Araştırma Makalesi

Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Cilt: 8 Sayı: 1 10 Nisan 2025
PDF İndir
TR EN

Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Doğa kaynaklı tehlikelerden biri olan depremler sonucunda, toplumun tehlikeyle baş etme kapasitesine bağlı olarak Türkiye’de ve tüm dünyada birçok farklı boyutta kayıplar yaşanmaktadır. Ancak doğru şekilde ortaya konan afet risk yönetimi anlayışıyla deprem tehlikesine bağlı olarak meydana gelebilecek olası afetlerin engellenebildiği görülmektedir. Bireysel hazırlık davranışlarının gerçekleştirilmesi de afet risk yönetimi sürecinin bir parçasıdır. Bu doğrultuda mevcut çalışmanın amacı; Planlı Davranış Kuramı (PDK) çerçevesinde depreme hazırlık davranışlarına yönelik tutum ve inançları ölçen bir ölçüm aracının geliştirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda dokuz maddeden oluşan ölçeğin madde analizi (MA) ve açımlayıcı faktör analizi (AFA) yürütülmüş; AFA sonucu elde edilen faktör yapısı, yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak yürütülen doğrulayıcı faktör analiziyle (DFA) farklı bir örneklemde test edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasının örneklemi Türkiye’nin farklı illerinde ikamet eden 152 yetişkin katılımcıdan; ikinci aşamanın örneklemi ise İstanbul’da ikamet eden 577 yetişkin katılımcıdan oluşmaktadır. Çalışma kapsamında yürütülen analizlerin bulgularına göre, tutumlar, öznel normlar, algılanan davranışsal kontrol ve niyet faktörleri toplam varyansın %75’ini açıklarken ölçeğin tamamının Cronbach’ın Alfa iç tutarlık katsayısı 0.77 olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında yürütülen DFA’da ise TLI ve RMSEA değerinin kabul edilebilir uyum aralığında olduğu, SRMR ve CFI değerlerinin ise iyi uyum aralığında olduğu görülmektedir. DFA bulguları, beklenen model ile gözlenen modelin uyumlu olduğu yönünde değerlendirilmiştir. Gerçekleştirilen MA, AFA ve DFA sonucunda, planlı davranış kuramı temel alınarak geliştirilen Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği’nin depreme hazırlık davranışlarına yönelik tutum ve inançların ölçümünde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Çalışmanın veri toplama aşamasına geçilmeden önce İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu’ndan 2021/64 numaralı etik onay alınmıştır.

Kaynakça

  1. Ajzen, I. (1985). From intentions to actions: A theory of planned behavior. Action Control, 11-39. doi:10.1007/978-3-642-69746-3_2
  2. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. doi:10.1016/0749-5978(91)90020-T
  3. Aker, T. A. (2006). 1999 Marmara depremleri: Epidemiyolojik bulgular ve toplum ruh sağlığı uygulamaları üzerine bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(3), 204-212.
  4. Arcaya, M., Raker, E. J. ve Waters, M. C. (2020). The Social Consequences of Disasters: Individual and Community Change. Annual Review of Sociology. doi:10.1146/annurev-soc-121919
  5. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamalarda Eğitim Yönetimi (32), 470-483.
  6. Carmelotes, L., Mingua, J., Santos, K., Umayam, K., Ngo, J. ve Kurata, Y. (2023). Factors affecting Perceived Earthquake Preparedness Behavior among Senior High School Graduates in the Philippines. Training, Education, and Learning Sciences, 109, 102-111. https://doi.org/10.54941/ahfe1003156. Chai, L., Han, Y., Han, Z., Wei, J. ve Zhao, Y. (2021). Differences in disaster preparedness between urban and rural communities in China. International Journal of Disaster Risk Reduction, 53, 102020. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.102020
  7. Cho, E. ve Kim, S. (2015). Cronbach’ın’s Coefficient Alpha: Well known but poorly understood. Organizational Research Methods, 18(2), 207-230. doi:10.1177/1094428114555994
  8. Coppola, D. P. (2015). Introduction to international disaster management (3. bs.). Butterworth Heinemann/Elsevier, Portsmouth New Hampshire.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

4 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

10 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

15 Ocak 2024

Kabul Tarihi

29 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Demir, Ö., & Aydemir, N. (2025). Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 83-103. https://doi.org/10.35341/afet.1420142
AMA
1.Demir Ö, Aydemir N. Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Afet ve Risk Dergisi. 2025;8(1):83-103. doi:10.35341/afet.1420142
Chicago
Demir, Ömer, ve Nuran Aydemir. 2025. “Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Afet ve Risk Dergisi 8 (1): 83-103. https://doi.org/10.35341/afet.1420142.
EndNote
Demir Ö, Aydemir N (01 Nisan 2025) Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Afet ve Risk Dergisi 8 1 83–103.
IEEE
[1]Ö. Demir ve N. Aydemir, “Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”, Afet ve Risk Dergisi, c. 8, sy 1, ss. 83–103, Nis. 2025, doi: 10.35341/afet.1420142.
ISNAD
Demir, Ömer - Aydemir, Nuran. “Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Afet ve Risk Dergisi 8/1 (01 Nisan 2025): 83-103. https://doi.org/10.35341/afet.1420142.
JAMA
1.Demir Ö, Aydemir N. Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Afet ve Risk Dergisi. 2025;8:83–103.
MLA
Demir, Ömer, ve Nuran Aydemir. “Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Afet ve Risk Dergisi, c. 8, sy 1, Nisan 2025, ss. 83-103, doi:10.35341/afet.1420142.
Vancouver
1.Ömer Demir, Nuran Aydemir. Depreme Hazırlık Tutum ve İnançları Ölçeği: Planlı Davranış Kuramına Dayalı Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Afet ve Risk Dergisi. 01 Nisan 2025;8(1):83-103. doi:10.35341/afet.1420142

Cited By