KUR’ÂN’DA DAĞ VE DEPREM MÜNASEBETİ

Öz

Bu çalışma, Kur’ân'da geçen dağ ve deprem kavramları arasındaki anlam ve fiziksel münasebetini incelemektedir. Kur’ân’da deprem genellikle “zelzele”, “racfe”, “racce” ve “meyd” gibi kelimelerle; dağ ise “cebel” ve “ravâsî” terimleriyle ifade edilmektedir. Dağlar, Kur’ân’da yeryüzünün dengesini sağlamak üzere yerleştirilmiş sabit unsurlar olarak betimlenirken, ‎depremler daha çok kıyamet, ilahi uyarı ve azap gibi durumlarla ilişkilendirilmektedir. Çalışmada, bu iki ‎kavramın geçtiği ayetler tespit edilerek klasik tefsir kaynakları ve bilimsel veriler ışığında değerlendirmeler ‎yapılmıştır. Depremler Kur’ân’da ilk yaratılış, geçmiş kavimlerin helakı ve kıyamet sahneleri olmak üzere üç ‎temel zaman bağlamında ele alınmıştır. Ayrıca bazı ayetlerde şimdiki zamana yönelik ifadelerin de yer aldığı ‎görülmektedir. Bu zaman dilimlerinde, depremle birlikte anılan dağların, sabitleyicilik-dengeleyicilik, sağlamlık ‎ve fanilik yönlerine temas edilmiştir. Kur’ân'da dağların depremleri engellediğine dair doğrudan bir ifade ‎bulunmamakla birlikte, dağlar istikrar, denge ve sağlamlığın; depremler ise değişim, sarsıntı ve geçiciliğin ‎sembolü olarak sunulmuştur. Çalışmanın amacı, Kur’ân’ın bilimsel verilerle çelişmediğini göstermek ve ona ‎bilimsel veriler bağlamında yöneltilen eleştirilere cevap vermektir. ‎

Anahtar Kelimeler

• Kur’ân
• Tefsir
• Dağ
• Deprem
• Kıyamet.

RELATİONSHİP BETWEEN MOUNTAİN AND EARTHQUAKE İN THE QUR'AN

Öz

This study examines the meaning and physical relationship between the concepts of mountain and earthquake ‎in the Quran. In the Quran, earthquake is generally expressed with words such as “zelzele”, “rajfe”, “rajce” and ‎‎“meyd”; mountain is expressed with the terms “cebel” and “ravâsî”. While mountains are described in the ‎Quran as fixed elements placed to ensure the balance of the earth, earthquakes are more often associated with ‎situations such as the apocalypse, divine warning and punishment. In this study, the verses in which these two ‎concepts are used were determined and their evaluations were made in the light of classical tafsir sources and ‎scientific data. Earthquakes are discussed in the context of three basic tenses in the Quran: the first creation, the ‎destruction of past nations and the apocalypse scenes. It is also seen that some verses include expressions ‎regarding the present tense. During these periods, the stabilizing, stabilizing, solidity and transience aspects of ‎mountains mentioned together with earthquakes were touched upon. Although there is no direct statement in the ‎Quran that mountains prevent earthquakes, mountains are presented as symbols of stability, balance and ‎solidity, and earthquakes as symbols of change, shaking and transience. The aim of the study is to show that ‎the Quran does not contradict scientific data and to respond to criticisms directed at it in the context of scientific ‎data. ‎

Anahtar Kelimeler

• Quran
• Commentary
• Mountain
• Earthquake
• Doomsday.

Kaynakça

1. Abdulbaki, Muhammed Fuâd. el-Mu’cemu’l-müfehras li-elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerim. Kahire-Beyrut: y.y., 1364/1945.
2. Arslantaş, Nuh. “Zelzele”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 44/ 227-231. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
3. Atay, Hüseyin vd. Mu’cemu’l-Luğat. Ankara: DİB Yayınları, 1981.
4. Aydın, Halil İbrahim. “Kur’ân’da Yeryüzü Merkezli Doğal Afetlerle İlgili Olarak Zikredilen Bazı Kavramların Bağlamsal Açıdan Değerlendirilmesi”. Artuklu Akademi 11/1 (2024), 153-171.
5. Bulut, Hasan. “Depremin Hikmet Cihetiyle Kur’ân Bağlamında Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 20 (Aralık 2024), 161-187. https://doi.org/10.52886/ilak.1515867.
6. BWC, Birselamolsun.wordpress.com. "Dağlar Yeryüzünü Sarsılmaktan mı Koruyor?". Erişim 23 Şubat 2025. https://birselamolsun.wordpress.com
7. Çanga, Mahmud. Kur’ân-ı Kerim Lügatı. İstanbul: Timaş Yayınları, 1989.
8. Doğanay, Hayati. Coğrafya’ya Giriş. Konya: Çizgi Kitapevi, 2000.

9. EA, Evren Atlası. “Dağlar Nasıl Oluşmuştur?”. Erişim 20 Şubat 2025. https://evrenatlasi.com
10. Güney, Emrullah, Jeomorfoloji. Ankara: Tekağaç Eylül Yayıncılık, 2004.
11. Hambling, David. “Lights, Camera, Earthquake!”. The Guardian (17 Aralık 2015). https://www.theguardian.com
12. Hoşgören, Mustafa Yıldız, Jeomorfolojinin Ana Çizgileri I. İstanbul: Çantay Kitapevi, 2023.
13. İbn Kesîr, Ebu’l Fida İsmail. Tefsîru’l-Kur’ân’il-Azîm. çev. Abdulvehhab Öztürk. 10 Cilt. İstanbul: Kahraman Yayınları, 2010.
14. İsfahânî, Rağıb. el-Müfredât. çev. Abdulbaki Güneş - Mehmet Yolcu. İstanbul: Çıra Yayınları, 2010.
15. İşçi, Coşkun. “Deprem Nedir ve Nasıl Korunuruz?” Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 3/9 (Haziran 2008) 959-983. https://doi.org/10.19168/jyu.52931.
16. İzbırak, Reşat. Coğrafya Terimler Sözlüğü. Ankara: Doğuş Matbaacılık, 1964.
17. Karaman vd., Hayreddin. Kur’ân Yolu Tefsiri. 5 Cilt. Ankara: DİB Yayınları, 3.Baskı, 2007.
18. Kur’ân-ı Kerim Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. İstanbul: DİB yayınları, 3. Baskı, 2017.
19. KC. Kolay.com. “Dünyanın En Şiddetli On Depremi”. Erişim 14 Şubat 2025. https://www.koalay.com
20. Önde, Esra – Gündüz, Alper. “Wegener’in Yapbozu”. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi 127 (Kasım 2011), 68-71.
21. Öngör, Sami. Coğrafya Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1961.
22. Râzî, Fahruddin. Tefsîr-i Kebir: Mefâtîhu’l-Ğayb. çev. Suat Yıldırım vd. 23 Cilt. İstanbul: Huzur Yayınevi, 2002.
23. RH, Risalehaber. "Prof. Naci Görür: Depremler faydalı, durması için sakın dua etmeyin!". Erişim 24 Ocak 2025. https://www.risalehaber.com
24. Sâbûni, Muhammed Ali. Safvetü’t-Tefâsîr. çev. Sadreddin Gümüş -Nedim Yılmaz. 5 Cilt. İstanbul: İz Yayıncılık, 2003.
25. Semerkandi, Ebu Mansur Muhammed b. Muhammed b. Mahmud el-Mâturîdî. Te’vîlâtu’l-Kur’ân. çev. Bekir Toplaoğlu - Yusuf Şevki Yavuz. 17 Cilt. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.
26. Suyûtî, Ebu'l Fadl Bekr Abdurrahman b. Muhammed b. Ebi Bekir Celaleddin. ed-Dürru'l-Mensûr fi't-Tefsîr bi'l-Me'sûr. çev. Zekeriya Yıldız. 16 Cilt. İstanbul: Ocak Yayıncılık, 2012.
27. Süleyman, Mükatil. el-Eşbâb ve’n-Nezâir fi’l-Kur’âni’l-Kerim: Kur’ân Terimleri Sözlüğü. çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: İşaret Yayınları, 2004, 1.Baskı, 254-55.
28. Şahin, Cemalettin, Coğrafyaya Giriş. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, 2003.
29. Şahin, Cemalettin - Sipahioğlu, Şengün, Doğal Afetler ve Türkiye. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, 2003.
30. Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir. Taberi Tefsiri. çev. Hasan Karakaya - Kerim Aytekin. 10 Cilt. İstanbul: Hisar Yayınevi, 1996.
31. Unat, Yavuz. “Zelzele”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 44/231-233. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
32. WP, Wikipedia. “Levha Tektoniği”. Erişim 19 Şubat 2025. https://tr.wikipedia.org
33. Yakar, Hüseyin. (2020 Nisan). “Kur’ân’da Dağların Oluşumu ve İşlevine Dair Âyetlerin
34. Tefsir Kaynakları ve Bilimsel Veriler Üzerinden Değerlendirilmesi”. Usul İslâm Araştırmaları Dergisi 33 (2020), 103-130.
35. YB, YEK1 Blog.“Celal Şengör: Dağların Olduğu Yerde Daha Fazla Deprem Olur”. Erişim 15. Haziran 2025. https://yek1blog.blogspot.com
36. Yıldırım, Celal. İlmin Işığında Asrın Kur'ân Tefsiri. 13 Cilt. İzmir: Anadolu Yayınları, 1.Baskı, 1985.
37. Yılmaz, Hakkı. Tebyinu’l- Kur’ân. 11 Cilt. İstanbul: İşaret Yayınları, 1.Baskı, 2009.
38. Yılmazer, İ. vd. “Depremler Kayada Yıkmaz ve Ovalar Stratejik Ürün Kaynağıdır”, Geosound 55/1 (Haziran 2022), 165-189.