Research Article

Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları

Volume: 27 Number: 3 December 18, 2025
TR EN

Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları

Abstract

Bu çalışma, yapay zeka teknolojilerinin dijital gözetim süreçlerinde artan kullanımı ile bu teknolojilerin bireysel haklar üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Özellikle kamu güvenliği ve kamu hizmetlerinin etkin ve hızlı sunulması gibi gerekçelerle meşrulaştırılan dijital gözetim uygulamalarının, mahremiyet, haberleşme özgürlüğü ve kişisel veri güvenliği üzerindeki etki ve sonuçları incelenmektedir. Türkiye’de uygulanan Kent Güvenlik Sistemi (KGYS), sosyal medya denetimi ve biyometrik veri toplanması üzerinden ulusal ve uluslararası mevzuat karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ışığında “kanunilik”, “meşru amaç” ve “ölçülülük” ilkeleri çerçevesinde dijital gözetimin hukuki sınırları tartışılmıştır. Bu ilkeler temel hak ve özgürlüklere yapılacak müdahalelerin uygulamada hukuki sınırlarını oluşturmaktadır. Avrupa Birliği’nin (AB) 2024 tarihinde yürürlüğe giren Yapay Zeka Tüzüğü ile Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) güvenlik odaklı yaklaşımı karşılaştırılmıştır. Çalışmada, demokratik hukuk devletiyle uyum için açık yasal çerçeve, bağımsız denetim ve etkili başvuru yollarının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu çalışma, normatif hukuk incelemesi, mahkeme kararları tahlili ve karşılaştırmalı hukuk yöntemi esas alınarak hazırlanmıştır.

Keywords

References

  1. Aksoy, İ. U. (2024). Yapay zekâ ve demokrasi. İçinde Yapay zekâ, toplum ve kültür (ss. 561–575). Ankara Üniversitesi.
  2. Almeida, P. G. R. de, dos Santos, C. D., & Farias, J. S. (2021). Artificial intelligence regulation: A framework for governance. Ethics and Information Technology, 23(4), 505–522. https://doi.org/10.1007/s10676-021-09593-z
  3. American Civil Liberties Union (ACLU). (2020). The dangers of face recognition technology. https://www.aclu.org/report/dangers-face-recognition-technology Erişim: 01.04.2025
  4. Barocas, S., Hardt, M., & Narayanan, A. (2019). Fairness and Machine Learning. fairmlbook.org. Erişim: 03.04.2025
  5. BBC News Türkçe. (2023). Türkiye İçişleri Bakanı Soylu’dan “Kim” yüz tanıma uygulaması https://www.bbc.com/turkce/articles/cd1rmnrjggyo Erişim: 5.05. 2025).
  6. Brayne, S. (2017). Big data surveillance: The case of policing. American Sociological Review, 82(5), 977–1008.
  7. Comparitech. (2022). Surveillance States: A look at privacy and surveillance across the globe. Retrieved from https://www.comparitech.com/blog/vpn-privacy/surveillance-states/ Erişim: 15.05.2025
  8. Comparitech. (2024). The world's most surveilled cities. https://www.comparitech.com/vpn-privacy/the-worlds-most-surveilled-cities/ Erişim: 15.05.2025

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Public Administration

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

December 12, 2025

Publication Date

December 18, 2025

Submission Date

July 31, 2025

Acceptance Date

November 10, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 27 Number: 3

APA
Uzunparmak, M. (2025). Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(3), 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538
AMA
1.Uzunparmak M. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2025;27(3):1089-1116. doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538
Chicago
Uzunparmak, Murat. 2025. “Dijital Gözetimin Kavramsal Ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27 (3): 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538.
EndNote
Uzunparmak M (December 1, 2025) Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27 3 1089–1116.
IEEE
[1]M. Uzunparmak, “Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, vol. 27, no. 3, pp. 1089–1116, Dec. 2025, doi: 10.26745/ahbvuibfd.1754538.
ISNAD
Uzunparmak, Murat. “Dijital Gözetimin Kavramsal Ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27/3 (December 1, 2025): 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538.
JAMA
1.Uzunparmak M. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2025;27:1089–1116.
MLA
Uzunparmak, Murat. “Dijital Gözetimin Kavramsal Ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, vol. 27, no. 3, Dec. 2025, pp. 1089-16, doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538.
Vancouver
1.Murat Uzunparmak. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2025 Dec. 1;27(3):1089-116. doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538