Öz
The purpose of the study is to determine the views of social studies teacher candidates on forest fires. In this respect, it is of great importance in determining the perspectives of prospective teachers, who will educate future generations, on the issue of forest fires. In this context, the study was conducted in the 2024-2025 academic year with 84 teacher candidates studying in the departments of social studies education in the faculties of education of Kırşehir Ahi Evran and Gazi universities in accordance with the qualitative research method. In the study, a semi-structured interview form created by the researchers was used in the data collection process. Data obtained from teacher candidates were analyzed using content analysis and descriptive analysis methods. According to the findings, it was concluded that half of the social studies teacher candidates see forest fires as only human disasters, the majority of them evaluate the cause of forest fires as artificial, they think there is a close relationship between forest fires and the summer season, the majority think there is a relationship between forest fires and climate, and almost all of the teacher candidates think that preparations against forest fires in Turkey are not sufficient. Based on these findings, it can be suggested that prospective teachers receive adequate training to have a complete and clear understanding of the effects of forest explosions.
Anahtar Kelimeler
Qualitative Research Forest Fires Pre-Service Teachers Social Studies
Kaynakça
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD], (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara.
- Atay, İ. (1975). Silvikültürde yangın kültürü, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, BXXI(1), 62-70.
- Avcı, M., Korkmaz, M. ve Alkan, H. (2009). Türkiye’de orman yangınlarının nedenleri üzerine bir değerlendirme. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, 7-10 Ocak, Antalya, 33-45.
- Bahadır, M. (2010). Türkiye’de (1998-2007) Görülen orman yangınlarının yüzey ve rakamsal sorgulama analizi. E-Journal of New World Sciences Academy, 5(3), 146-162.
- Baş, R. (1977). Türkiye’de orman yangınlarının nedenleri, zararları ve yangınlara karşı alınacak bazı önlemler. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, 27(2), 52-73.
- Bilgili, E. (2014a). Orman yangınları, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/15_01_02_1a809.pdf (Son Erişim: 03.06.2025)
- Bilgili, E. (2014b). Orman yangınlarının orman ekosistemleri üzerindeki etkileri, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/15_01_02_ab8fa.pdf (Son Erişim: 03.06.2025)
- Butler B. W. & Cohen J. D. (1998). Firefighter safety zones: a theoretical model based on radiative heating. Int. J. Wildland Fire, 8(2), 73-77.
- Christopoulou, A., Fyllas, N. M., Andriopoulos, P., Koutsias, N., Dimitrakopoulos, P.G., & Arianoutsou, M. (2014). Post-fire regeneration patterns of pinus nigra in a recently burned area in Mount Taygetos, Southern Greece: The role of unburned forest patches. Forest Ecology and Management, 327, 148-156.
- Doğanay, H., ve Doğanay, S. (2004). Türkiye’de orman yangınları ve alınması gereken önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 9(11), 31-48.
- Devlet Planlama Teşkilatı [DPT], (2001). Sekizinci beş yıllık kalkınma planı ormancılık özel ihtisas komisyon raporu. DPT Yayın No: 2531- ÖİK:547, Ankara.
- Đorđević, G., Ratknić, M., Rakonjac, L., & Dimitrijević, T. (2022). Sheme of organisation and procedures in the actions of entities on forest fire protection: Prevention and suppression of forest fires. Sustainable Forestry: Collection, (85-86), 197-214.
- Doyle, J. A. (1951). A survey of forest fire causes and suggested corrective measures. The Forestry Chronicle, 27(4), 335-348.
- Erdem, R. (1958). Türkiye'de orman yangınlarının önemi ve buna karşı alınması gereken tedbirler hakkında görüşler. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 8(2), 1-8.
- Ertuğrul, M. (2005). Orman yangınlarının dünyadaki ve Türkiye’deki durumu. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 7(7), 43-50.
- Ertuğrul, M. (2010). Orman yangınlarının yerleşim alanları üzerine etkisi ve koruma yöntemleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 12(17), 101-109.
- Flannigan, M. D., Stocks, B.J. & Wotton, B.M. (2000). Climate change and forest fires, Science of The Total Environment, 262 (3), 221-229.
- Flannigan, M. D., Amiro, B. D., Logan, K. A., Stocks, B. J. & Wotton, B. M. (2006). Forest fires and climate change in the 21 st century. Mitigation and adaptation strategies for global change, 11, 847-859.
- Haznedar, C., Erkan, N., ve Ayhan, E. (2023). Orman yangınları konusunda ilkokul öğretmenlerinin bilgi düzeyi ve eğitimdeki farkındalıklarının belirlenmesi (Bursa ili örneği). Ormancılık Araştırma Dergisi, 10(2), 224-234.
- Jolly, W., Cochrane, M., Freeborn, P. et al. (2015). Climate-induced variations in global wildfire danger from 1979 to 2013. Nat Commun 6, 7537.
- Kemer, N. (2022). Orman yangınları ve sonrası: Orman ekosistem restorasyonu. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (33), 373-381.
- Küçük, Ö ve Sağlam, B. (2004). Orman yangınları ve hava halleri. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 4(2), 220-231.
- Küçükosmanoğlu, A. (1985). Orman yangınları. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, 35(1),116-124
- Küçükosmanoğlu, A. (1994). Ülkemizde orman yangınları ve yangın sezonları. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 44(1-2), 121-128.
- Küçükosmanoğlu, A., Ayberk, H. & Küçükosmanoğlu, M. A. (2013). Yangına hassas yerlerde, özellikle yerleşim alanları çevresinde alınabilecek yangın koruma önlemleri. Yangın ve Güvenlik Dergisi, 162, 68-76.
- Küçükosmanoğlu, M., Ayberk, H., & Küçükosmanoğlu, A. (2015). İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü'nde orman yangınlarına karşı alınan koruma ve savaş uygulamalarının irdelenmesi. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 65(1), 41-52.
- Mol, T. (1993). Orman yangınları. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 43(3-4), 69-78.
- Omi, P.N., (2005). Forest fires: A reference handbook. ABC-CLIO, Santa Barbara, CA.
- Orman Genel Müdürlüğü [OGM], (2021). Orman yangınlarıyla mücadele değerlendirme raporları. Orman Genel Müdürlüğü, Ankara.
- Orman Genel Müdürlüğü [OGM], (2020). Orman genel müdürlüğü 2020 yili idare faaliyet raporu. Orman Genel Müdürlüğü Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Ankara.
- Öngören, G. (2004). Orman yangınlarının sosyo-ekonomik ve kültürel nedenleri ile Muğla örneği. Yüksek Lisans tezi, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
- Öztürk, N. ve Özkan, L. (2019). Orman yangınları ve yaban hayatı. Karadaki Yaşam, 2(4), 67-74.
- Şahin, M. (2025). 5-6 yaş grubu çocukların orman yangını ile ilgili algıları. TEBD, 23(1), 592-612.
- Touchan, R., Baisan, C., Mitsopoulos, I. D. & Dimitrakopoulos, A.P. (2012). Fire history in European black pine (Pinus nigra Arn.) Forests of the Valia Kalda, Pindus Mountains, Greece. Tree-Ring Research, 68 (1), 45-50.
- Vélez, R. (2002). Causes of forest fires in the Mediterranean Basin. In Risk management and sustainable forestry. EFI Proceedings, 42, 35-42.
- Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
- Zile, M. (2018). Gerçekleşmiş orman yangınlarının olay yerinde analizi, kusurluların ve kusur oranlarının belirlenmesi ve yapılması gereken önlemler. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 4(2), 89-97.
Öz
Çalışmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının orman yangınlarına yönelik görüşlerini belirlemektir. Bu yönü ile gelecek nesilleri yetiştirecek olan öğretmen adaylarının orman yangınları konusuna bakış açılarını belirlemekte büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışma 2024-2025 öğretim yılında nitel araştırma yöntemine uygun olarak Kırşehir Ahi Evran ve Gazi üniversitelerinin eğitim fakültelerinde bulunan sosyal bilgiler eğitimi anabilim dallarında öğrenim gören 84 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Çalışmada verilerin toplanması amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğretmen adaylarından elde edilen veriler içerik analizi ve betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yarısının orman yangınlarını sadece beşerî afet olarak gördükleri, büyük çoğunluğunun orman yangınlarının çıkış nedenini yapay olarak değerlendirdikleri, orman yangınları ile yaz mevsimi arasında sıkı bir ilişki olduğunu düşündükleri, çoğunluğa göre orman yangınları ile iklim arasında ilişki olduğu ve öğretmen adaylarının tamamına yakınının orman yangınlarına karşı Türkiye’deki hazırlıkların yeterli olmadığını düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlardan hareketle öğretmen adaylarının orman yangınları ile ilgili tam ve net bilgiye sahip olmaları konusunda yeterli eğitim almaları önerilebilir.
Anahtar Kelimeler
Nitel Araştırma Orman Yangınları Öğretmen Adayları Sosyal Bilgiler
Kaynakça
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD], (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara.
- Atay, İ. (1975). Silvikültürde yangın kültürü, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, BXXI(1), 62-70.
- Avcı, M., Korkmaz, M. ve Alkan, H. (2009). Türkiye’de orman yangınlarının nedenleri üzerine bir değerlendirme. I. Orman Yangınları ile Mücadele Sempozyumu, 7-10 Ocak, Antalya, 33-45.
- Bahadır, M. (2010). Türkiye’de (1998-2007) Görülen orman yangınlarının yüzey ve rakamsal sorgulama analizi. E-Journal of New World Sciences Academy, 5(3), 146-162.
- Baş, R. (1977). Türkiye’de orman yangınlarının nedenleri, zararları ve yangınlara karşı alınacak bazı önlemler. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, 27(2), 52-73.
- Bilgili, E. (2014a). Orman yangınları, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/15_01_02_1a809.pdf (Son Erişim: 03.06.2025)
- Bilgili, E. (2014b). Orman yangınlarının orman ekosistemleri üzerindeki etkileri, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/15_01_02_ab8fa.pdf (Son Erişim: 03.06.2025)
- Butler B. W. & Cohen J. D. (1998). Firefighter safety zones: a theoretical model based on radiative heating. Int. J. Wildland Fire, 8(2), 73-77.
- Christopoulou, A., Fyllas, N. M., Andriopoulos, P., Koutsias, N., Dimitrakopoulos, P.G., & Arianoutsou, M. (2014). Post-fire regeneration patterns of pinus nigra in a recently burned area in Mount Taygetos, Southern Greece: The role of unburned forest patches. Forest Ecology and Management, 327, 148-156.
- Doğanay, H., ve Doğanay, S. (2004). Türkiye’de orman yangınları ve alınması gereken önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 9(11), 31-48.
- Devlet Planlama Teşkilatı [DPT], (2001). Sekizinci beş yıllık kalkınma planı ormancılık özel ihtisas komisyon raporu. DPT Yayın No: 2531- ÖİK:547, Ankara.
- Đorđević, G., Ratknić, M., Rakonjac, L., & Dimitrijević, T. (2022). Sheme of organisation and procedures in the actions of entities on forest fire protection: Prevention and suppression of forest fires. Sustainable Forestry: Collection, (85-86), 197-214.
- Doyle, J. A. (1951). A survey of forest fire causes and suggested corrective measures. The Forestry Chronicle, 27(4), 335-348.
- Erdem, R. (1958). Türkiye'de orman yangınlarının önemi ve buna karşı alınması gereken tedbirler hakkında görüşler. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 8(2), 1-8.
- Ertuğrul, M. (2005). Orman yangınlarının dünyadaki ve Türkiye’deki durumu. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 7(7), 43-50.
- Ertuğrul, M. (2010). Orman yangınlarının yerleşim alanları üzerine etkisi ve koruma yöntemleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 12(17), 101-109.
- Flannigan, M. D., Stocks, B.J. & Wotton, B.M. (2000). Climate change and forest fires, Science of The Total Environment, 262 (3), 221-229.
- Flannigan, M. D., Amiro, B. D., Logan, K. A., Stocks, B. J. & Wotton, B. M. (2006). Forest fires and climate change in the 21 st century. Mitigation and adaptation strategies for global change, 11, 847-859.
- Haznedar, C., Erkan, N., ve Ayhan, E. (2023). Orman yangınları konusunda ilkokul öğretmenlerinin bilgi düzeyi ve eğitimdeki farkındalıklarının belirlenmesi (Bursa ili örneği). Ormancılık Araştırma Dergisi, 10(2), 224-234.
- Jolly, W., Cochrane, M., Freeborn, P. et al. (2015). Climate-induced variations in global wildfire danger from 1979 to 2013. Nat Commun 6, 7537.
- Kemer, N. (2022). Orman yangınları ve sonrası: Orman ekosistem restorasyonu. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (33), 373-381.
- Küçük, Ö ve Sağlam, B. (2004). Orman yangınları ve hava halleri. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 4(2), 220-231.
- Küçükosmanoğlu, A. (1985). Orman yangınları. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, 35(1),116-124
- Küçükosmanoğlu, A. (1994). Ülkemizde orman yangınları ve yangın sezonları. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 44(1-2), 121-128.
- Küçükosmanoğlu, A., Ayberk, H. & Küçükosmanoğlu, M. A. (2013). Yangına hassas yerlerde, özellikle yerleşim alanları çevresinde alınabilecek yangın koruma önlemleri. Yangın ve Güvenlik Dergisi, 162, 68-76.
- Küçükosmanoğlu, M., Ayberk, H., & Küçükosmanoğlu, A. (2015). İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü'nde orman yangınlarına karşı alınan koruma ve savaş uygulamalarının irdelenmesi. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 65(1), 41-52.
- Mol, T. (1993). Orman yangınları. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 43(3-4), 69-78.
- Omi, P.N., (2005). Forest fires: A reference handbook. ABC-CLIO, Santa Barbara, CA.
- Orman Genel Müdürlüğü [OGM], (2021). Orman yangınlarıyla mücadele değerlendirme raporları. Orman Genel Müdürlüğü, Ankara.
- Orman Genel Müdürlüğü [OGM], (2020). Orman genel müdürlüğü 2020 yili idare faaliyet raporu. Orman Genel Müdürlüğü Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Ankara.
- Öngören, G. (2004). Orman yangınlarının sosyo-ekonomik ve kültürel nedenleri ile Muğla örneği. Yüksek Lisans tezi, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
- Öztürk, N. ve Özkan, L. (2019). Orman yangınları ve yaban hayatı. Karadaki Yaşam, 2(4), 67-74.
- Şahin, M. (2025). 5-6 yaş grubu çocukların orman yangını ile ilgili algıları. TEBD, 23(1), 592-612.
- Touchan, R., Baisan, C., Mitsopoulos, I. D. & Dimitrakopoulos, A.P. (2012). Fire history in European black pine (Pinus nigra Arn.) Forests of the Valia Kalda, Pindus Mountains, Greece. Tree-Ring Research, 68 (1), 45-50.
- Vélez, R. (2002). Causes of forest fires in the Mediterranean Basin. In Risk management and sustainable forestry. EFI Proceedings, 42, 35-42.
- Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
- Zile, M. (2018). Gerçekleşmiş orman yangınlarının olay yerinde analizi, kusurluların ve kusur oranlarının belirlenmesi ve yapılması gereken önlemler. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 4(2), 89-97.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Sosyoloji (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 1 Ağustos 2025 |
| Kabul Tarihi | 26 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 23 Mart 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.35341/afet.1756479 |
| IZ | https://izlik.org/JA64UN33UU |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: 21 |
Kaynak Göster
Amaç ve Kapsam
Fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran afetler;
normal yaşamı ve insan faaliyetlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak
toplulukları etkileyen, doğal ve teknolojik veya insan kökenli olaylardır.
Dünya genelinde, afetlerin ve afetlerden kaynaklanan kayıpların artışı bu
alanda yapılacak akademik çalışmaların önemini arttırmaktadır. Afet ve Risk
Dergisi (Journal of Disaster and Risk), farklı disiplinlerde afet konusunda
yapılmış olan çalışmaların değerlendirilmesi ve dünya ile paylaşılması amacıyla
oluşturulmuş akademik bir platform olmayı hedeflemektedir.
Yılda 3 kez (Mart, Temmuz ve Kasım aylarında) Türkçe ve İngilizce dillerinde yayımlanan dergimiz, yıl içinde güncel konularda da özel sayılar çıkarmayı amaçlamaktadır.
Dergimiz, Ulakbim web portalı üzerinde bulunmaktadır.
Dergimiz, afet çalışmalarında aşağıdaki disiplinlere öncelik vermektedir:
- · Afet Tıbbı
- · Antropoloji
- · Coğrafya
- · Çevre ve Doğa Bilimleri
- · Eğitim Bilimleri
- · Ekonomi ve İşletme
· Harita ve Jeodezi
· Hukuk
· İktisadi ve İdari Bilimler
· Jeoloji - Jeofizik
· Kamu Yönetimi
· Mimarlık
· Mühendislik ve Temel Bilimler
· Psikoloji
· Sağlık Bilimleri
· Siyaset Bilimleri ve Uluslararası İlişkiler
· Sosyal ve Beşeri Bilimler
· Sosyoloji
· Şehir Bölge Planlama
· Yer Bilimleri
Hakemlik Süreci
Afet ve Risk Dergisi, karşılıklı bilinmezlik ilkesi “çift taraflı kör” (double-blind) hakemlik sürecini kullanmaktadır. Dergide yayımlanmak üzere gönderilen makaleler Editör ve Alan Editörlerinin ön incelemesinden sonra en az 3 hakemin inceleme ve değerlendirmesinden geçirilmektedir. Derginin konu ve kapsamını içermeyen veya derginin yazım kurallarına içerik ve şekil şartları açısından uygun olmayan makalelerin hakemlik süreci başlatılmamaktadır.
Makale İşlem Ücreti
Afet ve Risk Dergisi’ne gönderilen makalelerden herhangi bir değerlendirme ve başvuru ücreti alınmamaktadır.
Abstracting/Indexing
Afet ve Risk Dergisi; TR DİZİN, SCOPUS ve DRJI tarafından taranmaktadır.
Yazım Kuralları
Makaleler yalnızca dergi tarafından sağlanan Word şablonu üzerinden hazırlanmalıdır. Ayrıca makale dosyanızla beraber yükleme aşamasında size sunulan zorunlu formaların ve çalışma için gerekli ise Etik Onay raporunun da ilk makale başvuru sürecinde sisteme yüklenmesi gerekmektedir. Şablona göre hazırlanmayan ve zorunlu formları eksik olan makaleler değerlendirme sürecine alınmadan iade edilecektir. Lütfen makalenizi sisteme yüklemeden önce Word dosyasının Bilgi - İlgili Kişiler - Yazar kısmında isminizin yazılı olmadığından emin olunuz.
• Şablonda yer alan sayfa boyutu, kenar boşlukları, sütun düzeni, başlık stilleri, yazı tipi ve punto ayarları değiştirilmemelidir. YAZIM KURALLARININ TAMAMI örnek şablonda verilmiştir. Lütfen detaylı bilgi için örnek makale dosyasını kontrol ediniz.
• Yazarlar makale dosyasında yazar bilgileri, kurum ve iletişim bilgileri kısımlarını DOLDURMAMALIDIR. Bu bilgiler Başlık Sayfası Formu üzerinde doldurulmalıdır.
• Farklı bir kaynaktan (başka Word/PDF/web) metin yapıştırılırken biçim bozulmalarını önlemek için mümkünse “Yalnızca metin” olarak yapıştırılmalı veya “Biçimlendirmeyi temizle” seçeneği kullanılmalıdır.
• Şablon dışı biçimlendirme ile hazırlanmış dosyalar, mizanpaj sorunları nedeniyle düzeltme için iade edilebilir.
1. Metin ve Sayfa Formatı
• Yazı Tipi: Tüm metin boyunca Calibri kullanılmalıdır.
• Sayfa Yapısı: A4 boyutunda, her kenardan (sağ, sol, üst, alt) 2 cm boşluk bırakılmalıdır.
• Hizalama: Paragraflar iki yana yaslı olmalıdır.
• Uzunluk: Kaynakça dahil toplam metin 20 sayfayı aşmamalıdır.
2. Başlık ve Yazar Düzeni
Şablonda yer alan başlık ve yazar alanları aşağıdaki biçimde doldurulmalıdır:
• Makale Başlığı: Calibri, 14 punto, kalın (bold), ortalı. Başlıkta yalnızca kelimelerin baş harfleri büyük olmalıdır. Satır aralığı 1,5 olmalıdır.
• Yazar İsimleri: Calibri, 12 punto, ortalı. Başlıktan sonra bir satır boşluk bırakılmalıdır.
3. Özet ve Abstract
• Özet ve İngilizce özet için sırasıyla “ÖZ” ve “ABSTRACT” başlıkları kullanılmalıdır.
• Türkçe ve İngilizce başlıklar Calibri, 14 punto, kalın (bold) ve sola yaslı olmalıdır.
4. Tablo ve Şekiller
• Şekil başlıkları ilgili şeklin altında yer almalıdır.
• Tablo başlıkları ilgili tablonun üzerinde yer almalıdır.
• Tablo ve şekillerden önce metin içerisinde tablo ve şekillere atıf yapılmalıdır.
• Başlık formatı: Calibri, 10 punto, kalın (bold).
• Tablo içi metinler ihtiyaca göre 9-10 punto aralığında düzenlenebilir.
5. Dosya Formatı ve Yükleme
• Sisteme yüklenecek ana dosya formatı .docx olmalıdır.
• Dosya, şablon üzerinde hazırlanmış nihai sürüm olarak yüklenmelidir.
6. Kaynakça (APA 7) Formatı
Atıf yapılan tüm eserler “Kaynaklar” başlığı altında toplanmalı; yazarların soyadlarına göre alfabetik, aynı yazarın birden fazla çalışması varsa yayın yılına göre kronolojik sırayla düzenlenmelidir.
Kaynaklar ve Teşekkür başlıkları numaralandırılmamalıdır.
Kaynakça, ilk yazarın soyadı esas alınarak alfabetik sırada verilmelidir ve metin Calibri yazı tipinde, 10 punto olacak şekilde yazılmalıdır.
Kaynakçada yer alan makale başlıklarında yalnızca ilk kelimenin baş harfi büyük olmalıdır.
HER BİR KAYNAK ARASINA BİR SATIR BOŞLUK BIRAKILMALIDIR. Paragraf başı veya paragraf sonrası için ayrıca boşluk bırakılmaz; kaynak metinleri direkt birbirini takip eder
Kaynakça metinleri iki yana yaslı (justified) olmalıdır. . Kaynaklarda paragraf veya satır girintisi verilmez.
Farklı yayın türlerine ait kaynak gösterme biçimlerine ilişkin örnekler aşağıda sunulmuştur.
Atıflar ve Alıntılar
Metindeki referanslar parantez içinde isim ve yıla göre belirtilmelidir. Örn:
i. Çok kriterli karar verme yöntemleri birçok alanda kullanılmaktadır (Thompson, 1990).
ii. Bu yöntem Becker ve Seligman (1996) tarafından geliştirilmiştir.
iii. Afet yönetimi bütünleşik yaklaşımı farklı disiplinleri bir araya getirmektedir (Abbott, 1991; Kelso ve Smith 1998; Kaya vd., 2020; Barakat vd., 1995a, b; Medvec vd., 1999, 2000).
Parantez içi alıntı: (Grady vd., 2019) İngilizce makalelerde: (Grady et al., 2019)
Anlatısal alıntı: Grady vd. (2019) İngilizce makalelerde: Grady et al. (2019)
Referanslar makalenin sonunda “Kaynaklar” başlığı altında verilmelidir. Her kaynaktan sonra 1 satır boşluk bırakılmalı ve 10 punto olmalıdır. Kaynaklar iki yana yaslı olmalıdır.
Kaynak listesinde yalnızca metinde atıfta bulunulan ve yayınlanmış veya yayına kabul edilmiş eserler yer almalıdır. Kişisel yazışmalar ve yayınlanmamış eserler sadece metinde belirtilmelidir.
Kaynak listesi, her çalışmanın ilk yazarının soyadına göre alfabetik olarak sıralanmalıdır.
Kaynaklarınızı aşağıdaki kurallara göre alfabetik sıralayınız:
i. Tek yazar için, ilk olarak yazar adına göre, sonra kronolojik olarak,
ii. İki yazar için ilk olarak yazar adına, sonra ortak yazar adına, sonra kronolojik olarak;
iii. İkiden fazla yazar için ilk yazarın adıyla, sonra kronolojik olarak.
Tek yazarlı
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Makalenin başlığı. Derginin Adı, Cilt (Sayı), ilk sayfa–son sayfa. doi
Demir, S. (2016). The role of cognitive strategies in second language reading comprehension. Journal of Language and Linguistic Studies, 12(2), 45–60.
Kaya, E. (2019). Urban heat island effects in rapidly growing cities: A case study of Ankara. Sustainable Cities and Society, 44, 455–463. https://doi.org/10.1016/j.scs.2018.10.021
Smith, J. L. (2014). Visual attention and memory performance in complex tasks. Cognitive Psychology, 72, 1–25. https://doi.org/10.1016/j.cogpsych.2014.03.002
Öztürk, B. (2021). Türkiye’de yenilenebilir enerji yatırımlarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Enerji, Piyasa ve Düzenleme, 7(1), 23–39.
Harrison, R. (2008). The social dynamics of innovation networks. Research Policy, 37(2), 204–217. https://doi.org/10.1016/j.respol.2007.10.001
Çelik, N. (2020). Ortaöğretim öğrencilerinde akademik motivasyonun başarıyla ilişkisi. Eğitim ve Bilim, 45(203), 89–105. https://doi.org/10.15390/EB.2020.8742
İki veya daha fazla yazarlı
Genel format: Soyisim, A., Soyisim, B. (Yıl). Makalenin başlığı. Derginin Adı, Cilt(Sayı), ilk sayfa–son sayfa. doi
Yıldırım, S., Karaca, F. (2020). Evaluation of flood risk using GIS-based multi-criteria decision analysis. Natural Hazards, 104(2), 1789–1810. https://doi.org/10.1007/s11069-020-04262-3
Brown, T. A., Green, R. L. (2015). Climate change perception and adaptation strategies in coastal communities. Environmental Research Letters, 10(9), 094012. https://doi.org/10.1088/1748-9326/10/9/094012
Çetin, M., Demirci, A., Yılmaz, K. (2018). Kentsel alanlarda hava kirliliğinin mekânsal dağılımının coğrafi bilgi sistemleri ile analizi. Türkiye Coğrafya Dergisi, 70, 25–38.
Miller, P. H., Johnson, R. T., Smith, L. A. (2012). Collaborative learning and academic achievement: A meta-analysis. Review of Educational Research, 82(3), 367–409. https://doi.org/10.3102/0034654312446351
Aydın, İ., Özkan, B. (2021). Tarımsal kuraklık analizinde standartlaştırılmış yağış indeksi ve uzaktan algılama verilerinin kullanımı. Tarım Bilimleri Dergisi, 27(4), 512–523. https://doi.org/10.15832/ankutbd.673421
Wilson, M., Clark, S., Thompson, J., Lee, D. (2017). Advances in remote sensing techniques for forest monitoring. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 58, 123–135. https://doi.org/10.1016/j.jag.2017.02.004
DOI Numarası Almış Makale
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Makalenin başlığı. Derginin Adı. Advance online publication. doi
Kurt, M., Aslan, Z. (2020). Spatial assessment of landslide susceptibility using machine learning approaches. Natural Hazards. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s11069-020-03985-5
Harris, P. L., Corriveau, K. H. (2014). Young children’s selective trust in informants. Developmental Psychology. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/a0036857
Basım Aşamasındaki Makale (In Press)
Genel format: Soyisim, A. (in press). Makalenin başlığı. Derginin Adı.
Demir, A., Yıldız, B. (in press). Climate change adaptation strategies in Mediterranean coastal cities. Climate Policy.
Nguyen, T. H., Lee, S. (in press). Machine learning approaches for flood risk assessment. Natural Hazards Review.
Kara, F. (in press). Üniversite öğrencilerinde dijital bağımlılığın akademik başarıya etkisi. Eğitim ve Bilim.
Ön Baskı (Preprint) Makale
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Makalenin başlığı. Web Sitesi. doi
Özkan, M., Arslan, E. (2021). Analysis of drought trends using standardized precipitation indices in semi-arid regions. EarthArXiv. https://doi.org/10.31223/X5JQ2R
Wilson, R., Carter, L., Hughes, M. (2019). Social media misinformation during natural disasters. PsyArXiv. https://doi.org/10.31234/osf.io/abcd1
Yılmaz, S. (2022). Öğretmen adaylarında uzaktan eğitime yönelik tutumların incelenmesi. SocArXiv. https://doi.org/10.31235/osf.io/xyz89
Kitap
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Kitabın başlığı (Baskı, Cilt). Yayıncı. doi
(Baskı, cilt numarası ve doi zorunlu değildir.)
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Giddens, A. (2013). Sociology (7th ed.). Polity Press.
Özdemir, S. (2018). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
UNESCO. (2015). Rethinking education: Towards a global common good? UNESCO Publishing.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
Kitap İçerisinde Bölüm
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Bölümün başlığı. In B. Soyisim, C. Soyisim D. Soyisim (Eds.), Kitabın başlığı (Cilt, pp. ilk sayfa–son sayfa). Yayıncı. doi
Kaya, N. (2016). Öğrenme kuramları. In A. Yıldız M. Demir (Eds.), Eğitim psikolojisi (pp. 85–112). Nobel Akademik Yayıncılık.
Hall, S. (2000). Cultural identity and diaspora. In J. E. Braziel A. Mannur (Eds.), Theorizing diaspora (pp. 233–246). Blackwell Publishing.
Smith, L. T. (2012). Research through indigenous lenses. In D. M. Mertens P. E. Ginsberg (Eds.), The handbook of social research ethics (pp. 201–218). SAGE Publications.
Demirci, A. (2019). Coğrafi bilgi sistemlerinin afet yönetiminde kullanımı. In H. Akıncı (Ed.), Afet yönetimi ve mekânsal analizler (pp. 45–68). Beta Yayınları.
Konferans / Sempozyum Bildirisi (Yayınlanmamış)
(Bildiri, açılış konuşması, poster sunumu vb.)
Yalçın, E. (2019, September 12–14). Spatial analysis of urban flood risk using GIS [Paper presentation]. International Symposium on Geographical Information Systems, Ankara, Türkiye.
Johnson, R. K., Miller, S. A. (2021, April 22–25). Social media use and academic stress among university students [Poster presentation]. American Educational Research Association Annual Meeting, Orlando, FL, United States.
Bildiri Kitabında Yayımlanan Konferans Bildirisi
Demirtaş, M. (2015). Renewable energy education in engineering curricula. In L. Novak P. Rossi (Eds.), Advances in engineering education (pp. 143–160). Springer.
Korkmaz, H., Şahin, B. (2018). Afet yönetiminde uzaktan algılama tekniklerinin kullanımı. In A. Demir F. Kaya (Eds.), Afet çalışmaları ve mekânsal analizler (pp. 89–104). Nobel Akademik Yayıncılık.
Konferans Bildirisi (Dergi Sayısında Yayımlanmış)
Lopez, M., Garcia, R. (2016). Trade openness and employment dynamics in emerging economies. Proceedings of the International Conference on Economics and Finance, 18(2), 55–63.
Aksoy, C., Yılmaz, T. (2020). Türkiye’de işgücü piyasasında bölgesel farklılıklar. Proceedings of the Social Sciences Congress, 5(1), 101–115. https://doi.org/10.17645/ssc.v5i1.3021
Yayınlanmış Tez veya Bitirme Tezi
Genel format: Soyadı, A. A. (Yıl). Tezin başlığı [Doktora tezi, Yüksek lisans tezi veya Lisans bitirme tezi, Tezin yapıldığı kurumun adı]. Deponun adı. www.website.com
Demir, S. (2019). Coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak heyelan duyarlılık analizinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
Yıldız, E. A. (2021). İklim değişikliğinin tarımsal kuraklık üzerindeki etkilerinin mekânsal analizi [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
Smith, R. J. (2017). Teacher motivation and job satisfaction in secondary education [Master’s thesis, University of Manchester]. Manchester E-Theses Online. https://ethos.bl.uk
Chen, L. (2020). Urban resilience strategies in flood-prone cities [Doctoral dissertation, National University of Singapore]. NUS Institutional Repository. https://scholarbank.nus.edu.sg
Rapor
Genel format: Yazar. (Yıl). Raporun başlığı (Varsa rapor veya çalışma belgesi numarası). Yazardan farklıysa yayıncı. Varsa internet adresi
World Health Organization. (2018). Global status report on road safety 2018. World Health Organization. https://www.who.int
Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). İklim değişikliği göstergeleri (İstatistiksel Rapor No. 458). TÜİK. https://data.tuik.gov.tr
OECD. (2020). Education at a glance 2020: OECD indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education
European Environment Agency. (2019). Climate change adaptation in Europe (EEA Report No. 4/2019). Publications Office of the European Union. https://www.eea.europa.eu
Çevrimiçi Doküman / Web Sitesi
Genel format: Soyisim, A. (Yıl). Web sayfasının başlığı. Web sitesinin adı. İnternet adresi
Not: Yazar adı ile web sitesinin adı aynıysa, tekrar etmemek için web sitesinin adı yazılmaz.
Demir, N. (2020, October 15). Urban flooding risks under climate change scenarios. Climate-ADAPT. https://climate-adapt.eea.europa.eu (Son Erişim Tarihi: 18 Kasım 2026)
Parker, L. (2021). How plastic pollution affects marine life. National Geographic. https://www.nationalgeographic.com (Son Erişim Tarihi: 18 Kasım 2026)
BBC News. (2019). Amazon rainforest fires explained. https://www.bbc.com/news/world-latin-america-49415973 (Son Erişim Tarihi: 18 Kasım 2026)
United Nations. (2022). World population prospects 2022. https://www.un.org/development/desa/pd (Son Erişim Tarihi: 18 Kasım 2026)
Yayınlanmış ve Yayınlanmamış Veri Seti
Genel format: Yazar. (Yıl). Dokümanın ya da veri setinin adı [Data set]. Web sitesi. İnternet adresi
Kummu, M., Taka, M., Guillaume, J. H. A. (2018). Gridded global drought dataset (1901–2016) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.1210133
Eurostat. (2021). Regional unemployment statistics [Data set]. https://ec.europa.eu/eurostat
Smith, J. A. (2019). Student engagement survey results [Unpublished raw data]. University of Melbourne.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2020). Enflasyon göstergeleri veri seti [Data set]. EVDS. https://evds2.tcmb.gov.tr
Kaynak Gösteriminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
1.Kaynakça listesi, yazarların soyadları esas alınarak alfabetik sırada oluşturulmalıdır.
Örnek:
Altman, R. (2010).
Baker, S. (2015).
Chen, L., Wong, P. (Eds.). (2018).
Thompson, J. (2012).
2.Aynı soyadı taşıyan farklı yazarlara ait eserler, yazarların isimlerinin baş harfleri dikkate alınarak alfabetik biçimde sıralanmalıdır.
Örnek:
Kim, H. (2009).
Kim, J. (2011).
3.Bir yazara ait birden fazla çalışma bulunuyorsa, bu çalışmalar yayın yılına göre, en eski tarihliden en yeniye doğru listelenmelidir.
Örnek:
Lopez, M. (2014).
Lopez, M. (2019).
4.Aynı yazar veya yazarlar tarafından aynı yıl içinde yayımlanan birden fazla çalışma varsa, kaynaklar makale başlıklarının alfabetik sırasına göre dizilmeli; yayın yılına a, b, c gibi harfler eklenerek ayırt edilmelidir.
Örnek:
Rivera, P. (2020a).
Rivera, P. (2020b).
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Etik İlkeler
Afet ve Risk Dergisi, dergide yayımlanacak makalelerdeki intihalleri tespit etmek amacıyla İntihal.net kullanmaktadır. Yayından önce tespit edilen intihallerin %10’un üstünde çıkması halinde, makale hakem değerlendirme süreci başlatılmadan iade edilmektedir. Bir makale, benzerlik oranı %10'un altında çıkmasına rağmen akademik yöntem ve etiğe aykırı ise, kaynak gösteriminde tutarsızlık, amaçlı yanlışlık ya da sahtecilik gösteriyorsa benzerlik oranına bakılmaksızın iade edilir veya revizyon istenir.
Dergiye gönderilecek bilimsel yazılarda, ICMJE (International Committee of Medcial Journal Editors) tavsiyeleri ile COPE (Committee on Publication Ethics) standartları dikkate alınmalıdır.
Afet ve Risk Dergisi'nde uygulanan yayın süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Bu doğrultuda uygulanan süreçler, yazarların ve yazarları destekleyen kurumların çalışmalarının kalitesine doğrudan yansımaktadır. Hakemli çalışmalar bilimsel yöntemi somutlaştıran ve destekleyen çalışmalardır. Bu noktada sürecin bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır. Afet ve Risk Dergisi yayın etiği kapsamında tüm paydaşların aşağıdaki etik sorumlulukları taşımasını beklenmektedir.
Yazarların Etik Sorumlulukları
1. Makaleler gönderici yazarın kendi orijinal çalışması olmak zorundadır.
2. Gönderilen taslak makaleler kesinlikle yayımlanmamış ve daha önce yayımlanmış hiç bir bilgi içermemelidir.
3. Yazar(lar) açısından olası bir çıkar çatışması durumu algılanırsa/tespit edilirse, bu, gönderim işleminden önce taslak makalede mutlaka açıklanmalıdır.
4. Yazar(lar), taslak makalenin hazırlanmasında kullandıkları tüm veri kaynaklarına atıfta bulunmalıdır.
5. Yazar(lar) araştırma sonuçlarını doğru bir şekilde sunmalı ve buldukları sonuçların önemini içeren objektif bir tartışma yapmalıdır.
6. Araştırmada kullanılan veri ve metotların yeterli bir detayla makalede sunulması gerekmektedir ki diğer araştırmacılar bu çalışmayı tekrar edebilsinler.
7. Yazar(lar), istendiği takdirde, verilerin en azından işlenmemiş hallerini derginin hakem ve editörlerine sunmak üzere hazır halde bulundurmalıdır.
8. Özgün olmayan içeriklerin yeniden yayımlanmasına tolerans gösterilmez (örneğin, daha önce başka dilde basılmış bir makalenin İngilizce çevirisi kabul edilemez).
9. Yazar(lar)ın, eğer yayımlandıktan sonra makalelerinde hata(lar) ve eksiklik(ler) bulurlarsa, uygun önlemlerin alınması için en kısa zamanda derginin editörleri ile temasa geçmeleri gerekmektedir.
10. İntihal, veri uydurma ve görüntü manipülasyonu tolere edilmez.
Hakemlerin Etik Sorumlulukları
1. Makaleler; cinsiyet, ırk, etnik köken, din, milliyet ve siyasi görüş ayrımı yapılmaksızın makalenin bilimsel içeriği temel alınarak adil olarak değerlendirilir.
2. Değerlendirme esnasında gözlenen herhangi bir çıkar çatışması editöre iletilmek zorundadır.
3. Makale ile ilişkili bilgiler gizli tutulmalıdır.
4. Yayının ret edilmesine neden olabilecek bilgi editöre gönderilmek zorundadır.
Editörlerin Etik Sorumlulukları
1. Makaleler; cinsiyet, ırk, etnik köken, din, milliyet ve siyasi görüş ayrımı yapılmaksızın makalenin bilimsel içeriği temel alınarak adil olarak değerlendirilir.
2. Makale ile ilişkili bilgiler gizli tutulmalıdır.
3. Makalelerle ilişkili gözlenen herhangi bir çıkar çatışması mutlaka açıklanmalıdır.
Yayın Politikası
• Afet ve Risk Dergisi, dergide yayımlanacak makalelerdeki intihalleri tespit etmek amacıyla İntihal.net kullanmaktadır. Yayından önce tespit edilen intihallerin %10’nin üstünde çıkması halinde, makale hakem değerlendirme süreci başlatılmadan iade edilmektedir.
• Dergide afet ve risk konusunda çeşitli araştırma alanlarından gelen bilimsel makaleler yayımlanmaktadır.
• Dergiye gönderilen makaleler Türkçe veya İngilizce olarak kabul edilmektedir.
• Gönderilen makalelerin inceleme ve değerlendirme süreci, “Kör Hakemlik” yöntemi ile (hakem ve yazarların birbirlerinin bilgilerini görmeleri engellenerek) yürütülmektedir.
• Dergimiz Açık Kaynak Yayın Politikasını benimsemektedir.
• Dergimizde, makale yayınlama ve yayınlanan makalelere erişim süreçlerinde herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Yayına kabul edilen makaleler için yazarlara ve hakemlere ücret ödenmemektedir.
• Dergimizde makale değerlendirme sürecinin, hakem değerlendirmelerine bağlı olarak her bir makale için en fazla 6 ay sürmesi öngörülmektedir.
• Gönderilen makaleler için “Düzeltme” kararı alındığında yazarların 15 gün içinde gerekli düzeltmeleri yaparak makalenin son şeklini sisteme yüklemeleri gerekmektedir. Düzeltmeler belirtilen sürede yapılıp gönderilmediği takdirde, editörler makaleyi reddetme hakkına sahiptir.
• Dergiye gönderilen makaleler, başka yerde yayınlanmamış veya yayınlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır.
• Tez, sunum veya bildiri olarak kullanılmış ve makale olarak dergimize gönderilen çalışmalar için daha önceki kullanımına yönelik bilgiler aşağıdaki koşullara göre ilk sayfada dipnot olarak verilmelidir.
- Çalışma özet bildiri olarak yayınlanmış ise; bildiri başlığı, etkinliğin adı, tarihi ve yer bilgisi yazılmalıdır.
- Çalışma lisansüstü tezlerden üretilmiş ise; tezin adı, danışmanın adı, yapıldığı üniversite ve enstitü bilgileri ile birlikte tamamlanma tarihi ve yer bilgisi yazılmalıdır.
- Çalışma araştırma kurumu veya fonu tarafından desteklenmiş ise; destek sağlayan kuruluş adı, proje numarası ve tamamlandığı tarih bilgisi yazılmalıdır.
- Belirtilen koşullar dışında sunulmuş ve bir kısmı yayınlanmış çalışmalardan üretilmiş makaleler için etkinlik bilgileri ayırt edici şekilde yazılmalıdır.
• Gönderilen makaleler hakemlere sunulmadan önce aşağıdaki noktalar dikkate alınarak incelenmekte, değerlendirme sürecine uygun bulunan makaleler hakemlere gönderilmektedir:
- Yazım kurallarına uygunluğu
- Şekilsel olarak şablona uygunluğu
- Amaç ve kapsamına uygunluğu
- Yayın ilkelerine uygunluğu
- Yayın etiğine uygunluğu
- Bilimsel niteliği ve özgünlüğü
• Bir makale en az 2 hakem tarafından değerlendirilmektedir. Bir hakem tarafından yayınlanmaya uygun görülmemesi durumunda makale üçüncü bir hakem tarafından değerlendirilmektedir. Makalenin yayına kabul edilmesi için ön şart olarak en az 2 hakem tarafından yayınlanmaya uygun görülmesi gerekmektedir. Hakem onayları sonrasında Baş Editör ve Yayın Kurulu, makalenin yayınlanıp yayınlanmayacağı konusunda karar yetkisine sahiptir.
• Dergimize makale gönderen tüm yazarlar eşit haklara sahiptir. Makalelerin değerlendirme, kabul ve yayınlama süreçlerinde çalışma veya yazara herhangi bir ayrıcalık tanınmamaktadır. Kabul edilen makalelerin yayınlanma sırası, kabul zamanına bağlı olarak ayarlanmaktadır. Fakat Yayın Kurulu, gerekli gördüğü durumlarda değişiklik yapma hakkını saklı tutmaktadır.
• Bir makale yayına kabul edildikten sonra, “Telif Hakkı Devir Formu” tüm yazarlar tarafından doldurulup imzalanarak dergi sistemine yüklenmelidir.
• Yayınlanmak üzere kabul edilen makaleler, Afet ve Risk Dergisi tarafından yayın haklarının tümüne sahip olarak yayınlanmaktadır.
Ücret Politikası
Afet ve Risk Dergisi’ne gönderilen makalelerden herhangi bir değerlendirme ve başvuru ücreti alınmamaktadır.
