Araştırma Makalesi

Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma

Cilt: 17 Sayı: 3 31 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma

Öz

Günümüzde artan veri hacmi ve tehdit çeşitliliği, siber güvenlik operasyonlarında daha akıllı ve bütüncül yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. Literatürde alarm önceliklendirme çoğunlukla severity alanına dayalı bir sıralama olarak ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında, alarm önceliklendirme iş etkisi, varlık kritikliği seviyesi ve maruziyet bağlamını birleştiren denetlenebilir bir karar destek problemi olarak ele alınmaktadır. Araştırma, Tasarım Bilimi Araştırması (Design Science Research, DSR) paradigmasıyla yapılandırılmıştır. Önerilen karar destek tasarımı üç işlevsel katmandan oluşmaktadır. Birinci katman bağlam zenginleştirme (varlık kritikliği, zafiyet/yama durumu, ATT&CK etiketleme), ikinci katman açıklanabilir bileşen temelli skorlama, üçüncü katman ise insan-döngüde geri bildirim mekanizmasıdır. Öncelik skorunu eskalasyon olasılığına dönüştüren “kalibrasyon katmanı”, kara kutu bir sınıflandırıcı yerine yorumlanabilir bir lojistik regresyon biçiminde tasarlanmakta ve yalnızca kavramsal düzeyde önerilmekte; söz konusu katman çalışma kapsamında hiçbir veri üzerinde eğitilmemektedir. Sentetik ve anonimleştirmeye uygun dört senaryo üzerinden yapılan gösterim, aynı veya benzer ham şiddet etiketine sahip alarmların varlık kritikliği ve iş etkisi, tehdit bağlamı, korelasyon ve maruziyet bileşenleri kullanılarak farklı öncelik skorlarına ayrıştırılabildiğini ortaya koymaktadır. Triyaj süresi, yanlış pozitif yükü ve kritik olay görünürlüğü üzerindeki operasyonel etkiler ise bu çalışma kapsamında ölçülmemiş olup gerçek kurum verileriyle doğrulanması gereken beklenen faydalar olarak tanımlanmaktadır. Sonuç olarak önerilen tasarım, mevcut SIEM kural setlerini kökten değiştirmeden devreye alınabilen, gerekçe üretimi, versiyonlama ve denetim izi üzerinden hesap verebilirliği güçlendiren yönetilebilir bir SOC önceliklendirme yaklaşımı önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından finansal destek sağlanmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma, doğrudan insan katılımcılar üzerinde yürütülen bir araştırma, klinik çalışma veya kişisel veri toplamaya dayalı saha uygulaması içermemektedir. Çalışmada gerçek kurum verisi kullanılmamış; kavramsal model geliştirme, literatür temelli değerlendirme ve anonimleştirmeye uygun örnek senaryolar esas alınmıştır. Bu nedenle etik kurul izni gerektiren bir araştırma kapsamında değerlendirilmemektedir. Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur.

Teşekkür

Teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

Kaynakça

  1. Alvarez-Melis, D., & Jaakkola, T. S. (2018). On the robustness of interpretability methods. ICML Workshop on Human Interpretability in Machine Learning (WHI 2018). arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.1806.08049
  2. Baruwal Chhetri, M., Tariq, S., Singh, R., Jalalvand, F., Paris, C., & Nepal, S. (2024). Towards human-AI teaming to mitigate alert fatigue in security operations centres. ACM Transactions on Internet Technology, 24(3), Article 12, 1–22. https://doi.org/10.1145/3670009
  3. European Union Agency for Cybersecurity. (2020). How to set up CSIRT and SOC. ENISA. https://www.enisa.europa.eu/publications/how-to-set-up-csirt-and-soc
  4. European Union Agency for Cybersecurity. (2024). 2024 report on the state of the cybersecurity in the Union. ENISA. https://www.enisa.europa.eu/publications/2024-report-on-the-state-of-the-cybersecurity-in-the-union
  5. Habibzadeh, A., Feyzi, F., & Atani, R. E. (2026). Large language models for security operations centers: A comprehensive survey. Journal of Electrical and Computer Engineering, 2026(1), Article 3383674. https://doi.org/10.1155/jece/3383674
  6. Hassan, W. U., Bates, A., & Marino, D. (2020). Tactical provenance analysis for endpoint detection and response systems. In 2020 IEEE Symposium on Security and Privacy (SP) (pp. 1172–1189). IEEE. https://doi.org/10.1109/SP40000.2020.00096
  7. International Organization for Standardization & International Electrotechnical Commission. (2022). Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements (ISO/IEC 27001:2022). ISO. https://www.iso.org/standard/27001
  8. Jalalvand, F., Baruwal Chhetri, M., Nepal, S., & Paris, C. (2024). Alert prioritisation in security operations centres: A systematic survey on criteria and methods. ACM Computing Surveys, 57(2), Article 42, 1–36. https://doi.org/10.1145/3695462

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siber Güvenlik ve Gizlilik (Diğer), Planlama ve Karar Verme, Yapay Zeka (Diğer), İş Bilgi Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

27 Mart 2026

Kabul Tarihi

9 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Nalbaş, B., Nalbant, K. G., & Aydin, S. (2026). Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 17(3), 516-549. https://doi.org/10.5824/ajite.2026.03.009.x
AMA
1.Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e. 2026;17(3):516-549. doi:10.5824/ajite.2026.03.009.x
Chicago
Nalbaş, Bora, Kemal Gökhan Nalbant, ve Sevgi Aydin. 2026. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17 (3): 516-49. https://doi.org/10.5824/ajite.2026.03.009.x.
EndNote
Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S (01 Ağustos 2026) Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17 3 516–549.
IEEE
[1]B. Nalbaş, K. G. Nalbant, ve S. Aydin, “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”, AJIT-e, c. 17, sy 3, ss. 516–549, Ağu. 2026, doi: 10.5824/ajite.2026.03.009.x.
ISNAD
Nalbaş, Bora - Nalbant, Kemal Gökhan - Aydin, Sevgi. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17/3 (01 Ağustos 2026): 516-549. https://doi.org/10.5824/ajite.2026.03.009.x.
JAMA
1.Nalbaş B, Nalbant KG, Aydin S. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e. 2026;17:516–549.
MLA
Nalbaş, Bora, vd. “Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, c. 17, sy 3, Ağustos 2026, ss. 516-49, doi:10.5824/ajite.2026.03.009.x.
Vancouver
1.Bora Nalbaş, Kemal Gökhan Nalbant, Sevgi Aydin. Yapay Zekâ Destekli SOC Alarm Önceliklendirme Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. AJIT-e. 01 Ağustos 2026;17(3):516-49. doi:10.5824/ajite.2026.03.009.x