. and Blossfeld, H. P. (2011). The gendered dynamics of age preferences: Empirical evidence from online dating. Zeitschrift für Familienforschung, 23(3), 267-290.
50. Sprey, J. (2001). The case for marriage: Why married people are happier, healthier, and better off financially. Journal of Marriage and Family, 63, 1199.
51. Suveren, Y. ve Turan, Z. (2022). Erken evlilik sorunu ve kadın sağlığı: Güncel bir değerlendirme. Universal Journal of History and Culture, 4(1), 78-99.
52. Şahbaz, H. (2023). Coğrafi bir bakış açısıyla 2001-2020 döneminde Türkiye’deki boşanmalar. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 21-58.
53. Taş, E. Z. (2020). Erken yaşta ve zorla evlilikler: İnsan hakları ve sosyal hizmet bağlamında bir değerlendirme. Journal of International Social Research, 13(69), 1132-1339.
54. Thompson, E. H. and Langendoerfer, K. B. (2016). Older men’s blueprint for “being a man.” Men and Masculinities, 19(2), 119-147. https://doi.org/10.1177/1097184X15606949.
55. Tosi, M. and van den Broek, T. (2020). Gray divorce and mental health in the United Kingdom. Social Science ve Medicine, 256, 113030. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32450471/.
56. Tuğrul, Y. G. (2018). Erken yaşta evlendirilen kadınların evlilik süreçleri, deneyimleri ve sonraki yaşamları üzerine nitel bir çalışma. Sosyoloji Notları, 2(1), 2-38.
57. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Türkiye İstatistik Kurumu, evlenme ve boşanma istatistikleri 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024 adresinden 25.07.2025 tarihinde erişilmiştir.
58. Uprety, M. D. (2024). Changing trends of marriage: Emerging complication, paradoxical thinking and social transformation. Tri-Chandra Journal of Anthropology, 1(1), 1-13.
59. Ünal, S. ve Avcı, D. (2019). Kolektiviteden bireyciliğe geçiş: Aile ve evlilik kurumuna dair değişen göstergeler ve kaygılar. Turkish Studies- Social Sciences, 14(5), 2641-2668.
60. Waite, L. J. and Gallagher, M. (2000). The case for marriage. Broadway Books.
61. Walker, R. B. and Luszcz, M. A. (2009). The health and relationship dynamics of late-life couples: A systematic review of the literature. Ageing ve Society, 29(3), 455-480.
62. Weingarten, H. (1980). Remarriage and well-being: National survey evidence of social and psychological effects. Journal of Family Issues, 1(4), 533-559.
63. Willis, P. B. and Vickery, A. (2022). Loneliness, coping practices and masculinities in later life: Findings from a study of older men living alone in England. Health ve Social Care in the Community, 30(5), 2874-2883. https://doi.org/10.1111/hsc.13732.
64. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. İstanbul: Seçkin Yayıncılık.
65. Yıldız, M. (2012). Bağlanma kuramı açısından yaşlılık dönemine genel bir bakış. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36(1), 1-30.