Araştırma Makalesi

Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları

Cilt: 27 Sayı: 3 18 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları

Öz

Bu çalışma, yapay zeka teknolojilerinin dijital gözetim süreçlerinde artan kullanımı ile bu teknolojilerin bireysel haklar üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Özellikle kamu güvenliği ve kamu hizmetlerinin etkin ve hızlı sunulması gibi gerekçelerle meşrulaştırılan dijital gözetim uygulamalarının, mahremiyet, haberleşme özgürlüğü ve kişisel veri güvenliği üzerindeki etki ve sonuçları incelenmektedir. Türkiye’de uygulanan Kent Güvenlik Sistemi (KGYS), sosyal medya denetimi ve biyometrik veri toplanması üzerinden ulusal ve uluslararası mevzuat karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ışığında “kanunilik”, “meşru amaç” ve “ölçülülük” ilkeleri çerçevesinde dijital gözetimin hukuki sınırları tartışılmıştır. Bu ilkeler temel hak ve özgürlüklere yapılacak müdahalelerin uygulamada hukuki sınırlarını oluşturmaktadır. Avrupa Birliği’nin (AB) 2024 tarihinde yürürlüğe giren Yapay Zeka Tüzüğü ile Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) güvenlik odaklı yaklaşımı karşılaştırılmıştır. Çalışmada, demokratik hukuk devletiyle uyum için açık yasal çerçeve, bağımsız denetim ve etkili başvuru yollarının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu çalışma, normatif hukuk incelemesi, mahkeme kararları tahlili ve karşılaştırmalı hukuk yöntemi esas alınarak hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aksoy, İ. U. (2024). Yapay zekâ ve demokrasi. İçinde Yapay zekâ, toplum ve kültür (ss. 561–575). Ankara Üniversitesi.
  2. Almeida, P. G. R. de, dos Santos, C. D., & Farias, J. S. (2021). Artificial intelligence regulation: A framework for governance. Ethics and Information Technology, 23(4), 505–522. https://doi.org/10.1007/s10676-021-09593-z
  3. American Civil Liberties Union (ACLU). (2020). The dangers of face recognition technology. https://www.aclu.org/report/dangers-face-recognition-technology Erişim: 01.04.2025
  4. Barocas, S., Hardt, M., & Narayanan, A. (2019). Fairness and Machine Learning. fairmlbook.org. Erişim: 03.04.2025
  5. BBC News Türkçe. (2023). Türkiye İçişleri Bakanı Soylu’dan “Kim” yüz tanıma uygulaması https://www.bbc.com/turkce/articles/cd1rmnrjggyo Erişim: 5.05. 2025).
  6. Brayne, S. (2017). Big data surveillance: The case of policing. American Sociological Review, 82(5), 977–1008.
  7. Comparitech. (2022). Surveillance States: A look at privacy and surveillance across the globe. Retrieved from https://www.comparitech.com/blog/vpn-privacy/surveillance-states/ Erişim: 15.05.2025
  8. Comparitech. (2024). The world's most surveilled cities. https://www.comparitech.com/vpn-privacy/the-worlds-most-surveilled-cities/ Erişim: 15.05.2025

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

12 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

18 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

10 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 27 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Uzunparmak, M. (2025). Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(3), 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538
AMA
1.Uzunparmak M. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. AHBVÜ İİBF Dergisi. 2025;27(3):1089-1116. doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538
Chicago
Uzunparmak, Murat. 2025. “Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27 (3): 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538.
EndNote
Uzunparmak M (01 Aralık 2025) Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27 3 1089–1116.
IEEE
[1]M. Uzunparmak, “Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”, AHBVÜ İİBF Dergisi, c. 27, sy 3, ss. 1089–1116, Ara. 2025, doi: 10.26745/ahbvuibfd.1754538.
ISNAD
Uzunparmak, Murat. “Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27/3 (01 Aralık 2025): 1089-1116. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1754538.
JAMA
1.Uzunparmak M. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. AHBVÜ İİBF Dergisi. 2025;27:1089–1116.
MLA
Uzunparmak, Murat. “Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 27, sy 3, Aralık 2025, ss. 1089-16, doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538.
Vancouver
1.Murat Uzunparmak. Dijital Gözetimin Kavramsal ve Hukuki Çerçevesi: Yapay Zeka Destekli Gözetim Sistemlerinin Anayasal Sınırları. AHBVÜ İİBF Dergisi. 01 Aralık 2025;27(3):1089-116. doi:10.26745/ahbvuibfd.1754538