An Examination of School Administrators’ Competencies in Disaster Risk Planning and Management

Abstract

Disasters are events that lead to significant loss of life and property within societies. Building a more resilient society depends on the effective management of disaster processes and the preparedness of educational institutions. In this context, the aim of this study is to determine the competencies of school principals in disaster risk planning and management. The research was conducted using a qualitative design within the framework of a case study approach. A total of 32 school principals working at various levels in public schools in the province of Trabzon were selected through purposive sampling. Data were collected through face-to-face semi-structured interviews and analyzed using content analysis. The findings indicate that school principals need to improve their knowledge regarding disaster management. The results emphasize the necessity of diversifying training programs, conducting drills more frequently, and implementing disaster plans more effectively to enhance disaster preparedness in schools. Furthermore, it is recommended that the number of experts involved in post-disaster recovery and psychological support processes be increased, and that a greater share of school budgets be allocated to disaster management. In conclusion, enhancing the competencies of school principals in disaster management plays a critical role in fostering a more informed and prepared society. Strengthening collaboration with stakeholders and improving drill reporting processes will reinforce disaster preparedness in schools.

Keywords

• Disaster
• Disaster Management
• Disaster Risk Planning
• Qualitative Research
• School Principal

Okul Yöneticilerinin Afet Risk Planlama ve Yönetimine İlişkin Yeterliklerinin İncelenmesi

Öz

Afetler, toplumlarda ciddi can ve mal kayıplarına yol açan olaylardır. Daha dirençli bir toplum oluşturmak, afet süreçlerinin etkili yönetimine ve eğitim kurumlarının hazırlıklı olmasına bağlıdır. Bu bağlamda, çalışmanın amacı okul yöneticilerinin afet risk planlama ve yönetimi konusundaki yeterliliklerini belirlemektir. Araştırma nitel bir desende, durum çalışması yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Trabzon ilindeki resmi okullarda farklı kademelerde görev yapan 32 okul yöneticisi, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin afet yönetimi konusundaki bilgilerini geliştirmeye ihtiyaç duyduklarını göstermiştir. Okullarda afet hazırlığının artırılması için eğitimlerin çeşitlendirilmesi, daha sık tatbikat yapılması ve afet planlarının etkin bir şekilde uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, afet sonrası toparlanma ve psikolojik destek süreçlerinin daha iyi yönetilebilmesi için uzman sayısının artırılması ve okul bütçelerinden afet yönetimine daha fazla pay ayrılması önerilmiştir. Sonuç olarak, okul yöneticilerinin afet yönetimi konusundaki yeterliliklerinin artırılması, afetlere karşı daha bilinçli ve hazırlıklı bir toplum oluşturulmasında kritik bir rol oynamaktadır. Paydaşlarla iş birliğinin güçlendirilmesi ve tatbikat raporlamalarının etkinleştirilmesi, okulların afet hazırlığını daha sağlam hale getirecektir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet Yönetimi
• Afet Risk Planlama
• Nitel Araştırma
• Okul Yöneticisi

Kaynakça

1. AFAD. (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. T.C. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/Dokuman/TR/101-2014112716301-sozluk.pdf (Son Erişim: 14 Aralık 2024).
2. AFAD. (2018). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). T.C. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/tr/2419/Turkiye-Afet-Mudahale-Plani (Son Erişim: 14 Aralık 2024).
3. Akbaba Altun, S. (2025). School principals’ crisis management and leadership roles in post-earthquake educational environments. International Journal of Educational Management, 39(4), 1061–1079. https://doi.org/10.1108/IJEM-01-2025-0012
4. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274.
5. Bilge, B. (2011). İç mekan tasarım kriterlerinin belirlenmesinde afet ve acil durum risk planlamasının rolü. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
6. Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. Brock, S. E., Sandoval, J., Lewis, S. (2001). Preparing for crises in the schools: A manual for building school crisis response teams. John Wiley & Sons, New York.
8. Canoğlu, H., Kaçar, E., Abdan, Ş., Aba, E., Dağ, H. (2023). Okullarda iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları ile bir ilkokula yönelik örnek risk analiz çalışmasının incelenmesi. Asya Studies, 7(25), 307-316. https://doi.org/10.31455/asya.1358805

9. Corbin, J., Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd ed.). SAGE Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781452230153
10. Creswell, J. W. (2015). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
11. Culha, A., Bellibaş, M. Ş., Özkul, R. (2025). Educational leadership in the shadow of crises: Effective school leadership practices for post-earthquake recovery in southeast Türkiye. Educational Management Administration & Leadership. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/17411432251339712
12. Dari, T., Laux, J. M., Liu, Y., Reynolds, J. (2019). Development of community-based participatory research competencies: A Delphi study identifying best practices in the collaborative process. The Professional Counselor, 9(1), 1–19. https://doi.org/10.15241/td.9.1.1
13. Değerliyurt, Z. (2023). Afetlerin eğitime etkileri ve okullarda afet planlanması. Turkish Studies-Educational Sciences, 18(2), 479-510. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.69634
14. Doyumğaç, İ., Tanhan, A., Kıymaz, M. S. (2021). Understanding the most important facilitators and barriers for online education during Covıd-19 through online photovoice methodology. International Journal of Higher Education, 10(1), 166-190. https://doi.org/10.5430/ijhe.v10n1p166
15. Döş, İ., Cömert, M. (2013). İlköğretim okullarında kriz yönetimi hakkında okul müdürlerinin görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(20), 329-346.
16. Dönmez, B. (2001). Okul güvenliği sorunu ve okul yöneticisinin rolü. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 25(25), 63-74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10371/126930
17. Eriksen, S. (2015). Climate change and the risk of natural disasters in Turkey. Environmental Science and Policy, 53, 84–93. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2015.06.011
18. Hosseini, M., Izadkhah, Y. O. (2006). Earthquake disaster risk management planning in schools. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 15(4), 649-661. https://doi.org/10.1108/09653560610686595
19. İçerli, L., Bilen, G. (2024). Sosyal medya kullanımının afet bilinci algı düzeyine etkisi üzerine bir araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(2), 904–928. https://doi.org/10.15869/itobiad.1331920
20. Kitagawa, K. (2016). Disaster preparedness, adaptive politics and lifelong learning: a case of Japan. International Journal of Lifelong Education, 35(6), 629–647. https://doi.org/10.1080/02601370.2016.1231230
21. Mavi, D., Tuti, G. (2023). The reflections of earthquakes on education: Insights from school managers. Sakarya University Journal of Education, 13(4), 701–720. https://doi.org/10.19126/suje.1380907
22. Miles, M. B., Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
23. Mutch, C. (2014). The role of schools in disaster preparedness, response and recovery: What can we learn from the literature?. Pastoral Care in Education, 32(1), 5-22. https://doi.org/10.1080/02643944.2014.880123
24. Ocal, A., Topkaya, Y. (2011). Earthquake preparedness in schools in seismic hazard regions in the South-East of Turkey. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 20(3), 334–348. https://doi.org/10.1108/09653561111141754
25. O’Connor, P., Takahashi, N. (2014). From caring about to caring for: Case studies of New Zealand and Japanese schools post disaster. Pastoral Care in Education, 32(1), 42–53. https://doi.org/10.1080/02643944.2013.875584
26. Odabaş, L., Cengiz, S. (2021). Eğitim kurumları idarecilerinin kriz anında afet ve acil durumlara yönelik yeterliliklerinin değerlendirilmesi: Gümüşhane ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(3), 521–531. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.943792 Özdemir, M., Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: Metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217–235. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759
27. Özmen, B., Gerdan, S., Ergünay, O. (2015). Okullar için afet ve acil durum yönetimi planları. Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırmalar Dergisi, 3(1), 37–52.
28. Paton, D., Johnston, D. (2001). Disasters and communities: vulnerability, resilience and preparedness. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 10(4), 270-277. https://doi.org/10.1108/EUM0000000005930
29. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). Sage, London.
30. Shah, A. A., Gong, Z. P. I., Sun, R., Ullah, W., Wani, G. F. (2020). Disaster risk management insight on school emergency preparedness: A case study of Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. International Journal of Disaster Risk Reduction, 51, 101805. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101805
31. United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2022). Disaster risk terminology. https://www.undrr.org/terminology/disaster-risk (Son erişim: 14 Temmuz 2025).
32. URL 1, 2013, https://canakkale.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_11/20021132_02afet_plani_hazirlama_kilavuzu.pdf (Son Erişim: 20.12.2024).
33. URL 2, 2023, https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/EGITIM-KURUMLARI-ICIN-AFET-ACIL-DURUM-YONETIMI-PLANLAMA-REHBERI.pdf (Son Erişim: 13.11.2024).
34. URL 3, 2019, https://www.hisarschool.k12.tr/afet-acildurum_en_us_14959_tr_tr_15378/ (Son Erişim: 10.12.2024).
35. URL 4, 2019, https://orgm.meb.gov.tr/www/psikososyal-destek-dokumanlari-sayfa-1/icerik/1314 (Son Erişim: 29.12.2024).
36. URL 5, 2023, https://www.bilsam.org/FilesUpload/ff0f7988a5fd459db251eb873ffaa33a.pdf (Son Erişim: 23.10.2024).
37. URL 6, 2023, https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/EGITIM-KURUMLARI-ICIN-AFET-ACIL-DURUM-YONETIMI-PLANLAMA-REHBERI.pdf (Son Erişim: 25.12.2024).
38. Wang, J. J. (2016). Study on the context of school-based disaster management. International Journal of Disaster Risk Reduction, 19, 224-234. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2016.08.005
39. Wisner, B., Gaillard, J. C., & Kelman, I. (2012). Handbook of hazards and disaster risk reduction. Routledge.
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, Ankara.