Research Article

Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi

Volume: 25 Number: 2 June 15, 2025
EN TR

Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, 1998-2021 yıllarında Türkiye’de 8. sınıflar düzeyinde uygulanan Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları (OGMS) fen sorularının görsel içerik analizlerini gerçekleştirerek, bu sorularda kullanılan grafik türlerinin ve grafik okuryazarlık düzeylerinin değişimini incelemektir. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi ve nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde frekans analizi yöntemleriyle incelenen toplam 615 OGMS fen sorusunun, görsel içerik açısından, %70,8’inde tekli görsel gösterimlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. İncelenen sorularda en sık kullanılan gösterim türünün çizim olduğu, bunu sırasıyla grafik, tablo ve diyagramların takip ettiği; denklem, fotoğraf ve harita gösterimlerinin ise fen sorularının %1’inden azında kullanıldığı belirlenmiştir. Farklı OGMS türleri karşılaştırmalarında; OKS, SBS, TEOG ve LGS’de salt metin, tekli görsel ve çoklu görsel içeren fen sorularının benzer oranlarda kullanıldığı saptanmıştır. Sayfa başına soru sayısı en fazla OKS’de, en az LGS’de görülmüştür. OGMS sınavlarında kullanılan toplam 79 grafik sorunun %77’sinde çizgi grafiğinin kullanıldığı, daire grafiğinin ise toplamda bir soruda kullanıldığı görülmüştür. Grafik okuryazarlığı düzeyleri açısından tüm sınav türlerinde “verilerin arasını okuma” düzeyindeki grafik sorularının daha fazla oranda (%68) tercih edildiği, “verilerin ötesini okuma” düzeyinin ise grafik sorularının ancak %10’unda ve sadece çizgi grafiği içeren sorularda kullanıldığı belirlenmiştir. Çalışma bulguları ışığında, OGMS fen sorularında farklı türlerdeki çoklu görsellerin kullanımının tercih edilmesi, kullanılan grafik türlerinin çeşitlendirilmesi ve beceri temelli yeni nesil fen sorularının doğasına uyumlu olarak “verilerin ötesini okuma” düzeyindeki grafik sorularının artırılması önerilmiştir.

Keywords

Ethical Statement

Çalışmamızın gerçekleştirilmesi ve yazımı sürecinde ilgili etik kural ve ilkelere uyulmuş olup, çalışmanın başka bir dergi veya mecrada yayımlanmadığını ve bu amaçla değerlendirilme sürecinde olmadığını onaylıyoruz.

References

  1. Acet, İ., Acet A., & Kurnaz, M. A. (2021). 8. sınıf fen bilimleri öğretim programının ve 2019, 2020 yıllarına ait LGS sorularının Solo Taksonomisine göre incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 279–297. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.835873
  2. Akgün, İ. H. (2010). İlköğretim sosyal bilgiler 7. sınıf öğrencilerinin grafik okuma ve yazırlama becerisini kazanma düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi], Niğde Üniversitesi.
  3. Akyürek, G. (2019). LGS ve TEOG sınavlarının fen bilimleri dersi öğretim programı ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi], Necmettin Erbakan Üniversitesi.
  4. Aldrich, F., & Sheppard, L. (2000). Graphicacy-the fourth 'R'? Primary Science Review, 64, 8-11.
  5. Alpan, G. (2008). Görsel okuryazarlık ve öğretim teknolojisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 74–102.
  6. Arı, A., & İnci, T. (2015). Sekizinci sınıf fen ve teknoloji dersine ilişkin ortak sınav sorularının değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(4), 17–50. https://doi.org/10.12780/uusbd.75570
  7. Arıkan, O., & Kırındı, T. (2020). OKS, SBS, TEOG fen bilimleri testi sorularının bilimsel süreç becerileri ve eleştirel düşünme becerilerine göre incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 5(2), 155–170.
  8. Armstrong, T. (1994). Multiple intelligences in the classroom. ASCD.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Science Education

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

June 3, 2025

Publication Date

June 15, 2025

Submission Date

February 28, 2024

Acceptance Date

May 28, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 25 Number: 2

APA
Şahin, B., & Bursal, M. (2025). Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 1303-1332. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1444074
AMA
1.Şahin B, Bursal M. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25(2):1303-1332. doi:10.17240/aibuefd.2025.-1444074
Chicago
Şahin, Barış, and Murat Bursal. 2025. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik Ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 (2): 1303-32. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
EndNote
Şahin B, Bursal M (June 1, 2025) Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 2 1303–1332.
IEEE
[1]B. Şahin and M. Bursal, “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”, BAİBÜEFD, vol. 25, no. 2, pp. 1303–1332, June 2025, doi: 10.17240/aibuefd.2025..-1444074.
ISNAD
Şahin, Barış - Bursal, Murat. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik Ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/2 (June 1, 2025): 1303-1332. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
JAMA
1.Şahin B, Bursal M. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25:1303–1332.
MLA
Şahin, Barış, and Murat Bursal. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik Ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, vol. 25, no. 2, June 2025, pp. 1303-32, doi:10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
Vancouver
1.Barış Şahin, Murat Bursal. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025 Jun. 1;25(2):1303-32. doi:10.17240/aibuefd.2025. -1444074

Cited By