Research Article

Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı

Number: ARIŞ 26. SAYI June 30, 2025
EN TR

Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı

Abstract

Bu makale, Şamlı yazar Şihabüddin el-ʿÖmeri’nin (ö. 1349) ansiklopedik eseri Mesālīkü’l-ebṣār fī memālīkü’l-emṣār’ın, hayvanlar ve bitkilerle ilgili bölümlerinin resimli iki nüshasını karşılaştırmalı olarak inceler. İncelenen nüshalardan biri, 1710 tarihli olup University of Pennsylvania Kislak Center koleksiyonunda (Schoenberg 447), diğeri ise 1600-1602 yıllarında hazırlanmış ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan koleksiyonunda (TSMK R. 1668) kayıtlıdır. Her ikisi de beşyüzü aşkın resim içerir. Daha erken tarihli olan Topkapı nüshasının resimleri, 16. yüzyıl Avrupası’nda yayımlanan botanik kitaplarından, özellikle de Siena’lı tabip Pietro Andrea Mattioli (ö. 1578) ve Segovia’lı tabip Andres Laguna’nın (ö. 1559) tarafından yapılan Dioscorides’ in De materia medica çeviri ve şerhlerinden etkilenmiştir. Mattioli birinci yüzyılda aktif olan Yunanlı hekim ve bitkibilimci Dioscorides’in (ö. 90) eserini hem İtalyanca’ya çevirmiş, hem de orijinal edisyonlardan yararlanarak Latince’ye çevirmiştir. Laguna da bu eserin, bitkibilimci Jean Ruelle’in (ö. 1537) Latince çevirisine dayanarak ve ayrıca buradaki hataları bularak, yine orijinal edisyonlara da dayanarak İspanyolca çevirisini yapmıştır. Laguna da Mattioli de, Dioscorides’in bu meşhur eserini sadece çevirmekle kalmamışlardır, ayrıca kendi gözlemlerini, çağdaşlarının bilgilerini ve yeni keşfedilen bitkilerle ilgili bilgileri de eklemişlerdir. Bu eserler, o dönemde Avrupa’da yaygın olup Halep gibi kozmopolit bir merkeze ulaşmış ve Topkapı nüshasına kaynaklık etmiş olabilir. Topkapı nüshasının da 18. yüzyıl başına kadar Halep’te bulunmuş olması muhtemeldir. Bu iki nüshanın resimlerinin birbirine büyük ölçüde benzerliği, Topkapı nüshasının da Halep’te üretilmiş olabileceğini düşündürmektedir. Makalenin devamında, el-ʿÖmeri’nin eseri ve Pennsylvania nüshasının fiziksel özellikleri açıklanarak, Topkapı nüshasıyla karşılaştırmalı olarak bazı resimler ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

Keywords

References

  1. Allorge, L. (2006). French naturalists in the Levant during the Ottoman Empire. Medicographia 28, 301–309.
  2. Beck, L. (2005). De materia medica. OLMS.
  3. Dannenfeldt, K. (2018). Leonhard Rauwolf: Sixteenth-Century Physician, Botanist, and Traveler. Harvard University Press.
  4. Fabiani G. ve Banchi. (1872). La Vita di Pietro Andrea Mattioli: Raccolta dalle sue Opere. G. Bargellini.
  5. Farès, B. (1952). Un herbier illustré du XIVe siècle. G. Carpenter (Ed.), Archaeological Orientalia in Memoriam Ernst Herzfeld içinde (s. 84–88). J. J. Augustin.
  6. Ferri, S. (1997). Pietro Andrea Mattioli: Siena, 1501–Trento, 1578: La Vita, le Opere, con l’Identificazione delle Piante. Quattroemme.
  7. Ghorbani vd. (2018). Botanical and Floristic Composition of the Historical Herbarium of Leonhard Rauwolf Collected in the Near East (1573–1575). Taxon 67 S. 3: 565–580.
  8. Graf, G. (1944). Geschichte der Christlichen Arabischen Literatur. Biblioteca Apostolica Vaticana. Al-Juburi, K. ve M. al-Najm. (2010). Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār. Dar al-Kutub al-Ilmiyah.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Miniature

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

June 30, 2025

Submission Date

April 22, 2025

Acceptance Date

June 10, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: ARIŞ 26. SAYI

APA
Taner, M. (2025). Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı. Arış Dergisi, ARIŞ 26. SAYI, 157-172. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2025.207
AMA
1.Taner M. Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı. Arış Dergisi. 2025;(ARIŞ 26. SAYI):157-172. doi:10.32704/akmbaris.2025.207
Chicago
Taner, Melis. 2025. “Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar Ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı”. Arış Dergisi, no. ARIŞ 26. SAYI: 157-72. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2025.207.
EndNote
Taner M (June 1, 2025) Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı. Arış Dergisi ARIŞ 26. SAYI 157–172.
IEEE
[1]M. Taner, “Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı”, Arış Dergisi, no. ARIŞ 26. SAYI, pp. 157–172, June 2025, doi: 10.32704/akmbaris.2025.207.
ISNAD
Taner, Melis. “Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar Ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı”. Arış Dergisi. ARIŞ 26. SAYI (June 1, 2025): 157-172. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2025.207.
JAMA
1.Taner M. Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı. Arış Dergisi. 2025;:157–172.
MLA
Taner, Melis. “Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar Ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı”. Arış Dergisi, no. ARIŞ 26. SAYI, June 2025, pp. 157-72, doi:10.32704/akmbaris.2025.207.
Vancouver
1.Melis Taner. Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı. Arış Dergisi. 2025 Jun. 1;(ARIŞ 26. SAYI):157-72. doi:10.32704/akmbaris.2025.207

Article submissions to our journal are made via the Publication Tracking System.