Research Article

Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma

Volume: 17 Number: 3 August 31, 2026
TR EN

Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Günümüzde artan veri hacmi ve tehdit çeşitliliği, siber güvenlik operasyonlarında daha akıllı ve bütüncül yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. Literatürde alarm önceliklendirme çoğunlukla severity alanına dayalı bir sıralama olarak ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında, alarm önceliklendirme iş etkisi, varlık kritikliği seviyesi ve maruziyet bağlamını birleştiren denetlenebilir bir karar destek problemi olarak ele alınmaktadır. Araştırma, Tasarım Bilimi Araştırması (Design Science Research, DSR) paradigmasıyla yapılandırılmıştır. Önerilen karar destek tasarımı üç işlevsel katmandan oluşmaktadır. Birinci katman bağlam zenginleştirme (varlık kritikliği, zafiyet/yama durumu, ATT&CK etiketleme), ikinci katman açıklanabilir bileşen temelli skorlama, üçüncü katman ise insan-döngüde geri bildirim mekanizmasıdır. Öncelik skorunu eskalasyon olasılığına dönüştüren “kalibrasyon katmanı”, kara kutu bir sınıflandırıcı yerine yorumlanabilir bir lojistik regresyon biçiminde tasarlanmakta ve yalnızca kavramsal düzeyde önerilmekte; söz konusu katman çalışma kapsamında hiçbir veri üzerinde eğitilmemektedir. Sentetik ve anonimleştirmeye uygun dört senaryo üzerinden yapılan gösterim, aynı veya benzer ham şiddet etiketine sahip alarmların varlık kritikliği ve iş etkisi, tehdit bağlamı, korelasyon ve maruziyet bileşenleri kullanılarak farklı öncelik skorlarına ayrıştırılabildiğini ortaya koymaktadır. Triyaj süresi, yanlış pozitif yükü ve kritik olay görünürlüğü üzerindeki operasyonel etkiler ise bu çalışma kapsamında ölçülmemiş olup gerçek kurum verileriyle doğrulanması gereken beklenen faydalar olarak tanımlanmaktadır. Sonuç olarak önerilen tasarım, mevcut SIEM kural setlerini kökten değiştirmeden devreye alınabilen, gerekçe üretimi, versiyonlama ve denetim izi üzerinden hesap verebilirliği güçlendiren yönetilebilir bir SOC önceliklendirme yaklaşımı önermektedir.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından finansal destek sağlanmamıştır.

Ethical Statement

Bu çalışma, doğrudan insan katılımcılar üzerinde yürütülen bir araştırma, klinik çalışma veya kişisel veri toplamaya dayalı saha uygulaması içermemektedir. Çalışmada gerçek kurum verisi kullanılmamış; kavramsal model geliştirme, literatür temelli değerlendirme ve anonimleştirmeye uygun örnek senaryolar esas alınmıştır. Bu nedenle etik kurul izni gerektiren bir araştırma kapsamında değerlendirilmemektedir. Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur.

Thanks

Teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

References

  1. Alvarez-Melis, D., & Jaakkola, T. S. (2018). On the robustness of interpretability methods. ICML Workshop on Human Interpretability in Machine Learning (WHI 2018). arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.1806.08049
  2. Baruwal Chhetri, M., Tariq, S., Singh, R., Jalalvand, F., Paris, C., & Nepal, S. (2024). Towards human-AI teaming to mitigate alert fatigue in security operations centres. ACM Transactions on Internet Technology, 24(3), Article 12, 1–22. https://doi.org/10.1145/3670009
  3. European Union Agency for Cybersecurity. (2020). How to set up CSIRT and SOC. ENISA. https://www.enisa.europa.eu/publications/how-to-set-up-csirt-and-soc
  4. European Union Agency for Cybersecurity. (2024). 2024 report on the state of the cybersecurity in the Union. ENISA. https://www.enisa.europa.eu/publications/2024-report-on-the-state-of-the-cybersecurity-in-the-union
  5. Habibzadeh, A., Feyzi, F., & Atani, R. E. (2026). Large language models for security operations centers: A comprehensive survey. Journal of Electrical and Computer Engineering, 2026(1), Article 3383674. https://doi.org/10.1155/jece/3383674
  6. Hassan, W. U., Bates, A., & Marino, D. (2020). Tactical provenance analysis for endpoint detection and response systems. In 2020 IEEE Symposium on Security and Privacy (SP) (pp. 1172–1189). IEEE. https://doi.org/10.1109/SP40000.2020.00096
  7. International Organization for Standardization & International Electrotechnical Commission. (2022). Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements (ISO/IEC 27001:2022). ISO. https://www.iso.org/standard/27001
  8. Jalalvand, F., Baruwal Chhetri, M., Nepal, S., & Paris, C. (2024). Alert prioritisation in security operations centres: A systematic survey on criteria and methods. ACM Computing Surveys, 57(2), Article 42, 1–36. https://doi.org/10.1145/3695462

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cybersecurity and Privacy (Other), Planning and Decision Making, Artificial Intelligence (Other), Business Information Systems

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 31, 2026

Submission Date

March 27, 2026

Acceptance Date

August 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 3

APA
Nalbaş, B., Nalbant, K. G., & Aydin, S. (2026). Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 17(3), 516-549. https://izlik.org/JA52KF78DD
AMA
1.Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology. 2026;17(3):516-549. https://izlik.org/JA52KF78DD
Chicago
Nalbaş, Bora, Kemal Gökhan Nalbant, and Sevgi Aydin. 2026. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology 17 (3): 516-49. https://izlik.org/JA52KF78DD.
EndNote
Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S (August 1, 2026) Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17 3 516–549.
IEEE
[1]B. Nalbaş, K. G. Nalbant, and S. Aydin, “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”, AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, vol. 17, no. 3, pp. 516–549, Aug. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA52KF78DD
ISNAD
Nalbaş, Bora - Nalbant, Kemal Gökhan - Aydin, Sevgi. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17/3 (August 1, 2026): 516-549. https://izlik.org/JA52KF78DD.
JAMA
1.Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology. 2026;17:516–549.
MLA
Nalbaş, Bora, et al. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, vol. 17, no. 3, Aug. 2026, pp. 516-49, https://izlik.org/JA52KF78DD.
Vancouver
1.Bora Nalbaş, Kemal Gökhan Nalbant, Sevgi Aydin. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology [Internet]. 2026 Aug. 1;17(3):516-49. Available from: https://izlik.org/JA52KF78DD