“Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme

Celal Yeşilçayır; Melis Uygur Bibika

TR EN

“Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme

Abstract

Yapay Zekâ çağımızın önemli bir teknolojik gelişimi olarak insanlığın önünde durmaktadır. Bu yeni teknoloji birçok tartışmayı da beraberinde getirmektedir. Yapay Zekânın insanı taklit etmesi, insanın yerini alma olasılığı ve kötüye kullanılma ihtimali ile ilgili hususlar tartışılması gereken konuların başında yer almaktadır. Bu çalışmada Yapay Zekâ, insana alternatif bir teknoloji olarak gelişip, yaşamın her alanında yer etmesinden ziyade, “öteki” kavramı çerçevesinde ele alınıp, incelenmektedir. Böylelikle Yapay Zekânın insan yaşamı ve insanlık için olumlu anlamda bir “öteki” olup olamayacağı konusu felsefi bağlamda tartışmaya açılmaktadır. Bu çerçevede öncelikle insanî estetik bilincin makinelere aktarılıp, aktarılamayacağı sorusu tarihsel bağlam göz önünde tutularak irdelenmektedir. Akabinde ise Yapay Zekânın ötekilik ve öznelik durumu modern ve çağdaş felsefenin merceğinden analiz edilmektedir. Bununla birlikte Yapay Zekanın insanı taklit ederek, onun yerine geçebilecek bir teknoloji olarak planlanmasındaki güçlüklere yer verilmektedir. Son tahlilde ise insan ile Yapay Zekâ arasında inşa edilmesi gereken sağlıklı ve arzu edilir ilişkiselliğin neliğine dair öneriler oluşturulmaktadır.

Keywords

Yapay Zekâ, insan, öteki, felsefe, posthümanizm

“Can Artificial Intelligence Be Other to Humans?” A Philosophical Assessment

Abstract

Artificial Intelligence stands before humanity as one of the most significant technological developments of our age. This new technology has given rise to many discussions. The imitation of humans by Artificial Intelligence, its potential to replace humans and the risk of misuse are among the main issues that need to be discussed. In this study, Artificial Intelligence is examined within the framework of the concept of the ‘other’ rather than being seen merely as an alternative technology to humans that is emerging in all areas of life. Thus, the question of whether Artificial Intelligence can constitute an ‘other’ in a positive sense for human life and humanity at large is opened to discussion in a philosophical context. Within this framework, the initial focus is on whether human aesthetic consciousness can be transferred to machines, an issue that is examined considering its historical context. Subsequently, the otherness and subjecthood of Artificial Intelligence is analysed through the lens of modern and contemporary philosophy. In addition to this, the difficulties involved in conceiving Artificial Intelligence as a technology capable of imitating and replacing humans are addressed. In the final analysis, suggestions are offered regarding the nature of a healthy and desirable relationality that ought to be built between humans and Artificial Intelligence.

Keywords

Artificial Intelligence, human, other, philosophy, posthumanism

References

Arf, C. (1959). Makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir? 1958-1959 Öğretim Yılı Halk Konferansları I içinde (ss. 91-103). Atatürk Üniversitesi Üniversite Çalışmalarını Muhite Yayma ve Halk Eğitim Yayınları.
Balki Durum, H. (2025). Anlamın oluşumu bağlamında John Searle’ün dil ve zihin felsefesi üzerine bir inceleme. Mavi Atlas, 13(1), 71-83.
Başer, N. (2012). Çağdaş felsefede öznelik sorunu. Felsefe Arkivi, 36(2012/I), 1-5. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/697041
Bilek, H. (2025). Hegel felsefesinde karşılıklı tanınma sorunu: Köle-efendi diyalektiği. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, (1), 1–12.
Çandar, C. (2013, May 31). Heykel’e dair. Hürriyet. Retrieved from https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/cengiz-candar/heykel-e-dair-23402201
Çelebi, V., & Ataman, S. (2021). Bireylerin sosyal medyadaki etkileşimlerinin yapay zekâ bağlamında değerlendirilmesi ve Nagel’in öteki zihinler problemine yaklaşımı açısından kritiği. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 2(2), 567-588.
Demir, E. (2020). Jean-Paul Sartre’ın varlık görüşü bağlamında özgürlük düşüncesi (Yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, Türkiye.
Göçmen, D. (2015). Modern felsefe tarihsel anlamı, güncel mirası Adam Smith, Hegel ve Marx. Vivo Yayınları. Gültekin, M. (2023). Posthümanizm ve yeni bir ayrımcılık biçimi olarak robotlara yönelik türcülük. Anthropology, 45, 64-80. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.1209953
Heidegger, M. (1954). Die Frage nach der Technik. In M. Heidegger, Vorträge und Aufsätze (pp. 13-44). Neske. Heidegger, M. (1977). The question concerning technology. In W. Lovitt (Ed. & Trans.), The question concerning technology and other essays (pp. 3-35). Garland Publishing.
Jonas, H. (1973). Technology and responsibility: Reflections on the new tasks of ethics. Social Research, 40(1), 31–54. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/40970125

Jonas, H. (1979). Toward a philosophy of technology. The Hastings Center Report, 9(1), 34–43. https://doi.org/10.2307/3561700
Jonas, H. (2003). Das Prinzip Verantwortung. Suhrkamp Taschenbuch Verlag. Kaya, E. (2022). Hegel’de özbilincin nesnesi olarak sanat. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 13-22. https://doi.org/10.51177/kayusosder.1009325
Latour, B. (1993). We have never been modern (C. Porter, Trans.). Harvard University Press.
Levinas, E. (1969). Totality and infinity (A. Lingis, Trans.). Duquesne University Press.
Levinas, E. (2020). Tanrı, ölüm ve zaman (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
Mori, M., MacDorman, K. F., & Kageki, N. (2012). The uncanny valley [From the field]. IEEE Robotics & Automation Magazine, 19(2), 98-100. https://doi.org/10.1109/MRA.2012.2192811
Ömerustaoğlu, A. (2007). Bir insani fenomen olarak estetik bilinç. KKEFD, (15), 18–26. Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach. Pearson.
Sağlam, R. (2021). Posthuman dijital özne: Braidotti’nin eleştirel insan sonrasının eleştirisi. ViraVerita E-Dergi, (13), 295-323. https://doi.org/10.47124/viraverita.868249
Salur, B. (2016). Hegel’in Kant eleştirisi: Hukuk felsefesi. Yalvaç Akademi Dergisi, 1(1), 12–20.
Sarı, F. (2021). Cahit Arf’ın “Makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir?” adlı makalesi üzerine bir çalışma. TRT Akademi, 6(13), 812–833. https://doi.org/10.37679/trta.962940
Sartre, J. P. (2010). Varlık ve hiçlik: Fenomenolojik ontoloji denemesi (T. Ilgaz & G. Çankaya Eksen, Çev.). İthaki Yayınları.
Tunalı, İ. (2012). Estetik. Remzi Kitabevi.
Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433-460.
Uygur Bibika, M. (2025). Emmanuel Levinas - Sonsuza açılan yol benliğimizin ötesindedir. Destek Yayınları.
Uslu, A. (2022). İnsan bir makinedir savının dinamik sistem kuramı bağlamında değerlendirilmesi. Temaşa Felsefe Dergisi, 18, 130-149. https://doi.org/10.55256/temasa.1196498
Walker, A., Walker, K., & Carruthers, S. (2019). Süper insan: Teknoloji insanlığı yeniden tanımlıyor (S. Evren, Çev.). Siyah Kitap.
Warwick, K., & Shah, H. (2016). Passing the Turing Test does not mean the end of humanity. Cognitive Computation, 8(3), 409–419. https://doi.org/10.1007/s12559-015-9372-6
Yalçın, S. (2003). Descartes ve özne olarak benlik. Felsefe Dünyası, (38), 107–118.
Yeşilçayır, C. (2024). İnsan: Felsefi bir analiz. Say Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Philosophy of Technology

Journal Section

Research Article

Authors

Celal Yeşilçayır ^*
0000-0002-3132-920X
Türkiye

Melis Uygur Bibika
0009-0004-7568-7801
Türkiye

Early Pub Date

September 2, 2025

Publication Date

September 30, 2025

Submission Date

July 5, 2025

Acceptance Date

August 3, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA87JC75EW

APA

Yeşilçayır, C., & Uygur Bibika, M. (2025). “Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme. Anadolu Felsefe Dergisi, 2, 1-15. https://izlik.org/JA87JC75EW

AMA

1.Yeşilçayır C, Uygur Bibika M. “Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme. AJP. 2025;(2):1-15. https://izlik.org/JA87JC75EW

Chicago

Yeşilçayır, Celal, and Melis Uygur Bibika. 2025. “‘Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?’ Felsefi Bir Değerlendirme”. Anadolu Felsefe Dergisi, nos. 2: 1-15. https://izlik.org/JA87JC75EW.

EndNote

Yeşilçayır C, Uygur Bibika M (September 1, 2025) “Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme. Anadolu Felsefe Dergisi 2 1–15.

IEEE

[1]C. Yeşilçayır and M. Uygur Bibika, “‘Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?’ Felsefi Bir Değerlendirme”, AJP, no. 2, pp. 1–15, Sept. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA87JC75EW

ISNAD

Yeşilçayır, Celal - Uygur Bibika, Melis. “‘Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?’ Felsefi Bir Değerlendirme”. Anadolu Felsefe Dergisi. 2 (September 1, 2025): 1-15. https://izlik.org/JA87JC75EW.

JAMA

1.Yeşilçayır C, Uygur Bibika M. “Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme. AJP. 2025;:1–15.

MLA

Yeşilçayır, Celal, and Melis Uygur Bibika. “‘Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?’ Felsefi Bir Değerlendirme”. Anadolu Felsefe Dergisi, no. 2, Sept. 2025, pp. 1-15, https://izlik.org/JA87JC75EW.

Vancouver

1.Celal Yeşilçayır, Melis Uygur Bibika. “Yapay Zekâ İnsana Öteki Olur Mu?” Felsefi Bir Değerlendirme. AJP [Internet]. 2025 Sep. 1;(2):1-15. Available from: https://izlik.org/JA87JC75EW