Akademi Karabük Dergisi

1. Yayın Etiği ve Temel İlkeler

Akademi Karabük Dergisi, bilimsel bilginin üretimi ve paylaşımında etik ilkelere bağlılığı esas alan bir yayın politikası benimsemektedir. Dergi, yayımlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaları akademik dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, bilimsel özgünlük ve etik sorumluluk ilkeleri çerçevesinde değerlendirmektedir. Derginin yayın süreçleri, Committee on Publication Ethics tarafından belirlenen uluslararası etik yayıncılık ilkeleri, yükseköğretim kurumlarının bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemeleri ile ulusal akademik yayıncılık standartları doğrultusunda yürütülmektedir. Akademi Karabük Dergisi, yalnızca daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış, başka bir yayın organında değerlendirme sürecinde bulunmayan ve özgün bilimsel katkı niteliği taşıyan çalışmaları değerlendirmeye kabul etmektedir. Bilimsel etik ilkelere aykırılık teşkil eden her türlü davranış, editöryal süreç kapsamında titizlikle incelenmekte ve gerekli durumlarda değerlendirme süreci sonlandırılmaktadır.

2. Hakem Değerlendirme Süreci

Akademi Karabük Dergisi’ne gönderilen çalışmalar, öncelikle editöryal ön inceleme sürecinden geçirilmektedir. Bu aşamada çalışmanın derginin amaç ve kapsamına uygunluğu, yazım kurallarına uyumu, akademik yeterliliği ve etik ilkelere uygunluğu değerlendirilmektedir. Ön incelemeyi geçen çalışmalar, alanında uzman en az iki bağımsız hakemin değerlendirmesine sunulmaktadır. Dergide çift taraflı kör hakemlik sistemi uygulanmakta olup, değerlendirme süreci boyunca yazar ve hakem kimlik bilgileri karşılıklı olarak gizli tutulmaktadır. Hakem raporları doğrultusunda makalenin kabulüne, düzeltilmesine veya reddine karar verilmektedir. Hakem görüşleri arasında belirgin farklılık bulunması hâlinde çalışma üçüncü bir hakemin değerlendirmesine sunulabilmektedir. Hakem değerlendirme süreci, bilimsel nesnellik, tarafsızlık ve gizlilik ilkeleri esas alınarak yürütülmektedir.

3. Editör Kurulunun Sorumlulukları

Editör kurulu dergiye gönderilen çalışmaların bilimsel niteliğini, etik ilkelere uygunluğunu ve derginin yayın politikalarıyla uyumunu değerlendirmekten sorumludur. Editöryal kararlar; yazarların akademik unvanı, kurumsal aidiyeti, cinsiyeti, etnik kimliği, dinî inancı, siyasi görüşü veya benzeri kişisel özellikleri dikkate alınmaksızın yalnızca çalışmanın bilimsel yeterliliği, özgün katkısı ve akademik niteliği esas alınarak verilmektedir. Editör kurulunun değerlendirme süreçlerinin adil, tarafsız, şeffaf ve makul süreler içerisinde yürütülmesini sağlaması, hakem seçiminde alan uzmanlığını ve etik uygunluğu gözetmesi, olası çıkar çatışmalarını önleyici tedbirleri alması, etik ihlal iddialarını titizlikle inceleyerek gerekli editoryal süreçleri işletmesi ve derginin bilimsel niteliğini sürekli geliştirmeye yönelik yayın politikaları oluşturması temel sorumlulukları arasında yer almaktadır. Bu çerçevede editör kurulu; akademik yayıncılık ilkelerinin korunması, hakemlik süreçlerinin sağlıklı biçimde yürütülmesi ve derginin bilimsel güvenilirliğinin sürdürülmesi hususunda belirleyici bir sorumluluk üstlenmektedir.

4. Yazarların Etik Sorumlulukları

Akademi Karabük Dergisi’ne çalışma gönderen yazarlar, sundukları çalışmanın özgün nitelik taşıdığını, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmadığını ve eş zamanlı olarak başka bir yayın organında değerlendirme sürecinde bulunmadığını beyan etmiş sayılmaktadır. Yazarların çalışmalarında yararlandıkları tüm kaynakları akademik atıf kurallarına uygun biçimde göstermeleri, araştırma verilerini bilimsel dürüstlük ve akademik etik ilkeleri doğrultusunda sunmaları, çalışmaya doğrudan bilimsel katkı sağlayan kişileri yazar olarak belirtmeleri ve bilimsel katkısı bulunmayan kişilere yazarlık atfetmemeleri beklenmektedir. Ayrıca çalışmanın hazırlanma veya desteklenme sürecine ilişkin varsa finansal destek, proje ilişkisi ya da değerlendirme sürecini etkileyebilecek nitelikteki olası çıkar çatışmalarının açık ve şeffaf biçimde beyan edilmesi gerekmektedir. Yazarlar, bunun yanında değerlendirme sürecinde hakem ve editör kurulu tarafından iletilen akademik düzeltme, açıklama ve revizyon taleplerini bilimsel gerekçeler çerçevesinde yerine getirmekle yükümlü bulunmaktadır.

5. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Hakemler, değerlendirmelerini bilimsel yeterlilik, özgünlük, yöntemsel tutarlılık ve akademik katkı ölçütleri çerçevesinde nesnel ve tarafsız bir biçimde yürütmekle sorumludur. Değerlendirme sürecinde akademik nezaket ve etik ilkelere uygun hareket etmeleri, hakaret içeren, küçümseyici veya yapıcı eleştiri sınırlarını aşan ifadelerden kaçınmaları beklenmektedir. Hakemler, incelemelerine sunulan çalışmaları gizlilik ilkesi çerçevesinde değerlendirmekte, bu çalışmaları gizli belge niteliğinde kabul etmekte ve içeriklerini üçüncü kişilerle paylaşmamaktadır. Ayrıca çıkar çatışması oluşturabilecek durumlarda değerlendirme görevini üstlenmemeleri, hakemlik sürecinde tespit ettikleri etik ihlal, intihal, usulsüz atıf veya kaynak gösterim eksikliği gibi hususları gecikmeksizin editöryal kurula bildirmeleri gerekmektedir. Bu doğrultuda hakemler, bilimsel değerlendirme sürecinin güvenilir, adil ve etik ilkelere uygun biçimde yürütülmesine katkı sunmaktadır.

6. Etik Kurul Onayı Politikası

Etik kurul izni gerektiren bilimsel araştırmalarda, ilgili kurum veya kurul tarafından verilmiş etik kurul onay belgesinin başvuru aşamasında sisteme yüklenmesi zorunludur. İnsan katılımcılar, kişisel veriler, deneysel uygulamalar veya etik kurul onayı gerektiren benzeri araştırmalar, ilgili etik izin belgeleri olmaksızın değerlendirme sürecine alınmamaktadır. Yazarlar, gerekli etik izinlerin alınmasından ve bu bilgilerin çalışma içerisinde açık biçimde belirtilmesinden sorumludur.

7. İntihal ve Benzerlik Politikası

Akademi Karabük Dergisi, akademik dürüstlüğün korunmasını temel ilke olarak benimsemektedir. Dergiye gönderilen çalışmalar, değerlendirme sürecine alınmadan önce benzerlik denetiminden geçirilmektedir. Genel ilke olarak toplam benzerlik oranının %20’yi aşmaması beklenmektedir. Bununla birlikte editöryal değerlendirmede yalnızca sayısal oran değil, benzerliğin niteliği, atıf usulüne uygunluk, ortak akademik terminoloji kullanımı ve olası etik ihlal unsurları da dikkate alınmaktadır. İntihal, veri uydurma, veri tahrifi, dilimleme yayın, mükerrer yayın, haksız yazarlık veya benzeri etik ihlallerin tespiti hâlinde çalışma reddedilir ve gerekli görülen durumlarda ilgili kurumlara bildirimde bulunulabilir.

8. Çıkar Çatışması Politikası

Yazarlar, hakemler ve editörler; bilimsel değerlendirme sürecini etkileyebilecek her türlü finansal, kurumsal, akademik veya kişisel çıkar ilişkisini editöryal kurula bildirmekle yükümlüdür. Olası çıkar çatışması durumlarında editöryal kurul, değerlendirme sürecinin tarafsızlığını koruyacak gerekli tedbirleri alma yetkisine sahiptir.

9. Telif ve Açık Erişim Politikası

Akademi Karabük Dergisi, bilimsel bilginin serbest dolaşımını esas alan açık erişim politikasını benimsemektedir. Yayımlanan çalışmalar ücretsiz olarak erişime sunulmakta ve okuyuculardan erişim ücreti talep edilmemektedir. Yazarlar, yayımlanmak üzere kabul edilen çalışmalarının yayınlanmasına ilişkin gerekli yayın izinlerini dergiye vermeyi kabul etmektedir. Çalışmaların fikrî sorumluluğu yazar(lar)a aittir.

10. Düzeltme, Geri Çekme ve Şikâyet Süreci

Yayımlanmış bir çalışmada önemli bilimsel hata, etik ihlal veya yanıltıcı bilgi tespit edilmesi durumunda editöryal kurul; düzeltme yayımlama, makaleyi geri çekme veya gerekli açıklamayı kamuoyuyla paylaşma hakkına sahiptir. Yayın süreçlerine ilişkin itiraz, etik ihlal bildirimi veya şikâyetler editörlüğe yazılı olarak iletilebilir. Başvurular, gizlilik ve tarafsızlık ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir.

Amaç ve Kapsam

Akademi Karabük Dergisi; akademik dürüstlük, bilimsel özgünlük ve yayın etiği ilkelerini yayıncılık anlayışının temel unsurları olarak benimsemektedir. Bilimsel araştırma ve yayın süreçlerinde yapay zekâ destekli teknolojilerin giderek daha yaygın biçimde kullanılmaya başlanması, bu araçların kullanımına ilişkin açık, şeffaf ve etik ilkelere dayalı bir çerçevenin oluşturulmasını gerekli kılmaktadır. Bu politika, dergiye gönderilen çalışmalarda üretken yapay zekâ sistemleri ile diğer yapay zekâ tabanlı araçların kullanımına ilişkin esasları belirlemek, akademik üretim sürecinde insan sorumluluğunu ve bilimsel güvenilirliği korumak amacıyla hazırlanmıştır.

Yapay Zekâ Araçlarının Akademik Üretim Sürecinde Kullanımı

Akademi Karabük Dergisi, yapay zekâ araçlarını akademik üretimin yerine geçen bir unsur olarak değil, belirli sınırlar içerisinde yararlanılabilecek yardımcı teknolojiler olarak değerlendirmektedir. Bu kapsamda dilbilgisi denetimi, anlatımın güçlendirilmesi, metinsel tutarlılığın sağlanması, teknik düzenleme, özetleme desteği ve belirli veri işleme süreçlerinde yapay zekâ destekli araçlardan faydalanılması mümkün görülmektedir. Bununla birlikte bir çalışmanın özgün akademik görüşünün oluşturulması, bilimsel yorumunun inşa edilmesi, temel argümanlarının kurgulanması, kaynaklarının belirlenmesi, analiz ve sonuçlarının ortaya konulması gibi araştırmanın özünü oluşturan aşamalarda akademik sorumluluk bütünüyle yazar(lar)a ait bulunmaktadır. Yapay zekâ sistemleri herhangi bir çalışmada yazar veya ortak yazar olarak kabul edilmemekte, fikrî sorumluluk taşıyan bir akademik özne olarak değerlendirilmemektedir.

Şeffaflık ve Beyan Yükümlülüğü

Dergiye gönderilen çalışmaların hazırlanma sürecinde yapay zekâ araçlarından yararlanılması hâlinde, bu kullanımın niteliğinin açık biçimde beyan edilmesi beklenmektedir. Yazarların kullanılan yapay zekâ aracını, kullanım amacını, araştırma veya yazım sürecinin hangi aşamasında bu araçtan yararlanıldığını ve elde edilen çıktının hangi akademik denetim süreçlerinden geçirilerek metne dâhil edildiğini çalışmanın etik beyan kısmında açıkça belirtmesi gerekmektedir. Yapay zekâ kullanımının gizlenmesi, eksik veya yanıltıcı biçimde sunulması ya da akademik üretimin niteliği konusunda yanlış izlenim oluşturacak şekilde örtük bırakılması, yayın etiği bakımından değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.

Bilimsel Doğruluk ve Akademik Sorumluluk

Yapay zekâ destekli araçlar tarafından üretilen bilgi, öneri, özet, çeviri, bibliyografik veri veya benzeri içerikler doğrudan güvenilir akademik kaynak niteliği taşımamaktadır. Bu nedenle yapay zekâ aracılığıyla elde edilen her türlü içeriğin doğruluğunun, tutarlılığının ve bilimsel geçerliliğinin bağımsız akademik kaynaklar aracılığıyla teyit edilmesi zorunlu görülmektedir.

Eksik, hatalı, yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgilerin kullanımı ile kaynak uydurma, sahte atıf üretme, veri kurgulama, veri tahrifi veya akademik değerlendirmeyi yanıltıcı içerik oluşturma gibi etik ihlallerden doğan tüm bilimsel ve hukuki sorumluluk yazar(lar)a ait bulunmaktadır.

Hakemlik ve Editöryal Süreçlerde Yapay Zekâ Kullanımı

Akademi Karabük Dergisi’nde hakemlik ve editöryal değerlendirme süreçleri gizlilik, tarafsızlık ve fikrî mülkiyet ilkeleri doğrultusunda yürütülmektedir. Çift taraflı kör hakemlik sistemi kapsamında değerlendirmeye alınan makalelerin herhangi bir bölümünün hakemler, editörler veya editöryal süreçte görev alan kişiler tarafından üretken yapay zekâ platformlarına yüklenmesi, üçüncü taraf yapay zekâ sistemleriyle paylaşılması veya bu araçlar aracılığıyla işlenmesi kabul edilmemektedir. Bu tür bir kullanım, değerlendirme sürecinin gizliliğini zedeleyebilecek, kör hakemlik ilkesini ihlal edebilecek ve bilimsel içeriğin izinsiz biçimde üçüncü taraf sistemlere aktarılması sonucunu doğurabilecek nitelikte görülmektedir. Bununla birlikte, editöryal işleyişin teknik yönlerinde yapay zekâ destekli araçlardan sınırlı ölçüde yararlanılabilmektedir. Yazım denetimi, dil kontrolü, teknik biçim incelemesi, editöryal iş akışının düzenlenmesi ve benzerlik analizine destek sağlayan sistemler bu kapsamda değerlendirilmektedir. Ancak bir çalışmanın bilimsel niteliğine ilişkin değerlendirme yapılması, hakem raporlarının oluşturulması, editöryal kanaatin şekillendirilmesi ve kabul ya da ret kararının verilmesi süreçlerinde nihai değerlendirme yetkisi bütünüyle insan muhakemesine dayanmaktadır.

Politikanın Uygulanması ve Güncellenmesi

Akademi Karabük Dergisi, yapay zekâ teknolojilerinin bilimsel üretim süreçlerinde etik, şeffaf ve sorumlu biçimde kullanımını desteklemektedir. Bununla birlikte, akademik düşünce üretiminin, eleştirel muhakemenin ve özgün bilimsel katkının insan emeği ve akademik yetkinlik temelinde şekillenmesi gerektiğini esas almaktadır. Dergi, yapay zekâ alanındaki akademik, etik ve hukuki gelişmeleri takip ederek bu politikayı ihtiyaç duyulması hâlinde güncelleyebilmektedir.