The Effect of Disaster Awareness Training on Disaster Preparedness Levels Among Pregnant Women: A Single-Group Pre-Test–Post-Test Quasi-Experimental Study

Öz

The primary aim of this study is to evaluate the effect of disaster awareness training given to pregnant women on their disaster preparedness levels. Disaster awareness training was provided to 255 pregnant women living in the Bucak district of Burdur, and the study was modeled using a pre-test–post-test design. This research is a quasi-experimental (interventional) study with a single-group pre-test–post-test design and also a descriptive–relational study. The data were analyzed using the SPSS 27.0 software package (IBM Corp., Armonk, NY, USA). The mean pre-test score of the Disaster Preparedness Scale was 21.31±2.53, while the mean post-test score increased to 21.43±2.37, and this difference was found to be statistically significant (p<0.001). This indicates the effectiveness of the training and informational sessions provided. Employed women (2.176, p<0.05), university graduates (97.399, p<0.05), those who had previously conducted research on disasters (3.126, p<0.05), and women who did not experience disaster-related fear during pregnancy (8.351, p<0.05) had significantly higher disaster preparedness scores compared with other groups. Additionally, disaster-related fear during pregnancy was not significant in the pre-test but became significant in the post-test. In the pre-test, significant and positive low-level correlations were found between the disaster physical protection subscale and the disaster planning (r=0.331; p<0.001), disaster aid (r=0.326; p<0.001), and disaster warning systems (r=0.323; p<0.001) subscales. In the post-test, weak but significant positive correlations were observed between disaster physical protection and disaster planning (r=0.299; p<0.001), disaster aid (r=0.223; p<0.001), and disaster warning systems (r=0.281; p<0.001). These findings provide guidance for future disaster preparedness initiatives and educational programs.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Pregnant
• Preparedness
• Readiness
• Quasi-experimental Study
• Women

Gebe Kadınlara Verilen Afet Bilinci Eğitiminin Afet Hazırbulunuşluk Düzeyi Üzerine Etkisi: Tek Gruplu Ön Test–Son Test Yarı Deneysel Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmanın birincil amacı, gebelere verilen afet bilinci eğitiminin gebe kadınların afete hazırbulunuşluk düzeyi üzerine etkisini değerlendirmektir. Burdur’un Bucak ilçesinde yaşayan 255 gebe kadına afet bilinci eğitimi verilmiş ve ön test-son test deseninde modellenmiştir. Bu araştırma tek gruplu ön test–son test deseninde yarı deneysel (müdahalesel) ve tanımlayıcı-ilişkisel nitelikte bir çalışmadır. Elde edilen veriler, bilgisayar ortamında SPSS 27.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan ön test ve son test analizler arasında Afet Hazırbulunuşluk Ölçeği ön test toplam puan ortalaması 21,31±2,53 iken, son test toplam puan ortalaması 21,43±2,37’ye yükselmiş ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Bu da verilen eğitim ve bilgilendirmelerin etkili olduğunu göstermektedir. Çalışan (2,176, p<0,05), üniversite mezunu (97,399, p<0,05), daha önce afetlerle ilgili araştırma yapmış (3,126, p<0,05) ve hamileliği boyunca afet korkusu olmayan kadınların afet hazırbulunuşluk puanları diğer gruplara göre anlamlı derecede daha yüksektir (8,351, p<0,05). Ayrıca hamilelik boyunca afet korkusu değişkeninin ön testte anlamlı değilken son testte anlamlı hâle geldiği görülmüştür. Ön testte afet fiziksel koruma alt boyutu ile afet planlama (r:0,331; p<0,001), afet yardım (r:0,326; p<0,001) ve afet uyarı sistemleri (r:0,323; p<0,001) alt boyutları arasında düşük düzeyde anlamlı ve pozitif yönlü ilişkinin olduğu bulunmuştur. Son testte afet fiziksel koruma alt boyutu ile afet planlama (r:0,299; p<0,001), afet yardım (r:0,223; p<0,001) ve afet uyarı sistemleri (r:0,281; p<0,001) alt boyutları arasında zayıf düzeyde anlamlı ve pozitif yönlü ilişkinin olduğu bulunmuştur. Bu bulgular, gelecekteki afet hazırlık çalışmaları ve eğitim programları için yol gösterici olabilir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Gebe
• Hazırbulunuşluk
• Kadınlar
• Yarı Deneysel Çalışma

Kaynakça

1. Ağahan, A., Demirbilek, N. (2023). Bireylerin afetlere hazırlık düzeylerinin incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 45–57.
2. Ağahan, M., Demirbilek, Ö. (2023). Öğretmenlerin afet hazırbulunuşluklarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 735-744
3. Aker, S., Aydın Kartal, Y., Bulut, A., Hızlıol, B. Ateş, Z. (2024). “Ebelik öğrencilerinin afete hazırbulunuşluk düzeyleri ve etkileyen faktörlerin incelenmesi”. R&S- Research Studies Anatolia Journal, 7(4). 408-426.
4. Akman, P. (2011). Türkiye’deki toplumsal cinsiyete duyarlı risk/zarar azaltma çalışmaları için öneriler. İTU Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Bitirme Tezi, İstanbul
5. Aslanoğlu,A., Bilgiç, N., A. Murad, A., A. Elshatarat, R., Abujaber, D, A., Al Qasim, E., A. Siddiq, N., Sobeh, D. E., M. Eltayeb, M., T. Saleh, Z. (2024). The impact of educational and training programs on disaster awareness and preparedness among health sciences students: A quasi-experimental study, International Journal of Disaster Risk Reduction, Volume 113, 104888, ISSN 2212-4209, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104888.
6. Aydın Arıkan, Y., Arıkan, U. (2024). Kahramanmaraş’ta meydana gelen depremlerin saha incelemesi ve değerlendirilmesi. OneHealth Plus Journal, 2(1), 43-53.
7. Baykal, U., Yıldırım, D., Karadağ, Ö. (2023). Hemşirelik ve ebelik öğrencilerinin afet hazırbulunuşluk düzeyleri. Sağlık Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 85–94.
8. Bek Yağmur, S. (2024). Üniversite öğrencilerinin afet hazırlık düzeyleri ve etkileyen faktörler. Afet Yönetimi Dergisi, 2(1), 25–40.

9. Bulat, Ç., Özbaşı, D. (2021). Üniversite personelinin afet yönetimi hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının incelenmesi: çanakkale on sekiz mart üniversitesi örneği. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 16 (2021): 68-82.
10. Bulat, F., Özbaşı, D. (2021). Üniversite personelinin afet hazırlık bilgi düzeyleri. Kriz ve Acil Durum Araştırmaları Dergisi, 3(2), 55–67.
11. Chan, E., Kim, H. J., Lin CCheung, L Y E., Lee, P P. (2014). Is previous disaster experience a good predictor for disaster preparedness in extreme poverty households in remote muslim minority based community in China? J Immigrant Minority Health.16:466–472.
12. Chetry, B. (2017). Impact of disasters on women. South Asian Journal of Multidisciplinary Studies, 4(4), 223–232.
13. Chew, L., Ramdas, K.M. (2005). caught in the storm: the ımpact of natural disasters on women. San Francisco: The Global Fund for Women.
14. Cirban Ekrem E, Örenlioğlu B, Davulcu E. (2024). the ımpact of disaster preparedness training on disaster preparedness and attitudes toward fertility and childbearing among women of reproductive age. Disaster Medicine and Public Health Preparedness. 2024;18:e 302. doi:10.1017/dmp.2024.312
15. Çelik, A. (2023). Afet eğitim programlarına katılımın afet hazırlığına etkisi. Toplum ve Afet Yönetimi Dergisi, 7(1), 14–27.
16. Çelik, İ. H. (2023). A research on vocational school students within the framework of disaster awareness and disaster preparedness levels. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 852-869. https://doi.org/10.35341/afet.1236274
17. Darbaş, G. (2023). Kahramanmaraş depremlerinin düşündürdükleri ve afetlerin kadınlar üzerindeki etkisi. Jeo Dergisi, GüçlüOdaGüçlüJeolojiMühendisi, Şubat- Mart 2023 Sayı: 41
18. Demir, A. (2020). Afetlerde dezavantajlı gruplar. Afet Sosyolojisi, Ed. İslam Can, Çizgi Kitabevi, Konya.
19. Demirci, K., Avcu, T. (2021). Afet süreçlerinde kadın bireylerin yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, Volume 11, Issue 1 (2021) Cilt 11, Sayı 1 Demirgöz Bal, M. (2014). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine genel bakış. Kashed, 1(1): 15-28.
20. Dikmenli, Y., Yakar, H. (2019). Bireylerin afet farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8(2), 95–114.
21. Doğan, S., Sungur, C., Kılıç, A. (2024). Üniversite mezunu bireylerde afet hazırlık davranışları. Türk Afet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 66–79.
22. Doğan, U., Sungur, M., Atsal Kiliç, B. (2024). Kronik hastalığı olan yaşlı yakınlarına bakım verenlerdeki afet hazırbulunuşluk düzeyi ile kahramanmaraş depremi sonrasındaki bakım yükü arasındaki ilişki: tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(2), 516–523. https://doi.org/10.5336/nurses.2023-100660
23. Gökkaya, E. (2025). Hamile kadınların deprem korkuları ile afet bilinç algı düzeyleri üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(3), 984-997. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1772434
24. Gökkaya, E., Üstün, Ö. (2024). The effect of disaster awareness levels of healthcare professionals on disaster preparedness: a cross-sectional study. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences / Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(4), 635–641. https://doi.org/10.5336/healthsci.2023-100375
25. Gökkaya, G., Üstün, E. (2024). Hamile kadınlarda deprem korkusu ve afet bilinci düzeyi. Kadın Sağlığı Araştırmaları Dergisi, 5(1), 30–42.
26. Gülcemal, N. (2024). Cerrahi birimlerde çalışan hemşirelerin afetlere hazır olma durumları ve müdahale özyeterliliklerinin incelenmesi; çok merkezli kesitsel çalışma. Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (Yüksek lisans Tezi).
27. Güldü, Ö. (2023). Afet bilinci ve stresli durumlarla başa çıkma arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 638-658. https://doi.org/10.35341/afet.1286918
28. Gülsoy, A., Uyan, Y., Özcan, E., İskender Durmuş, M. (2024). The relationship between disaster literacy levels and disaster preparedness among adults, 13 November 2024, PREPRINT (Version 1) available at Research Square [https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-5146129/v1]
29. Gülsoy, M., Kılavuz, M., Şahin, F. (2024). Toplumda afet farkındalığı ve afet hazırbulunuşluk düzeylerinin incelenmesi. Afet ve Acil Durum Çalışmaları Dergisi, 9(1), 56–70.
30. Günay, B., Ünal, F. (2023). Lise öğrencilerinin afet hazırbulunuşluk düzeyleri. In EURASIA INTERNATIONAL CONGRESS OF LANGUAGE, HISTORY AND CULTURE (p. 1).
31. Ilgın, H.Ö., Karagül, D. (2022). Afet süreçlerinde kadınlara yönelik toplumsal cinsiyet eşitsizliğinde sivil toplum kuruluşu çalışanlarının deneyimleri: Çanakkale ili örneği. Journal of Emerging Economies and Policy, 7(2), 85-103
32. Işık, E. (2024). Afet ve kadın: toplumsal cinsiyete dayalı zarar görebilirlik, afet yönetimi, ruh sağlığı ve psikososyal destek hizmetleri. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(2), 882-909. https://doi.org/10.33708/ktc.1506810
33. İçerli, L., Bilen, G. (2024). Sosyal medya kullanımının afet bilinci algı düzeyine etkisi üzerine bir araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(2), 904-928. https://doi.org/10.15869/itobiad.1331920
34. İnal E, Altıntaş, K. H., Doğan, N. (2018). The development of a general disaster preparedness belief scale using the health belief model as a theoretical framework. International Journal of Assessment Tools in Education, 5(1), 146-158.
35. Kadıoğlu, M., Uncu, F. (2018). Aile sağlığı merkezlerinde afet bilinci ve hazırlık düzeyleri. Halk Sağlığı ve Kriz Yönetimi Dergisi, 2(2), 77–88.
36. Kadıoğlu, U. B., Uncu, F. (2018). Disaster awareness research in family health centers: The case of Elazig. Journal of Current Researches on Health Sector, 8 (2), 1-10.
37. Kahraman, S., Demir, B. (2023). Kahramanmaraş 2023 depremleri: etkiler ve müdahale. Afet Yönetimi Dergisi, 12(1), 45-67
38. Martona, R., Sutarto, J., Wijaya, A. (2019). Disaster and emergency preparedness among Indonesian nurses. International Journal of Disaster Risk Reduction, 39, 101–118. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101118
39. Martono, M., Satino, S., Nursalam, N., Efendi, F., Bushy, A. (2019). Indonesian nurses’perception of disaster management preparedness. Chinese Journal of Traumatology, 22(1), 41-46.
40. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
41. Neumayer, E., Plümper, T. (2007). The gendered nature of natural disasters: the ımpact of catastrophic events on the gender gap in life expectancy, 19812002. Annals of the Association of American Geographers, 97(3): 551-566.
42. Pertiwi, H., Zakiyah, Z. (2021). Factors affecting student's level of disaster preparedness knowledge. Jurnal Kesehatan, 12(2), 199-204.
43. Samanci Tekin, C., Aydin, G. (2024). Impacts of disasters on women: the case of Kahramanmaras Earthquake sequence. Arch Womens Ment Health (2024). https://doi.org/10.1007/s00737-024-01543-0
44. Smith, R., Brown, T., Green, A. (2018). Evaluating the disaster readiness of healthcare providers: A comprehensive approach. Health Services Research, 53(3), 745-760.
45. Şahin, Ş. (2019). Türkiye’de afet yönetimi ve 2023 hedefleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 1(2), 180-196. https://doi.org/10.46464/tdad.600455
46. Şentuna, B., Çakı, F. (2020). Balıkesir örnekleminde bir ölçek geliştirme çalışması: afet hazırbulunuşluk ölçeği. İDEALKENT, 11(31), 1959-1983. https://doi.org/10.31198/idealkent.728896
47. Temşi, Z. (2024). 06.02.2023 tarihli Kahramanmaraş depremlerinde psikososyal destek kapsamında deprem bölgesinde görev alan meslek elemanlarının kadın depremzedelere ilişkin deneyimleri. (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
48. Tercan, B. (2022). Afete dirençlilikte bireylerin afetlere hazırlığının incelenmesi: Erzincan ili örneği. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 261-269. https://doi.org/10.35341/afet.1063790
49. Tercan, B., Şahinöz, S. (2021). Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışan personelin afetlere hazırlık algılarını belirlemeye yönelik ölçek geliştirme: metodolojik bir çalışma. Hastane Öncesi Dergisi, 6(3), 367-379.
50. Tercan, M. (2022). Erzincan ilinde bireylerin afet hazırbulunuşluk düzeylerinin değerlendirilmesi. Afet Bilinci ve Yönetimi Dergisi, 5(2), 89–101.
51. Tuladhar, G. Yatabe, R., Dahal, R. K., Bhandary, N. P. (2015). Disaster risk reduction knowledge of local people in Nepal. Geoenvironmental Disasters, 2(5), 1-12. https://doi.org/10.1186/s40677-014-0011-4
52. Ünal, E. (2023). Deprem ve kadın sağlığı: 2023 Kahramanmaraş depremi örneği. Ed. Öztürk,M &Kırca,M. Özgür Yayınları. Varol, N., Buluş Kırıkkaya, E. (2017). Afetler Karşısında Toplum Dirençliliği. Resilience, 1(1), 1-9. https://doi.org/10.32569/resilience.344784
53. Walia, A. (2015). gender and disaster management a training of trainers (tot) module. New Delhi: National Institute of Disaster Management.
54. World Health Organization. (2019). Health emergency and disaster risk management framework.
55. URL 1, https://tdk.gov.tr/ (Son Erişim: 21.02.2025)
56. URL 2,https://www.afad.gov.tr/ (Son Erişim: 22.02.2025)
57. URL 3, https://www.unfpa.org/ (Son Erişim: 24.02.2025)