EN
TR
Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi
Öz
Bu çalışmanın amacı, 1998-2021 yıllarında Türkiye’de 8. sınıflar düzeyinde uygulanan Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları (OGMS) fen sorularının görsel içerik analizlerini gerçekleştirerek, bu sorularda kullanılan grafik türlerinin ve grafik okuryazarlık düzeylerinin değişimini incelemektir. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi ve nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde frekans analizi yöntemleriyle incelenen toplam 615 OGMS fen sorusunun, görsel içerik açısından, %70,8’inde tekli görsel gösterimlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. İncelenen sorularda en sık kullanılan gösterim türünün çizim olduğu, bunu sırasıyla grafik, tablo ve diyagramların takip ettiği; denklem, fotoğraf ve harita gösterimlerinin ise fen sorularının %1’inden azında kullanıldığı belirlenmiştir. Farklı OGMS türleri karşılaştırmalarında; OKS, SBS, TEOG ve LGS’de salt metin, tekli görsel ve çoklu görsel içeren fen sorularının benzer oranlarda kullanıldığı saptanmıştır. Sayfa başına soru sayısı en fazla OKS’de, en az LGS’de görülmüştür. OGMS sınavlarında kullanılan toplam 79 grafik sorunun %77’sinde çizgi grafiğinin kullanıldığı, daire grafiğinin ise toplamda bir soruda kullanıldığı görülmüştür. Grafik okuryazarlığı düzeyleri açısından tüm sınav türlerinde “verilerin arasını okuma” düzeyindeki grafik sorularının daha fazla oranda (%68) tercih edildiği, “verilerin ötesini okuma” düzeyinin ise grafik sorularının ancak %10’unda ve sadece çizgi grafiği içeren sorularda kullanıldığı belirlenmiştir. Çalışma bulguları ışığında, OGMS fen sorularında farklı türlerdeki çoklu görsellerin kullanımının tercih edilmesi, kullanılan grafik türlerinin çeşitlendirilmesi ve beceri temelli yeni nesil fen sorularının doğasına uyumlu olarak “verilerin ötesini okuma” düzeyindeki grafik sorularının artırılması önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Çalışmamızın gerçekleştirilmesi ve yazımı sürecinde ilgili etik kural ve ilkelere uyulmuş olup, çalışmanın başka bir dergi veya mecrada yayımlanmadığını ve bu amaçla değerlendirilme sürecinde olmadığını onaylıyoruz.
Kaynakça
- Acet, İ., Acet A., & Kurnaz, M. A. (2021). 8. sınıf fen bilimleri öğretim programının ve 2019, 2020 yıllarına ait LGS sorularının Solo Taksonomisine göre incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 279–297. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.835873
- Akgün, İ. H. (2010). İlköğretim sosyal bilgiler 7. sınıf öğrencilerinin grafik okuma ve yazırlama becerisini kazanma düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi], Niğde Üniversitesi.
- Akyürek, G. (2019). LGS ve TEOG sınavlarının fen bilimleri dersi öğretim programı ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi], Necmettin Erbakan Üniversitesi.
- Aldrich, F., & Sheppard, L. (2000). Graphicacy-the fourth 'R'? Primary Science Review, 64, 8-11.
- Alpan, G. (2008). Görsel okuryazarlık ve öğretim teknolojisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 74–102.
- Arı, A., & İnci, T. (2015). Sekizinci sınıf fen ve teknoloji dersine ilişkin ortak sınav sorularının değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(4), 17–50. https://doi.org/10.12780/uusbd.75570
- Arıkan, O., & Kırındı, T. (2020). OKS, SBS, TEOG fen bilimleri testi sorularının bilimsel süreç becerileri ve eleştirel düşünme becerilerine göre incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 5(2), 155–170.
- Armstrong, T. (1994). Multiple intelligences in the classroom. ASCD.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Fen Bilgisi Eğitimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
3 Haziran 2025
Yayımlanma Tarihi
15 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
28 Şubat 2024
Kabul Tarihi
28 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 25 Sayı: 2
APA
Şahin, B., & Bursal, M. (2025). Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 1303-1332. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1444074
AMA
1.Şahin B, Bursal M. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25(2):1303-1332. doi:10.17240/aibuefd.2025.-1444074
Chicago
Şahin, Barış, ve Murat Bursal. 2025. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 (2): 1303-32. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
EndNote
Şahin B, Bursal M (01 Haziran 2025) Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 2 1303–1332.
IEEE
[1]B. Şahin ve M. Bursal, “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”, BAİBÜEFD, c. 25, sy 2, ss. 1303–1332, Haz. 2025, doi: 10.17240/aibuefd.2025..-1444074.
ISNAD
Şahin, Barış - Bursal, Murat. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/2 (01 Haziran 2025): 1303-1332. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
JAMA
1.Şahin B, Bursal M. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25:1303–1332.
MLA
Şahin, Barış, ve Murat Bursal. “Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 25, sy 2, Haziran 2025, ss. 1303-32, doi:10.17240/aibuefd.2025. -1444074.
Vancouver
1.Barış Şahin, Murat Bursal. Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları Fen Sorularının Görsel İçerik ve Grafik Okuryazarlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. BAİBÜEFD. 01 Haziran 2025;25(2):1303-32. doi:10.17240/aibuefd.2025. -1444074
Cited By
Türkiye’de Eğitimin Sosyo-Politik Bir Değerlendirmesi; Kamusal Okulda Özel Eğitim, Proje Okullar ve Eşitsizleş-tiril-en Fırsatlar
Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1704547