Ortaokul Öğrencilerinde Ahlaki Olgunluk ve Akademik Motivasyon İlişkisi: Nicel Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 1, 122 - 139, 30.06.2025

Zehra Aydın , Zeynep Özcan

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeyleri ile akademik motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca öğrencilerin akademik motivasyon ve ahlaki olgunluk düzeylerinin; cinsiyet, öğrenim gördükleri okul türü, sınıf düzeyi ve sosyo-ekonomik düzey gibi demografik değişkenlere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği de araştırılmıştır. Araştırma, nicel yöntemlerden biri olan ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Karabük ili Safranbolu ilçesindeki çeşitli ortaokullarda öğrenim gören 5., 6., 7. ve 8. sınıf düzeyindeki toplam 418 öğrenci oluşturmuştur. Öğrencilerin akademik motivasyon düzeyleri, Yurt ve Bozer tarafından Türkçeye uyarlanan “Akademik Motivasyon Ölçeği” ile; ahlaki olgunluk düzeyleri ise Çakıcı ve Kök tarafından geliştirilen “Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği” ile ölçülmüştür. Araştırma bulgularına göre, öğrencilerin akademik motivasyon düzeyleri cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermektedir. Kız öğrencilerin ve devlet okullarında öğrenim gören öğrencilerin akademik motivasyon düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca sınıf düzeyi yükseldikçe akademik motivasyon genel olarak azalma eğilimi göstermekte, ancak 8. sınıf öğrencilerinde kısmi bir artış gözlemlenmektedir. Ahlaki olgunluk düzeyleri açısından bakıldığında; öğrencilerin cinsiyet, okul türü, sınıf düzeyi ve sosyo-ekonomik düzeylerine göre anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir. Kız öğrenciler, devlet okulunda öğrenim görenler ve orta düzey sosyo-ekonomik gelir grubuna ait olan öğrenciler daha yüksek ahlaki olgunluk düzeyine sahiptir. Sınıf düzeyi arttıkça ahlaki olgunluğun azaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerin ahlaki olgunluk düzeyleri ile akademik motivasyon düzeyleri arasında pozitif yönde, anlamlı ve orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur (r = .406, p = .000). Bu bulgu, ahlaki olgunluğu yüksek olan öğrencilerin akademik motivasyonlarının da yüksek olduğunu ve dolayısıyla akademik başarılarının artabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ortaokul Öğrencileri , Akademik Motivasyon , Ahlaki Olgunluk , Akademik Başarı

Etik Beyan

Araştırma “Ortaokul Öğrencilerinin Ahlaki Olgunluk Düzeyleri ile Akademik Motivasyon Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi“ isimli yüksek lisans tezinden yararlanarak hazırlanmıştır.

The Relationship Between Moral Maturity and Academic Motivation in Middle School Students: A Quantitative Study

Öz

The main objective of this study is to explore the relationship between secondary school students’ moral maturity and academic motivation levels. It also examines whether these variables differ significantly based on gender, school type, grade level and socioeconomic status. The study employed a relational survey model, a quantitative research method. The sample included 418 students from 5th to 8th grade attending different secondary schools in Safranbolu district of Karabuk city during the 2022-2023 academic year. Academic motivation levels were measured using the “Academic Motivation Scale” adapted into Turkish by Yurt and Bozer; moral maturity levels were measured using the “Moral Maturity Scale for Children” developed by Çakıcı and Kok. Results showed that academic motivation significantly differed by gender, school type and grade level. Female students and those in public schools exhibited higher academic motivation. While motivation generally declined with increasing grade level, 8th-grade students showed a slight increase. For moral maturity, significant differences were found based on gender, school type, grade level and socio-economic status. Female students, those in public schools and students from middle-income families demonstrated higher moral maturity. A general decline in moral maturity was observed as grade level increased. A moderate, positive and statistically significant correlation (r = .406, p = .000) was found between students’ moral maturity and academic motivation. This indicates that higher levels of moral maturity are associated with greater academic motivation, suggesting that morally mature students may be academically more engaged and successful.

Anahtar Kelimeler

Secondary School Students , Academic Motivation , Moral Maturity , Academic Success

Kaynakça

• Arık, İ. A. (1996). Motivasyon ve heyecana giriş. Çantay Kitabevi.
• Atkinson, R. L., Atkinson, R. C. & Hilgard, E. R. (1995). Psikolojiye giriş. (K. Atakay, Çev.). Sosyal Yayınları.
• Aydın, M. Z. (2005). Ailede çocuğun ahlak eğitimi. Dem Yayınları.
• Badanka, Ç. B. (2017). Suça sürüklenmiş çocukların olumlu sosyal ile saldırgan davranışlarının ailesel faktörler bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış uzmanlık tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
• Bakioğlu, F. (2013). Kültürler arası tolerans ile ahlaki olgunluk arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
• Başar, G. G. (2019). Ergenlerin aile aidiyeti ve ebeveyn ilişkileri ile ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
• Başaran, İ. E. (2000). Örgütsel davranış. Feryal Matbaası.
• Bayraktar, M. G. (2019). Öğrencilerin ahlaki olgunluk düzeyleri ve DKAB dersine yönelik tutumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
• Bilgin, T. B. (2017). Ahlaki olgunluğun yordanmasında kişilik özelliklerinin ve bazı değişkenlerin etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
• Britt, T. W. (2005). The effects of identity-relevance and task difficulty on task motivation, stress, and performance. Motivation and Emotion, 29 (3), 189-202. http://dx.doi.org/10.1007/s11031-005-9441-3
• Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (2. bs.). PegemA Yayıncılık.
• Calp, Ş. (2013). Algılanan akademik yeterlik ve algılanan özerklik desteğinin özerk akademik motivasyon ve akademik başarıyla ilişkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Coulson, J., vd. (1985). Oxford resimli İngilizce-Türkçe sözlük (R. Akdikmen, Ed.). Güneş Yayınevi.
• Cüceloğlu, D. (2016). İnsan ve davranışı / psikolojinin temel kavramları. Remzi Kitabevi.
• Çakır, E. (2006). Anadolu öğretmen lisesinde okuyan öğrencilerin depresyon ve motivasyon düzeyleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Çınar, M. (2021). Ahlaki olgunluk ve dindarlık yönelimi ilişkisi üzerine bir araştırma. II. Uluslararası Din ve İnsan Sempozyumu (UDIS – 2021), 393-403.
• Deci, E. L. & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Press, 43-85.
• Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000a). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67. http://dx.doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
• Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000b). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11 (4), 227-268. http://dx.doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
• Eren, E. (2004). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi. Beta Basım Yayım.
• Ergene, T. (2011). The relationships among test anxiety, study habits, achievement, motivation, and academic performance among Turkish high school students. Education and Science, 26, 320-330.
• Ergin, A. & Karataş, H. (2018). Üniversite öğrencilerinin başarı odaklı motivasyon düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H.U. Journal of Education), 33 (4), 868-887. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018036646
• Foulquie, P. (1994). Pedagoji sözlüğü. (C. Karakaya, Çev.). Sosyal Yayınları.
• Gage, N. L. & Berliner, D. C. (1988). Educational psychology (4. bs.). Houghton Mifflin Company.
• Goyal, P. K. (2015). Motivation: Concept, theories and practical implications. International Research Journal Commerce Arts and Science, 6 (8), 71-78. http://www.casirj.com
• Gönültaş, O. & Atıcı, M. (2014). Ortaokul son sınıf öğrencilerinin öfke ve saldırganlık düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23 (1), 370-386.
• Gündüz, M. (2005). Ahlak sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
• Gürbüz, S. & Şahin, F. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (felsefe-yöntem-analiz). Seçkin Yayıncılık.
• Güven, M. (2011). Motivasyon dindarlık ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• IAP, Institute for Applied Psychometrics. (2023, Eylül 18). Academic Motivation. http://www.iapsych.com/acmcewok/Academicmotivation.html
• İlğan, A., Oğuz, E. & Yapar, B. (2013). Okul yaşam kalitesine ilişkin algı ile akademik motivasyon düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi (Menderes ilçesi örneği). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13 (2), 157-176.
• Kabadayı, A. & Aladağ, K. S. (2010). Farklı ilköğretim kurumlarına devam eden öğrencilerin ahlaki gelişimlerinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7 (1), 878-898. http://www.insanbilimleri.com
• Kağıtçıbaşı, Ç. (1988). İnsan ve insanlar (7. bs.). Evrim Yayınları.
• Kakçı, K. (2009). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeyleri ile duygu zorbalık eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
• Karagüven, H. Ü. (2012). Akademik motivasyon ölçeğinin Türkçe’ye adaptasyonu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12 (4), 2599-2620.
• Karasar, N. (1998). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
• Kardaş, S. (2013). 6. sınıf öğrencilerinin demokratik tutumları ile ahlaki olgunluk düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Kartal, M. (2021). Bilsem’de öğrenim gören ortaokul öğrencilerinin akademik motivasyonlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
• Kaya, M. & Aydın, C. (2011). Üniversite öğrencilerinin dini inanç ile ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30 (15),15-42. https://doi.org/10.17120/omuifd.62144
• Kılınç, F. & Sevinç, M. (2020). Bilim ve sanat merkezi (BİLSEM) öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6 (1), 108-124.
• Koç, M. N. (2022). Ortaokul öğrencilerinin internet bağımlılık düzeyleri ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
• Koçel, T. (2005). İşletme yöneticiliği. Arıkan.
• Kök, M. & Çakıcı, A. (2017). Çocuklar için ahlaki olgunluk ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 6 (18), 711-729.
• Kunt, V. (2003). Suç ve çocuk [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Meece, J. L. & Holt, K. (1993). A pattern analysis of students achievement goals. Journal of Educational Psychology, 85 (4), 582-590.
• Oğuzkan, F. (1981). Eğitim terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Onur, B. (1991). Gelişim psikolojisi, yetişkinlik, yaşlılık, ölüm. İmge Kitabevi.
• Özcan, Z. & Karaca, F. (2018). İlahiyat fakültesi öğrencilerinde akademik motivasyon ile psikolojik iyi oluş ilişkisi üzerine bir araştırma. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 50, 322-335. https://doi.org/10.29288/ilted.447368
• Öztan, S. (2014). Ortaokul 6., 7., 8. sınıf öğrencilerinin okul tükenmişliklerinin yaşam doyumları ve benlik kurgusu algıları açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Arel Üniversitesi.
• Patrick, H., Ryan, A. M. & Pintrich, P. R. (1999). The differential impact of extrinsic mastery goal orientations on males’ and females’ self-regulated learning. Learning and Individual Differences, 11 (52), 153-171.
• Peker, H. (1998). Din ve ahlak eğitimi psikolojik ve metodolojik esaslar. Aksi Seda Matbaası.
• Redhouse. (2009). Büyük el sözlüğü İngilizce-Türkçe, Türkçe–İngilizce sözlük (29. bs.). Redhouse Yayınevi.
• Rigby, C. S., Deci, E. L., Patrick, B. C. & Ryan, R. M. (1992). Beyond the intrinsic-extrinsic dichotomy: Self-determination in motivation and learning. Motivation and Emotion, 16 (3), 165-185. https://doi.org/10.1007/BF00991650
• Rufini, S. É., Bzuneck, J. A. & Oliveira, K. L. (2012). The quality of motivation among elementary school students. Paidéia (Ribeirão Preto), 22 (51), 53-62. https://doi.org/10.1590/S0103-863X2012000100007
• Ryan, A. M. & Pintrich, P. R. (1997). Should I ask for help? The role of motivation and attitudes in adolescents’ help-seeking in math class. Journal of Educational Psychology, 2 (2), 326-341 https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.2.329
• Seyis, S. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinin motivasyonları ve duygusal zekâları ile akademik başarıları arasındaki ilişki [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Sıcak, A. & Başören, M. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin akademik motivasyonlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Bartın örneği). Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4 (2), 548-560. https://doi.org/10.14686/buefad.v4i2.1082000239
• Steers, M. R. & Porter, W. L. (1975). Motivation and work behaviour. McGraw-Hill.
• Şengün, M. (2008). Lise öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeylerinin bazı kişisel değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
• Türk Dil Kurumu (TDK). (2011). Genel Türkçe sözlük. http://tdkterim.gov.tr/bts
• Tekin, İ. (2017). Ahlaki olgunluk kavramı üzerine kuramsal bir çözümleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6 (5), 2275-2298. https://doi.org/10.15869/itobiad.337409
• Ulusoy, A. (2007). Güdülenme. Anı Yayıncılık.
• Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Brière, N. M., Senècal, C. & Vallières, E. F. (1992). The academic motivation scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52 (4), 1003-1017. https://doi.org/10.1177/0013164492052004020
• Yeşilkayalı, E. (2014). Ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumları ile ilköğretim öğrencilerinin ahlaki olgunluk ve hoşgörü eğilimleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Yıldırım, Y. (2014). Ortaokul 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeyi ile sosyal tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Üniversitesi.
• Yurt, E. & Bozer, N. (2015). Akademik motivasyon ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14 (3), 669–685. http://jss.gantep.edu.tr