KENDİLİĞİNDEN DÜZEN KAVRAMININ TARİHSEL GELİŞİMİ
Öz
Yirminci yüzyıl, insanlık tarihi açısından çok önemli tarihsel ve geleneksel kırılmaları temsil etmiştir. Merkezi planlamaya dayalı ekonomiler ve refah devlet gibi yapılar toplumun gelişmesine ve ilerlemesine katkı sağlamıştır. Lakin bu gelişme ve ilerleme, bireyin toplumdaki önceliğini sorun haline getirmiştir. Bireyi, özgürlüğü ve hukukun üstünlüğünü temel alan liberalizme olan ilgiyi azaltarak, toplumun totaliter bir yapıya dönüşmesine de zemin hazırlamıştır.
İşte kendiliğinden düzen kavramı, böyle bir ortamda bireylere ve onların özgürlüklerine verdiği değerle, toplumsal düzenin tasarımlı bir şekilde dizayn edilmesine karşı çıkışı temsil etmiştir. Bu kavram, toplumun kendi değerleri ve tecrübeleriyle ‘bir toplumsal düzenin varlığı’ fikrini ortaya koymuştur. Buna göre toplumsal düzen, insan tasarımı olarak değil, insan eylemleri sonucunda kendiliğinden bir evrim süreciyle ortaya çıkmaktadır. Bu bakış açısı, yani toplumu kendiliğinden düzen fikri ile açıklamaya çalışmak, toplumun totaliter bir yapıya dönüşmesine veya oluşmasına da engel olarak görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
References
- AKTAŞ, Sururi (2001), Hayek’in Hukuk ve Adalet Teorisi, Liberte Yayınları, Ankara. ALADA, A. Dinç (2010), “Adam Smith’te Yanılabilirlik Fikrinin Güncelliği”, (Der. Mine Kara N. Emrah Aydınonat), Görünmez Adam Smith, (ss. 53-65), İletişim Yayınları, İstanbul.ASHFORD, Nigel (2009), Özgür Toplumun İlkeleri, (Çev. Can Madenci), Liberte Yayınları, Ankara.BOCK, Kenneth (2006), “İlerleme, Gelişme ve Evrim Kuramları”, (Çev. Aydın Uğur), (Haz. Mete Tunçay-Aydın Uğur), Tom Bottomore-Robert Nisbet, Sosyolojik Çözümlemenin Tarihi-I, (ss.73-133), Kırmızı Yayınları, İstanbul.DUMAN, Fatih (2006), “Akılcılık Bağlamında İki Aydınlanma Geleneği: Fransız Aydınlanması Versus İskoç Aydınlanması”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61 (1), 117-152.FUKUYAMA, Francis (2009), Büyük Çözülme, İnsan Doğası ve Toplumsal Düzenin Yeniden Oluşturulması, (2. Baskı), (Çev. Hasan Kaya), Profil Yayıncılık, İstanbul.HAYEK, Friedrich August von (2010), Kölelik Yolu, (4. Baskı), (Çev. Turhan Feyzioğu-Yıldıray Arsan-Atilla Yayla), Liberte Yayınları, Ankara.PETSAULAS, Christina (2001), Hayek’s Liberalism and İts Origins: His İdea of Spontaneous Order and The Scottish Englightenment, Routledge Studies in Social and Political Thought, London.ROCHE III, George C. (1977), “The Relevance of Friedrich A. Hayek”, (Ed. Fritz Machlup), Essays on Hayek, (ss. 1-13), Routledge & Kegan Paul, London.YAYLA, Atilla (1992), Liberalizm, (4. Baskı), Turhan Kitapevi Yayınları, Ankara.