Year 2020, Volume 6 , Issue 2, Pages 404 - 421 2020-07-21

Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi

Umay ÇAKIR [1]


İnsanoğlu ilk çağlardan bu yana hayatında yer alan varlık ve nesneleri ölçme eğiliminde olmuştur. Mağara duvarlarına çizilen resimler, çentik sistemi, ay ve güneşin hareketleri gibi ölçme teşebbüsleri daha sonra modern yüzyıllardan itibaren yerini tüm dünyada ortak bir standarta bağlanıp benimsenen ölçü birimlerine bırakmıştır. Buna rağmen insanoğlunun daha ilk yüzyıllardayken bile benimsediği başlıca iki yöntemden biri olan antropometri sistemiyle oluşturduğu ölçü birimleri bugün yerini ilk çağlardaki gibi korumaktadır. Antropometri sistemine göre insanoğlu, ölçümlerinin pek çoğunu bu beş duyu organı ile tecrübe etmekte, hatta bu ölçümleri dile yansıtırken de zaman zaman çeşitli organ adlarını kullanmaktadır. Bu türden organ adlarıyla yapılan ölçümler, bugün gündelik yaşamda en sık başvurulan bir pratik olarak dilde önemli bir yere sahiptir. Çalışmamızda Türkiye Türkçesinde antropometri sistemine göre oluşturulmuş tahminî bir ölçü bildiren ifadeler tespit edilerek anlam açısından sınıflandırılmaya çalışılmıştır. Türkiye Türkçesinde insan bedeni üzerinden oluşturulan ölçü birimlerinde başlıca iki yol izlenmektedir: 1. Doğrudan insan bedeni ve insan bedeninin bölümlerini ifade eden sözcüklerle oluşturulan tahminî ölçü birimleri. 2. Bu organların bazı eylemleri gerçekleştirmek suretiyle alabileceği miktara, bu eylem adlarını vermiştir. Bu iki şekilde oluşturulan ölçü birimleri, anlam ve yapı açısından incelendiğinde Türkçeye muazzam bir katkıda bulunduğu görülmektedir.
ölçü, antropometri, organ adları, deyimler
  • Aksoy, Ö. A. (1997). Atasözleri ve deyimler sözlüğü I: atasözleri sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
  • Aksoy, Ö. A. (1997). Atasözleri ve deyimler sözlüğü II: atasözleri sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
  • Aktunç, H. (2010). Türkçenin büyük argo sözlüğü (tanıklarıyla). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • Çakır, U. (2015). Türkiye Türkçesinde Somut Bir Ölçü Bildiren İfadeler. Doktora tezi, Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
  • Özyetgin, M. (2003). Eski Türkçede ‘ölçü’. Ata, A. Ve Ölmez, M. (Eds). Mustafa Canpolat armağanı. (195-204). Ankara:
  • Robinson, A. (2007). Ölçüler kitabı. İstanbul: NTV Yayınları.
  • Büyük Türkçe Sözlük. (2005). Türk Dil Kurumu Yayınları: Ankara.
  • Derleme Sözlüğü I-XII. Cilt. (1963). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü I-VIII. Cilt. (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-9051-3605
Author: Umay ÇAKIR (Primary Author)
Institution: AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : July 21, 2020

Bibtex @research article { aeusbed675698, journal = {Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {}, eissn = {2149-0767}, address = {}, publisher = {Ahi Evran University}, year = {2020}, volume = {6}, pages = {404 - 421}, doi = {10.31592/aeusbed.675698}, title = {Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi}, key = {cite}, author = {Çakır, Umay} }
APA Çakır, U . (2020). Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi . Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 6 (2) , 404-421 . DOI: 10.31592/aeusbed.675698
MLA Çakır, U . "Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi" . Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 404-421 <https://dergipark.org.tr/en/pub/aeusbed/issue/56121/675698>
Chicago Çakır, U . "Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi". Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 404-421
RIS TY - JOUR T1 - Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi AU - Umay Çakır Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.31592/aeusbed.675698 DO - 10.31592/aeusbed.675698 T2 - Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 404 EP - 421 VL - 6 IS - 2 SN - -2149-0767 M3 - doi: 10.31592/aeusbed.675698 UR - https://doi.org/10.31592/aeusbed.675698 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi %A Umay Çakır %T Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi %D 2020 %J Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P -2149-0767 %V 6 %N 2 %R doi: 10.31592/aeusbed.675698 %U 10.31592/aeusbed.675698
ISNAD Çakır, Umay . "Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi". Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 / 2 (July 2020): 404-421 . https://doi.org/10.31592/aeusbed.675698
AMA Çakır U . Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2020; 6(2): 404-421.
Vancouver Çakır U . Türkiye Türkçesinde Antropometri Sistemiyle Oluşturulan Ölçü Birimlerinin Anlamsal Açıdan Bir Değerlendirmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2020; 6(2): 404-421.