Research Article

Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması

Volume: 17 Number: 1 February 13, 2025
EN TR

Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması

Abstract

Bu çalışma, eleştirel bir toplum kuramı olarak Marksizmin, özel olarak da kapitalist irrasyonel rasyonalite kavramının sunduğu kuramsal imkânlardan yola çıkarak, kapitalizmin uzun tarihi içinde tarım-gıda ilişkilerinin, birbiriyle iç içe geçen iki eğilim üzerinden şekillendiğini iddia ediyor: gezegensel tarımsallaşma (kır-doğa aksının kapitalist tarımsallaşması) ve gıdanın tarımsızlaşması (gıda ile tarım-kır-doğa arasındaki tarihsel, ekolojik, toplumsal ve kültürel bağların kopması). Bu iki eğilimin, aynı zamanda, kapitalist gıda rejiminin tanımlayıcı çelişkileri olarak da kavramsallaştırılabileceğini tartışmaya açıyor. İlgili literatürde, gıda rejimi kavramının özgün katkılarından birisi, tarım-gıda ilişkilerinin tarihsel seyrini her biri (birbiriyle ilişkili ve fakat) farklı dinamiklerle şekillenen gıda rejimleri çerçevesinde analiz etmemize olanak tanıması olarak işaretlenebilir. Kapitalist tarım-gıda ilişkilerinin dönemlendirilmesine yönelik bu katkılardan beslenen bu çalışma da her bir farklı gıda rejimini ortak kesen ve bu farklı rejimleri kapitalist yapan nedir sorusunun peşine düşerek, gıda rejimi kavramı etrafında yürütülen kuramsal tartışmaları zenginleştirmeyi hedefliyor. Bu doğrultuda, burada önerilen ve geliştirilen gezegensel tarımsallaşma ve gıdanın tarımsızlaşması kavramlarının, kapitalizmin kendisini aynı zamanda bir gıda rejimi olarak düşünmenin analitik araçları olarak da görülebileceğini öneriyor.

Keywords

Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite, Eleştirel Bir Toplum Kuramı Olarak Marksizm, Kapitalist Gıda Rejimi, Gezegensel Tarımsallaşma, Gıdanın Tarımsızlaşması

Thanks

Bu makalede dile getirilen görüşlerin ilk hali, Yerküre Yerel Çalışmalar Kooperatifi (Yerküre Koop) ve Özyeğin Üniversitesi Tarım, Gıda ve Yerel Kalkınma Araştırma ve Uygulama Laboratuvarı (LoafLab) tarafından organize edilen Türkiye Tarım Tartışmalarının Mirası ve Geleceği: Kuşaklar Arası Seminer Dizisi’nde sunulmuştur. Zengin katkıları için seminerde tartışmacı olarak yer alan Prof. Dr. Zülküf Aydın’a ve tüm seminer katılımcılarına, makalenin geliştirilmiş halini okuyarak görüşlerini esirgemeyen Prof. Dr. Mustafa Koç’a ve Dr. Selma Değirmenci’ye teşekkür ederim.

References

  1. Akram-Lodhi, A. Haroon, Kristina Dietz, Bettina Engels ve Ben M. McKay (Der.) (2022), Handbook of Critical Agrarian Studies (Edward-Elgar Publishing).
  2. Akram-Lodhi, A. Haroon ve Christobal Kay (2010a), “Surveying the Agrarian Question (Part 1): Unearthing Foundations, Exploring Diversity”, Journal of Peasant Studies, 37 (1): 177-202.
  3. Akram-Lodhi, A. Haroon, ve Christobal Kay (2010b), “Surveying the Agrarian Question (Part 2): Current Debates and Beyond”, Journal of Peasant Studies, 37 (2): 255-284.
  4. Araghi, Farshad (2009), “Accumulation by Displacement: Global Enclosures, Food Crisis, and the Ecological Contradictions of Capitalism”, Review (Fernand Braudel Center), 32 (1): 113-146.
  5. Araghi, Farshad (2000), “The Great Global Enclosure of Our Times: Peasant and the Agrarian Question at the End of the Twentieth Century”, Magdoff Fred, John Bellamy Foster ve Frederick H. Buttel (Der.), Hungry For Profit: The Agribusiness Threat to Farmers, Food, and the Environment (New York: Monthly Review): 145-160.
  6. Aydın, Zülküf (2017), Çağdaş Tarım Sorunu (Ankara: İmge).
  7. Bernstein, Henry (2016), “Agrarian political economy and modern world capitalism: the contributions of food regime analysis”, Journal of Peasant Studies, 43 (3): 611-647.
  8. Bernstein, Henry (2014), “Food sovereignty via the ‘peasant way’: A sceptical view”, Journal of Peasant Studies, 41 (2): 1031–1063.
  9. Bernstein, Henry (2009), Tarımsal Değişimin Sınıfsal Dinamikleri (İstanbul: Yordam Kitap) (Çev. Oya Köymen).
  10. Bernstein, Henry, Harriet Friedmann, Jan Douwe van der Ploeg, Teodor Shanin ve Ben White (2018), “Forum: Fifty years of debate on peasantries, 1966-2016”, The Journal of Peasant Studies, 45 (4): 689-714.
APA
Büke, A. (2025). Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması. Alternatif Politika, 17(1), 165-197. https://doi.org/10.53376/ap.2025.07
AMA
1.Büke A. Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması. Altern. Polit. 2025;17(1):165-197. doi:10.53376/ap.2025.07
Chicago
Büke, Atakan. 2025. “Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite Ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma Ve Gıdanın Tarımsızlaşması”. Alternatif Politika 17 (1): 165-97. https://doi.org/10.53376/ap.2025.07.
EndNote
Büke A (February 1, 2025) Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması. Alternatif Politika 17 1 165–197.
IEEE
[1]A. Büke, “Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması”, Altern. Polit., vol. 17, no. 1, pp. 165–197, Feb. 2025, doi: 10.53376/ap.2025.07.
ISNAD
Büke, Atakan. “Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite Ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma Ve Gıdanın Tarımsızlaşması”. Alternatif Politika 17/1 (February 1, 2025): 165-197. https://doi.org/10.53376/ap.2025.07.
JAMA
1.Büke A. Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması. Altern. Polit. 2025;17:165–197.
MLA
Büke, Atakan. “Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite Ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma Ve Gıdanın Tarımsızlaşması”. Alternatif Politika, vol. 17, no. 1, Feb. 2025, pp. 165-97, doi:10.53376/ap.2025.07.
Vancouver
1.Atakan Büke. Kapitalist İrrasyonel Rasyonalite ve Sermayenin Gıda Rejimi: Gezegensel Tarımsallaşma ve Gıdanın Tarımsızlaşması. Altern. Polit. 2025 Feb. 1;17(1):165-97. doi:10.53376/ap.2025.07