SOSYOBİLİMSEL KONULAR VE KÜRESEL VATANDAŞLIK: SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ile küresel vatandaşlık kapsamında sahip oldukları karakter ve değerleri demografik özellikler (cinsiyet ve sınıf düzeyi) açısından incelemek ve iki değişken arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Araştırmanın örneklemini 5 devlet üniversitesinde öğrenim görmekte olan 406 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; “Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği” ve “Küresel Vatandaşlık Kapsamında Karakter ve Değerler Ölçeği” kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde bağımsız t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizleri yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği, ancak sınıf düzeyi değişkenine bağlı olarak anlamlı bir şekilde farklılaştığı belirlenmiştir. Sınıf düzeyi arttıkça tutumların daha olumlu hale geldiği görülmüştür. Küresel vatandaşlık karakter ve değer yargılarının genel puanları, empati ve harekete geçme alt boyutlarının cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Kadın öğrencilerin bu alanlarda erkek öğrencilere kıyasla daha yüksek puanlar aldığı saptanmıştır. Sınıf düzeyi değişkenine göre karakter ve değer yargılarında da anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Özellikle üst sınıflardaki öğrencilerin küresel vatandaşlık bağlamında daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Ölçekler arası korelasyon analizleri, sosyobilimsel konuların yarar ve önem alt boyutunun sürdürülebilir kalkınma, ahlaki etik, empati ve harekete geçme isteğiyle anlamlı pozitif ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Kaygı alt boyutunun sürdürülebilir kalkınma ve empati ile pozitif, ancak ahlaki etik ve harekete geçme isteği ile negatif ilişkili olduğu belirlenmiştir. Sosyobilimsel konuların hoşlanma alt boyutunun ise tüm küresel vatandaşlık boyutlarıyla anlamlı pozitif ilişkilere sahip olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• sosyobilimsel konular
• küresel vatandaşlık
• karakter ve değer
• tutum
• sınıf öğretmeni adayları

SOCIOSCIENTIFIC ISSUES AND GLOBAL CITIZENSHIP: AN INVESTIGATION ON PRE-SERVICE PRIMARY SCHOOL TEACHERS

Öz

The aim is to examine pre-service primary school teachers' attitudes towards socioscientific issues and their character and values within the scope of global citizenship in terms of demographic characteristics (gender and grade level), and to analyze the relationship between these two variables. The sample includes 406 pre-service primary teachers studying at five public universities. As data collection instruments, the "Attitude Scale Toward Socioscientific Issues" and the "Character and Values Scale in the Context of Global Citizenship" were utilized. To analyze the data, independent t-tests, ANOVA, and Pearson correlation analyses were conducted to analyze the collected data. According to the research findings, pre-service primary teachers' attitudes toward socioscientific issues did not show a statistically significant difference based on gender. However, a significant difference was observed concerning grade level, indicating that attitudes became more positive as the grade level increased. It was found that the general scores of character and values in the context of global citizenship, as well as the sub-dimensions of empathy and willingness to take action, significantly differed by gender. Female students scored significantly higher than male students in these areas. Additionally, significant differences were observed in character and values based on grade level, with upper-grade students scoring higher in the context of global citizenship. Correlation analyses between the scales revealed that the sub-dimension of benefit and importance in SSI exhibited significant positive correlations with sustainable development, moral ethics, empathy, and willingness to take action. The anxiety sub-dimension showed positive correlations with sustainable development and empathy but negative correlations with moral ethics and willingness to take action. Furthermore, the enjoyment sub-dimension of SSI was found to have significant positive correlations with all sub-dimensions of global citizenship.

Anahtar Kelimeler

• socioscientific issues
• global citizenship
• character and value
• attitude
• pre-service primary school teachers

Kaynakça

1. Akgül, F. A. (2020). 8. sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınmaya yönelik farkındalık düzeylerine sosyobilimsel konu destekli fen öğretiminin etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi
2. American Association for the Advancement of Science. (1990). Science for all Americans. Oxford University Press.
3. Atalay, N. ve Çaycı, B. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki görüş ve tutumlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi (ESTÜDAM) Eğitim Dergisi, 2(2), 35-45.
4. Ayvacı, H. Ş., Bülbül, S., ve Türker, K. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki tutumlarının sınıf düzeyine göre incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(2), 17-30. https://doi.org/10.7822/omuefd.525453
5. Badeo, J. M., & Duque, D. A. (2022). The effect of Socio-Scientific Issues (SSI) in teaching science: A meta-analysis study. Journal of Technology and Science Education, 12(2), 291–302. https://doi.org/10.3926/jotse.1340
6. Barab, S. A., Sadler, T. D., Heiselt, C., Hickey, D., & Zuiker, S. (2007). Relating narrative, inquiry, and inscriptions: Supporting consequential play. Journal of science education and technology, 16, 59-82. https://doi.org/10.1007/s10956-006-9033-3
7. Berkowitz, M. W., & Simmons, P. (2003). Integrating science education and character education. In D. L. Zeidler (Ed.), The role of moral reasoning on socioscientific issues and discourse in science education (pp. 117–138). Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/1-4020-4996-X_7
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F., (2013). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (14. Baskı). Pegem Akademi Yayınevi.

9. Cebesoy, Ü., ve Şahin, M. D. (2013). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 37(37)
10. Ceylan, Ş. (2014). Preschool teachers’ views on world citizenship education. Journal of Theoretical Educational Science, 7(1), 78-93. http://dx.doi.org/10.5578/keg.6211
11. Coe, R. (2002, Eylül). It’s the effect size, stupid: What effect size is and why it is important. Paper presented at the Annual Conference of the British Educational Research Association (BERA), University of Exeter, England. https://www.leeds.ac.uk/educol/documents/00002182.htm adresinden alındı.
12. Çepni, Z., ve Geçit, Y. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutum ve görüşleri. International Journal of Geography and Geography Education (42), 133-154. https://doi.org/10.32003/igge.732782
13. Durualp, E., ve Durualp, E. (2012). An ınvestigation of attitudes of 6-8th graders towards universal values. J. Theo. Educ. Sci, 5(4), 484-499
14. Eastwood, J. L., Sadler, T. D., Zeidler, D. L., Lewis, A., Amiri, L., & Applebaum, S. (2012). Contextualizing nature of science ınstruction in socioscientific ıssues. International Journal of Science Education, 34(15), 2289–2315. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.667582
15. Erkol, M. ve Gül, Ş. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumları. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (1), s. 9-21.
16. Genç, M. (2020). Sosyobilimsel konular ile bilim-tutum ilişkisi. M. Genç (Ed.), Kuramdan uygulamaya sosyobilimsel konular içinde (1. bs., ss. 1-14). Nobel Yayıncılık.
17. Hodson, D. (2003). Time for action: Science education for an alternative future. International Journal of Science Education, 25(6), 645–670
18. İçen, M., ve Akpınar, E. (2012). Küresel vatandaşlık eğitiminin uluslararası sorunların çözümündeki rolü. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 277-290. Kan, Ç. (2009). Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel Vatandaşlık. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(26), 25-30.
19. Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel.
20. Lee, H., Chang, H., Choi, K., Kim, S. & Zeidler, D. L. (2012). Developing character and values for global citizens: Analysis of pre-service science teachers’ moral reasoning on socioscientific issues. International Journal of Science Education, 34(6), 925–953. https://doi.org/10.1080/09500693.2011.625505
21. Lee, H., Yoo, J., Choi, K., Kim, S. W., Krajcik, J., Herman, B. C. & Zeidler, D. L. (2013). Socioscientific issues as a vehicle for promoting character and values for global citizens. International Journal of Science Education, 35(12), 2079-2113. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.749546
22. Lee, H., Yoo, J., Choi, K., Kim, S. W., Krajcik, J., Herman, B. C. & Zeidler, D. L. (2013). Socioscientific issues as a vehicle for promoting character and values for global citizens. International Journal of Science Education, 35(12), 2079-2113. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.749546
23. Milli Eğitim Bakanlığı. (2013). İlköğretim Kurumları (İlkokullar ve Ortaokullar) Fen Bilimleri Dersi (3,4,5,6,7 ve 7. Sınıflar) Öğretim Programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, (Erişim: 15 Haziran 2024, https://bilimakademisi.org/wp-content/uploads/2017/02/Fen-Bilimleri.pdf)
24. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
25. Moedas, C. (2015, 22 Haziran). Open Innovation, Open Science, Open to the World. European Commission Speech. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/SPEECH_15_5243
26. National Research Council (NRC) (1996). National Science Education Standards. Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/4962.
27. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric Theory (2nd ed.). McGraw-Hill.
28. Oxfam (2015). Global citizenship in the classroom: A guide for teachers. Retrieved from, https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/620105/edu-global-citizenship-teacher-guide-091115-en.pdf?sequence=9&isAllowed=y
29. Öztürk, N. ve Irmak, M. (2020). Sosyobilimsel konuların doğası ve fen eğitimindeki yeri. İçinde M. Genç (Ed.), Kuramdan uygulamaya sosyobilimsel konular (ss. 15-44). Nobel yayınevi.
30. Roberts, D. A. (2007). Scientific literacy/science literacy. In S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 729–780). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
31. Sadler, T. D. (2004). Informal reasoning regarding socioscientific issues: A critical review of research. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 41(5), 513-536. https://doi.org/10.1002/tea.20009
32. Sadler, T. D., & Zeidler, D. L. (2004). The morality of SSI: Construal and resolution of genetic engineering dilemmas. Science Education, 88, 4–27.
33. Scholte, J. A. (2005). Globalization: A critical ıntroduction (2nd ed.). Palgrave Macmillan. Sperling, E., & Bencze, J. L. (2010). “More than particle theory”: citizenship through school science. Canadian Journal of Science, Mathematics and Technology Education, 10(3), 255–266. https://doi.org/10.1080/14926156.2010.504487
34. Suwono, H., Rofi’Ah, N. L., Saefi, M., & Fachrunnisa, R. (2021). Interactive socio-scientific inquiry for promoting scientific literacy, enhancing biological knowledge, and developing critical thinking. Journal of Biological Education, 57(5), 944–959. https://doi.org/10.1080/00219266.2021.2006270
35. Taber, K. S. (2018). The Use of Cronbach’s Alpha When Developing and Reporting Research Instruments in Science Education. Research in Science Education, 48(6), 1273–1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
36. Topçu, M. (2017). Sosyobilimsel konular ve öğretimi. Pegem Akademi.
37. Türksever, F. (2019). Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki görüş ve tutumları ile dünya vatandaşlığına dair değer yargılarının incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
38. Türksever, F., Korucu, D. K., ve Türkoğlu, A. Y. (2020). Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki görüş ve tutumları ile Dünya vatandaşlığına dair değer yargılarının incelenmesi. Başkent Unıversity Journal of Education, 7(2), 339-354.
39. Zeidler, D. L. (2014). Socioscientific issues as a curriculum emphasis: Theory, research, and practice. In Handbook of research on science education, volume II (pp. 697-726). Routledge.
40. Zeidler, D. L., Sadler, T. D., Simmons, M. L., & Howes, E. V. (2005). Beyond STS: A research-based framework for socioscientific ıssues education. Science Education, 89(3), 357–377. https://doi.org/10.1002/sce.20048
41. Zeidler, D. L., Walker, K. A., Ackett, W. A., & Simmons, M. L. (2002). Tangled up in views: Beliefs in the nature of science and responses to socioscientific dilemmas. Science Education, 86(3), 343–367. https://doi.org/10.1002/sce.10025
42. Zeidler, D.L. & Keefer, M. (2003). The role of moral reasoning and the status of socioscientific issues in scienc education: Philosophical, psychological and Pedagogical considerations. In D.L. Zeidler (Ed.), The role of moral reasoning on socioscientific issues and discourse in science education (pp. 7-38). Kluwer Academic Press
43. Zeidler, D.L., & Sadler, T.D. (2008). Social and ethical ıssues in science education: A prelude to action. Sci & Educ 17, 799–803. https://doi.org/10.1007/s11191-007-9130-6