Türkçede Belirtme-Yönelme Hâli Ekleri ve Güneybatı Anadolu Ağızlarındaki Kullanımları
Abstract
Güneybatı Anadolu ağızlarında belirtme ve yönelme hâl eklerinin birbirlerinin yerine kullanıldığı belirtilmektedir. Bu durum genellikle hâl eki nöbetleşmesi, derin yapı-yüzey yapı, fiil-tamlayıcı ilişkisi/ istem, Eski Türkçenin kalıntısı gibi sebeplere dayandırılmaktadır. Öncelikle her iki hâl ekinin lehçelerde ve ağızlarda değişiklik arz ettiği görülmektedir. Bu yönüyle iki hâl ekinin aynı işlevde kullanıldığı örneklere rastlamak mümkündür. Öte yandan çekimli fiil tabanının istemi, hâkim ağız konuşucusu tarafından bilinir ve ölçünlü dilde anlam ayırt edici olan herhangi bir unsur, ağız alanlarında belirli bir işlevde kullanılmayabilir. Bu çalışmada, belirtme ve yönelme hâlleriyle nöbetleşme kavramı üzerinde durulacak, Güneybatı Anadolu ağızlarında ortaya çıkan bu tür karışıklıkların sebeplerine dair görüşler ileri sürülecektir.
Keywords
Güneybatı Anadolu Ağızları, Belirtme hâli, Yönelme hâli, İstem, Tarz/bağlılık değiştirme
References
- Akar, Ali (2004). Muğla Ağızları, Muğla: Muğla Üniversitesi Yay.
- Boz, Erdoğan (2007). Türkiye Türkçesinde +{A} Durum Biçimbirimi, Ankara: Gazi Kitabevi Yay.
- Bacanlı, Eyüp (2014). “High-focal intraterminality in Denizli dialects of Turkish”, Turkic Languages, 17: (baskıda). Banguoğlu, Tahsin (2000). Türkçe Gramer, Ankara: TDK Yay.
- Brendemoen, Bernt (1998). “Turkish Dialects”, The Turkic Languages, ed. Lars Johanson- Èva Á. Csató, Routledge: London and New York, s. 236-241.
- Buran, Ahmet (1996). Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, Ankara: TDK Yay.
- Caferoğlu, Ahmet (1963). “Muğla Ağzı”, TDAY-Belleten 1962, s. 107-130.
- Canpolat, Mustafa (1992). “Eski Anadolu Türkçesindeki Belirtme Durumu (Accusativus) Ekinin Kökeni Üzerine”, Türkoloji Dergisi, X/1: 9¬11. Demir, İmdat (2012). Sarıgöl ve Yöresi Ağızları (İnceleme- Metinler- Sözlük), Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kayseri.
- Demirci, Kerim (2007), “Hâl Eki Nöbetleşmeleri Üzerine”, Karaman Dil- Kültür Sanat Dergisi, s. 126-139. Deny, Jean (1941). Türk Dili Grameri (çeviren: Ali Ulvi Elöve), İstanbul: Maarif Vekaleti Yay.
- Dilâçar, A. (1957). “Türk Lehçelerinin Meydana Gelişinde Genel Temayüllerin Koyulaşması ve Körlenmesi”, TDAY-Belleten 1957, s. 83-93. Eraslan, Kemal (2012) Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara: TDK Yay.
- Erdal, Marcel (2004), A Grammar of Old Turkic, Leiden-Boston: E.J. Brill.
