Mehmed Nâzım Paşa’nın Oğlu Hikmet ve Torunu Nâzım’a Nasihatleri

Öz

Klasik Türk edebiyatında önemli bir yeri olan nasihatnâmeler, içerdikleri dinî, tasavvufi, ahlaki öğütlerle toplumsal yaşamın düzenlenmesinde rol oynamışlardır. Yüzyıllar içinde pek çok örneği kaleme alınan nasihatnâmelerin evlada yazılmış olanları samimiyetleri ile dikkat çeker. İslamiyet’in ideal insan öngörüsüyle şekillenen öğütler, ebeveynin yaşam deneyimiyle birleşir ve evlada bir hayat rehberi olarak sunulur. Klasik edebiyatın evlada yazılmış son dönem nasihatnâmelerinden biri Mehmed Nâzım Paşa’ya aittir. Muhâtaba adlı eserinin üçüncü baskısına eklediği Hikmet, Nâzım başlıklı nasihatnâmede Mehmed Nâzım Paşa hem oğlu Hikmet’e hem de torunu Nâzım’a seslenmiştir. Mesnevi şeklinde yazılan eser “Ahlak”, “İlim”, “Söz”, “Vatan” ve “Vazife” başlıklarından oluşur. Bu makalede, 1328’de (1910/1911) yayımlanan eserde yer alan bu başlıklar içerik olarak incelenmiş ve klasik dönem nasihatnâmeleriyle karşılaştırılmıştır. Mehmed Nâzım Paşa’nın “Ahlak” ve “Söz” başlıklarında, genel olarak klasik dönem nasihatnâmelerindeki öğütlere yer verdiği görülür. Nasihatnâmelerde “ilim” ile kastedilen daha çok dinî ilim iken Mehmed Nâzım Paşa, fen bilimlerinin insanlığa katkılarından da söz etmiştir. Osmanlı Devleti’nin yaşadığı askeri ve siyasi sorunlara uzak kalmayan şair, nasihatnâmesine “Vatan” ve “Vazife” başlıklarını da ekleyerek yenilik yapmıştır. Bu bölümlerde ülke toprağının düşmana karşı savunulması ve devlet görevlilerinin vazifelerini layığıyla yapmaları hususu vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• nasihatnâme
• Mehmed Nâzım Paşa
• Muhâtaba
• Hikmet Nâzım

Mehmed Nâzım Pasha's Advices to His Son, Hikmet, and Grandson Nâzım

Abstract

Advice-letters, which has an important place in classical Turkish literature, played a role in the regulation of social life with the religious, mystical and moral advice they contain. Advice-letters, many examples of which have been written over the centuries, draw attention with their sincerity. The advices shaped by the ideal human foresight of Islam combines with the life experience of the parents and are presented to children as a life guide. One of the last period’s advice-letters written for children in classical literature belongs to Mehmed Nâzım Pasha. In the advice-letter titled Hikmet, Nâzım, which he added to the third edition of his work called Muhataba, the poet addressed both his son Hikmet and his grandson Nâzım. The work written in the form of Mesnevi; it consists of the titles "Morality", "Science", "Word", "Homeland" and "Duty". In this article, these titles in the work published in 1328 (1910/1911) were examined in terms of content and compared with the advices of the classical period. It is seen that Mehmed Nâzım Pasha generally included the advices in the classical period advice-letters under the titles of "Morality" and "Word". While what is meant by “science” in advice-letters is mostly religious science, Mehmed Nâzım Pasha also talked about the contributions of science to humanity. The poet, who did not stay away from the military and political problems of the Ottoman Empire, made innovations by adding the titles of "Homeland" and "Vazife" to his advice-letters. In these chapters, it is emphasized that the country's territory should be defended against the enemy and that the state officials should do their duties properly.

Keywords

• advice-letters
• Mehmed Nâzım Pasha
• Muhâtaba
• Hikmet Nâzım

References

1. Canım, Rıdvan (2011). Divan Edebiyatında Türler. Ankara: Grafiker Yayınları.
2. Çağrıcı, Mustafa (2006). Nasihat, TDV İslam Ansiklopedisi, (32), 408-409.
3. İmam Gazâlî (2017). Ey Oğul Hüccetü’l-İslam. (Ahmed Serdaroğlu Çev.). İstanbul: Akif Yayınları.
4. İnal, İbnü’l-Emin Mahmud Kemal (2000). Son Asır Türk Şairleri. C. III (Haz. Hidayet Özcan). Ankara: AKM Yayınları.
5. Kaplan, Mahmut (2001). Manzûm Nasihatnâmelerde Yer Alan Konular, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (9), 133-185. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/258238 (Erişim tarihi: 12.06.2021)
6. Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli (1996). Haz. Hayrettin Karaman, Ali Özek vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Mehmed Nâzım (1328). Muhâtaba (3. Tab’). Dersaadet: Selanik Matbaası.
8. Mengi, Mine (1991). Divan Şiirinde Hikemî Tarzın Büyük Temsilcisi Nâbî. Ankara: AKM Yayınları.

9. Öztürk, Murat (2013). Klasik Türk Edebiyatında Babadan Oğula-Ebeveynden Çocuğa Nasihat Geleneği, Akademik Bakış Dergisi, (39), 1-22.
10. Tansel, Fevziye Abdullah (1966). Bir Mevlevi Nâsir ve Şâiri Mehmed Nâzım Paşa -Basılı Eserleri ve Yazma Şiir Mecmuası. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/744/9526.pdf (Erişim tarihi: 30.05.2021).
11. Yeniterzi, Emine (2006). Ahmed-i Dâ’î’nin Vasiyyet-i Nûşirevân Adlı Mesnevisi, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (19), 1-25.
12. Yıldırım, Nimet (2005). Fars Öğüt Edebiyatı, NÜSHA - Şarkiyat Araştırmaları Dergisi Journal of Oriental Studies, 5(16), 51-90. https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-full-file/29730 (Erişim tarihi: 30.05.2021)