Research Article

Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme

Volume: 17 Number: 3 August 31, 2026
EN TR

Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme

Abstract

Bu araştırma, 7 Ekim 2023’te İsrail’in Gazze’ye dönük saldırılarının ardından küresel düzeyde hız kazanan tüketici boykotları çerçevesinde, yeni toplumsal hareketlerin dijital repertuvarını ele almaktadır. Dijital mecraların siyasal mücadelenin ve ideolojik çatışmanın başat alanlarına dönüştüğü günümüz ağ toplumunda, tüketici aktivizmi pasif bir satın almama eyleminin ötesine geçerek proaktif bir siyasal tüketim pratiğine evrilmiştir. Bu çalışma, “sinik tüketici” olarak isimlendirilen bireylerin; marka bozumu stratejileri, özellikle internet memeleri (caps’ler) ve manipüle edilmiş dijital afişler vasıtasıyla küresel markaların inşa ettiği kurumsal mitleri nasıl yapı söküme uğrattığını incelemektedir. Çalışmada, yüksek etkileşim (viralite) ve marka bozumu ölçütlerine göre X ve Instagram platformlarında tespit edilen; veri uçuculuğu ve telif hakları göz önünde bulundurularak arşivsel ekran görüntüleri üzerinden seçilen üç ana görsel arketip (tipoloji), Roland Barthes’ın üç aşamalı göstergebilimsel modeli (düzanlam, yananlam ve mit) kullanılarak analiz edilmiştir. Analizler neticesinde, bu görsel materyallerin salt politik birer tepki değil, bununla birlikte egemen gücü “aşağı çekmeyi” hedefleyen “karnavalesk” birer direniş biçimi olabileceği değerlendirilmektedir. Görseller, markaların uzun yıllardır pazarladığı “huzurlu üçüncü mekân”, “mutluluk” ve “küresel biraradalık” gibi mitleri; şiddet, yıkım ve militarizm göstergeleriyle çarpıştırarak hükümsüz kılmaya çalışmaktadır. Araştırma, Manuel Castells'in ağ toplumu, Byung-Chul Han'ın “dijital sürü” ve Guy Debord'un “gösteri toplumu” teorilerini bir araya getirerek, günümüz dijital aktivizminin sermaye hegemonyasına karşı yürüttüğü asimetrik bir gerilla iletişimi olduğuna işaret etmektedir. Bulgular, tüketici birey ile marka arasındaki geleneksel güç asimetrisinin dijital ağlarda kırıldığını ve tüketicinin markanın sembolik sermayesini kendi ideolojik ajandası yönünde hackleyerek yeniden ürettiğini göstermektedir. Bu araştırma, boykot estetiğinin literatürdeki yerini netleştirerek, dijital çağda “prosumer” (üreten-tüketici) aktivizminin geleceğine ilişkin teorik bir çerçeve sunmaktadır.

Keywords

References

  1. Augé, M. (1995). Non-places: Introduction to an anthropology of supermodernity. (J. Howe, Çev.) Verso.
  2. Bakhtin, M. M. (1984). Rabelais and his world. (H. Iswolsky, Çev.) Indiana University Press.
  3. Barthes, R. (1977). Image-music-text. (S. Heath, Çev.) Fontana Press.
  4. Barthes, R. (2023). Çağdaş söylenler. (T. Yücel, Çev.) Metis Yayınları.
  5. Baudrillard, J. (2024). Tüketim toplumu. (H. Deliceçaylı, & F. Keskin, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
  6. Bauman, Z. (2019). Akışkan modernite. (S. O. Çavuş, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
  7. Castells, M. (2015). İsyan ve umut ağları: İnternet çağında toplumsal hareketler. (E. Kılıç, Çev.) Koç Üniversitesi Yayınları.
  8. Christensen, C. (2011). Political activities on the internet: Slacktivism or political participation by other means? First Monday, 16(2). https://doi.org/10.5210/fm.v16i2.3336

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Communication and Media Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 31, 2026

Submission Date

July 18, 2026

Acceptance Date

August 25, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 3

APA
Yeşil, A. (2026). Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 17(3), 425-445. https://izlik.org/JA37EX59GC
AMA
1.Yeşil A. Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology. 2026;17(3):425-445. https://izlik.org/JA37EX59GC
Chicago
Yeşil, Abuzer. 2026. “Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme”. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology 17 (3): 425-45. https://izlik.org/JA37EX59GC.
EndNote
Yeşil A (August 1, 2026) Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17 3 425–445.
IEEE
[1]A. Yeşil, “Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme”, AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, vol. 17, no. 3, pp. 425–445, Aug. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA37EX59GC
ISNAD
Yeşil, Abuzer. “Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 17/3 (August 1, 2026): 425-445. https://izlik.org/JA37EX59GC.
JAMA
1.Yeşil A. Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology. 2026;17:425–445.
MLA
Yeşil, Abuzer. “Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme”. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, vol. 17, no. 3, Aug. 2026, pp. 425-4, https://izlik.org/JA37EX59GC.
Vancouver
1.Abuzer Yeşil. Sinik Tüketici Davranışı Olarak Marka Bozumu: Sosyal Medyadaki Boykot Görselleri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology [Internet]. 2026 Aug. 1;17(3):425-4. Available from: https://izlik.org/JA37EX59GC