Belgrad'ın Fethi İçin Yazılan Tarih Manzumeleri

Abstract

Arap kökenli harflerin sayısal değerleri ile önemli görülen bir hadisenin yılını göstermek için bir cümle, mısra ya da beyit söylemeye tarih düşürme denir. Klasik Türk edebiyatında tarih düşürme XIV. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamış ve özellikle XVIII. yüzyılda en verimli dönemine ulaşmıştır. İlk kez 1521 yılında Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) döneminde fethedilen Belgrad, 1683 yılında Viyana bozgunu olarak adlandırılan II. Viyana kuşatmasında elden çıkmış (1688) ve 1690 yılında Osmanlılar tarafından geri alınmıştır. 1718 yılında imzalanan Pasarofça Antlaşmasıyla Avusturyalılara bırakılan Belgrad, 1739 Belgrad Antlaşmasıyla Osmanlılara teslim edilmiştir. Belgrad 1813 yılında da Sırp isyancılardan alınmıştır. Klasik Türk edebiyatında Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1521 yılındaki ilk fetih, Sultan II. Ahmed (1691-1695) dönemindeki ikinci fetih, Sultan I. Mahmud (1730-1754) döneminde 1739 yılındaki üçüncü fetih ve Sultan II. Mahmud (1808-1839) dönemindeki dördüncü fetih için çok sayıda tarih manzumesi kaleme alınmıştır. Tespitlerimize göre 1521 fethi için 3, 1690 fethi için 3, 1739 fethi için 15 ve 1813 fethi için 3 tarih manzumesi kaleme alınmıştır. Sayısal olarak 1739 yılındaki fethe daha çok tarih manzumesi yazıldığı görülmektedir. 1739 yılındaki fethe daha çok tarih manzumesi yazılması tarih düşürmenin gelişimiyle ilgilidir. Tespit ettiğimiz 24 tarih manzumesinde çeşitli tarih düşürme yöntemleri kullanılmıştır. Tek beyitlik manzumelerden 44 beyitlik şiirlere kadar farklı nazım şekilleri ile yazılan bu metinler tarihe ışık tutar mahiyettedir. Bu çalışmada klasik Türk edebiyatında Belgrad’ın fethi için kaleme alınan manzumeler şekil ve muhteva bakımından incelenmiş, şiirlerle ilgili değerlendirmeler yapılmış ve yazılan bu manzumelerle Belgrad’ın Osmanlı tarihinde ne denli önemli olduğu ortaya konmuştur.

Keywords

• Belgrad
• Belgrad'ın fethi
• tarih düşürme
• tarih manzumesi

Chronogrammatic Poems Written For The Conquest Of Belgrade

Abstract

The practice of chronogramming, which involves using the numerical values of Arabic-derived letters to indicate the year of a significant event in a sentence, verse, or couplet, is called chronogramming. In classical Turkish literature, chronogramming began to develop from the 14th century onwards and reached its most fruitful period in the 18th century. Belgrade, first conquered in 1521 during the reign of Suleiman the Magnificent (1520-1566), was lost during the Second Siege of Vienna (1688), known as the Vienna Disaster of 1683, and recaptured by the Ottomans in 1690. Left to the Austrians by the Treaty of Passarowitz in 1718, Belgrade was returned to the Ottomans by the Treaty of Belgrade in 1739. Belgrade was also taken from Serbian rebels in 1813. In classical Turkish literature, the first conquest in 1521 during the reign of Suleiman the Magnificent is commemorated with the conquest of Belgrade by Sultan Abdul Hamid II. Numerous historical poems were written for the second conquest during the reign of Ahmed (1691-1695), the third conquest in 1739 during the reign of Sultan Mahmud I (1730-1754), and the fourth conquest during the reign of Sultan Mahmud II (1808-1839). According to our findings, 3 historical poems were written for the 1521 conquest, 3 for the 1690 conquest, 15 for the 1739 conquest, and 3 for the 1813 conquest. Numerically, the 1739 conquest received a higher number of historical poems. This higher number of poems for the 1739 conquest is related to the development of historical record-keeping. Various methods of historical record-keeping were used in the 24 historical poems we identified. These texts, written in different poetic forms ranging from single-verse poems to poems of up to 44 verses, shed light on history. This study examines the poems written in classical Turkish literature about the conquest of Belgrade in terms of form and content, provides evaluations of these poems, and reveals the importance of Belgrade in Ottoman history through these poems.

Keywords

• Belgrade
• The conquest of Belgrade
• chronogram
• historical verse composition

References

1. ALBAYRAK Çağdaş, Ağazâde ‘Örfî Divânı (Transkripsiyonlu Metin Aktarımı), Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Edirne 2009. ALKAN Sevim, Ni‘met Divanı (İstanbullu) (İnceleme-Metin-Dizin), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Isparta 2011. ASLANTAŞ Selim, “Belgrad-ı Dârü’l-Cihâd”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2011, S. 15, s. 13-37. ATALAY Rafet, Reşid Divanı (İnceleme-Metin), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2005. ATİK GÜRBÜZ İncinur, Vâsık Divanı (İlâhizâde) (İnceleme-Metin), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2005.