KUR’ÂN’DA DAĞ VE DEPREM MÜNASEBETİ

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 16, 47 - 68, 01.07.2025

Mahir Ayluçtarhan

Öz

Bu çalışma, Kur’ân'da geçen dağ ve deprem kavramları arasındaki anlam ve fiziksel münasebetini incelemektedir. Kur’ân’da deprem genellikle “zelzele”, “racfe”, “racce” ve “meyd” gibi kelimelerle; dağ ise “cebel” ve “ravâsî” terimleriyle ifade edilmektedir. Dağlar, Kur’ân’da yeryüzünün dengesini sağlamak üzere yerleştirilmiş sabit unsurlar olarak betimlenirken, ‎depremler daha çok kıyamet, ilahi uyarı ve azap gibi durumlarla ilişkilendirilmektedir. Çalışmada, bu iki ‎kavramın geçtiği ayetler tespit edilerek klasik tefsir kaynakları ve bilimsel veriler ışığında değerlendirmeler ‎yapılmıştır. Depremler Kur’ân’da ilk yaratılış, geçmiş kavimlerin helakı ve kıyamet sahneleri olmak üzere üç ‎temel zaman bağlamında ele alınmıştır. Ayrıca bazı ayetlerde şimdiki zamana yönelik ifadelerin de yer aldığı ‎görülmektedir. Bu zaman dilimlerinde, depremle birlikte anılan dağların, sabitleyicilik-dengeleyicilik, sağlamlık ‎ve fanilik yönlerine temas edilmiştir. Kur’ân'da dağların depremleri engellediğine dair doğrudan bir ifade ‎bulunmamakla birlikte, dağlar istikrar, denge ve sağlamlığın; depremler ise değişim, sarsıntı ve geçiciliğin ‎sembolü olarak sunulmuştur. Çalışmanın amacı, Kur’ân’ın bilimsel verilerle çelişmediğini göstermek ve ona ‎bilimsel veriler bağlamında yöneltilen eleştirilere cevap vermektir. ‎

Anahtar Kelimeler

Kur’ân , Tefsir , Dağ , Deprem , Kıyamet.

Etik Beyan

Makale içindeki bütün bilgilerin etik davranış ve akademik kurallar çerçevesinde elde edilerek sunulduğunu, ayrıca makale yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu çalışmada orijinal olan her türlü kaynağa eksiksiz atıf yapıldığını bildiririm.

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

1

Teşekkür

yok

RELATİONSHİP BETWEEN MOUNTAİN AND EARTHQUAKE İN THE QUR'AN

Öz

This study examines the meaning and physical relationship between the concepts of mountain and earthquake ‎in the Quran. In the Quran, earthquake is generally expressed with words such as “zelzele”, “rajfe”, “rajce” and ‎‎“meyd”; mountain is expressed with the terms “cebel” and “ravâsî”. While mountains are described in the ‎Quran as fixed elements placed to ensure the balance of the earth, earthquakes are more often associated with ‎situations such as the apocalypse, divine warning and punishment. In this study, the verses in which these two ‎concepts are used were determined and their evaluations were made in the light of classical tafsir sources and ‎scientific data. Earthquakes are discussed in the context of three basic tenses in the Quran: the first creation, the ‎destruction of past nations and the apocalypse scenes. It is also seen that some verses include expressions ‎regarding the present tense. During these periods, the stabilizing, stabilizing, solidity and transience aspects of ‎mountains mentioned together with earthquakes were touched upon. Although there is no direct statement in the ‎Quran that mountains prevent earthquakes, mountains are presented as symbols of stability, balance and ‎solidity, and earthquakes as symbols of change, shaking and transience. The aim of the study is to show that ‎the Quran does not contradict scientific data and to respond to criticisms directed at it in the context of scientific ‎data. ‎

Anahtar Kelimeler

Quran , Commentary , Mountain , Earthquake , Doomsday.

Proje Numarası

1

Kaynakça

• Abdulbaki, Muhammed Fuâd. el-Mu’cemu’l-müfehras li-elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerim. Kahire-Beyrut: y.y., 1364/1945.
• Arslantaş, Nuh. “Zelzele”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 44/ 227-231. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
• Atay, Hüseyin vd. Mu’cemu’l-Luğat. Ankara: DİB Yayınları, 1981.
• Aydın, Halil İbrahim. “Kur’ân’da Yeryüzü Merkezli Doğal Afetlerle İlgili Olarak Zikredilen Bazı Kavramların Bağlamsal Açıdan Değerlendirilmesi”. Artuklu Akademi 11/1 (2024), 153-171.
• Bulut, Hasan. “Depremin Hikmet Cihetiyle Kur’ân Bağlamında Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 20 (Aralık 2024), 161-187. https://doi.org/10.52886/ilak.1515867.
• BWC, Birselamolsun.wordpress.com. "Dağlar Yeryüzünü Sarsılmaktan mı Koruyor?". Erişim 23 Şubat 2025. https://birselamolsun.wordpress.com
• Çanga, Mahmud. Kur’ân-ı Kerim Lügatı. İstanbul: Timaş Yayınları, 1989.
• Doğanay, Hayati. Coğrafya’ya Giriş. Konya: Çizgi Kitapevi, 2000.
• EA, Evren Atlası. “Dağlar Nasıl Oluşmuştur?”. Erişim 20 Şubat 2025. https://evrenatlasi.com
• Güney, Emrullah, Jeomorfoloji. Ankara: Tekağaç Eylül Yayıncılık, 2004.
• Hambling, David. “Lights, Camera, Earthquake!”. The Guardian (17 Aralık 2015). https://www.theguardian.com
• Hoşgören, Mustafa Yıldız, Jeomorfolojinin Ana Çizgileri I. İstanbul: Çantay Kitapevi, 2023.
• İbn Kesîr, Ebu’l Fida İsmail. Tefsîru’l-Kur’ân’il-Azîm. çev. Abdulvehhab Öztürk. 10 Cilt. İstanbul: Kahraman Yayınları, 2010.
• İsfahânî, Rağıb. el-Müfredât. çev. Abdulbaki Güneş - Mehmet Yolcu. İstanbul: Çıra Yayınları, 2010.
• İşçi, Coşkun. “Deprem Nedir ve Nasıl Korunuruz?” Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 3/9 (Haziran 2008) 959-983. https://doi.org/10.19168/jyu.52931.
• İzbırak, Reşat. Coğrafya Terimler Sözlüğü. Ankara: Doğuş Matbaacılık, 1964.
• Karaman vd., Hayreddin. Kur’ân Yolu Tefsiri. 5 Cilt. Ankara: DİB Yayınları, 3.Baskı, 2007.
• Kur’ân-ı Kerim Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. İstanbul: DİB yayınları, 3. Baskı, 2017.
• KC. Kolay.com. “Dünyanın En Şiddetli On Depremi”. Erişim 14 Şubat 2025. https://www.koalay.com
• Önde, Esra – Gündüz, Alper. “Wegener’in Yapbozu”. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi 127 (Kasım 2011), 68-71.
• Öngör, Sami. Coğrafya Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1961.
• Râzî, Fahruddin. Tefsîr-i Kebir: Mefâtîhu’l-Ğayb. çev. Suat Yıldırım vd. 23 Cilt. İstanbul: Huzur Yayınevi, 2002.
• RH, Risalehaber. "Prof. Naci Görür: Depremler faydalı, durması için sakın dua etmeyin!". Erişim 24 Ocak 2025. https://www.risalehaber.com
• Sâbûni, Muhammed Ali. Safvetü’t-Tefâsîr. çev. Sadreddin Gümüş -Nedim Yılmaz. 5 Cilt. İstanbul: İz Yayıncılık, 2003.
• Semerkandi, Ebu Mansur Muhammed b. Muhammed b. Mahmud el-Mâturîdî. Te’vîlâtu’l-Kur’ân. çev. Bekir Toplaoğlu - Yusuf Şevki Yavuz. 17 Cilt. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.
• Suyûtî, Ebu'l Fadl Bekr Abdurrahman b. Muhammed b. Ebi Bekir Celaleddin. ed-Dürru'l-Mensûr fi't-Tefsîr bi'l-Me'sûr. çev. Zekeriya Yıldız. 16 Cilt. İstanbul: Ocak Yayıncılık, 2012.
• Süleyman, Mükatil. el-Eşbâb ve’n-Nezâir fi’l-Kur’âni’l-Kerim: Kur’ân Terimleri Sözlüğü. çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: İşaret Yayınları, 2004, 1.Baskı, 254-55.
• Şahin, Cemalettin, Coğrafyaya Giriş. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, 2003.
• Şahin, Cemalettin - Sipahioğlu, Şengün, Doğal Afetler ve Türkiye. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, 2003.
• Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir. Taberi Tefsiri. çev. Hasan Karakaya - Kerim Aytekin. 10 Cilt. İstanbul: Hisar Yayınevi, 1996.
• Unat, Yavuz. “Zelzele”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 44/231-233. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
• WP, Wikipedia. “Levha Tektoniği”. Erişim 19 Şubat 2025. https://tr.wikipedia.org
• Yakar, Hüseyin. (2020 Nisan). “Kur’ân’da Dağların Oluşumu ve İşlevine Dair Âyetlerin
• Tefsir Kaynakları ve Bilimsel Veriler Üzerinden Değerlendirilmesi”. Usul İslâm Araştırmaları Dergisi 33 (2020), 103-130.
• YB, YEK1 Blog.“Celal Şengör: Dağların Olduğu Yerde Daha Fazla Deprem Olur”. Erişim 15. Haziran 2025. https://yek1blog.blogspot.com
• Yıldırım, Celal. İlmin Işığında Asrın Kur'ân Tefsiri. 13 Cilt. İzmir: Anadolu Yayınları, 1.Baskı, 1985.
• Yılmaz, Hakkı. Tebyinu’l- Kur’ân. 11 Cilt. İstanbul: İşaret Yayınları, 1.Baskı, 2009.
• Yılmazer, İ. vd. “Depremler Kayada Yıkmaz ve Ovalar Stratejik Ürün Kaynağıdır”, Geosound 55/1 (Haziran 2022), 165-189.